Bir bilim insanı olarak ve aynı zamanda bir insan olarak,
kendimi harikalara karşı
duyarlı yapmaya çalışıyorum.
Galiba dün gece Jason Webley buna
"sihrin bir parçası olmak için plan yapmak" dedi.
Yani bir biyolog olarak kariyerim,
gezegenimizi paylaşan bu
harika yaratıkların yaşamlarına derinden
bakmama izin verdiği için çok şanslıyım:
ateş böceklerinin.
Şimdi, biliyorum ki bir çoğunuz için
ateş böcekleri birkaç harika anıyı ortaya çıkartacaktır:
çocukluk, yaz,
hatta başka bir TED konuşması.
Belki bunun gibi bir şey.
Ateş böceklerinin dünyasına olan ilgim
yüksek lisans yaparken başladı.
Bir akşam, Kuzey Carolina'daki
evin arka bahçesinde oturuyordum
ve aniden bu sessiz kıvılcımlar
etrafımdan yükseldi
sonra merak etmeye başladım:
Bu yaratıklar nasıl ışık yayıyor
ve bu parlamalar da neyin nesi?
Birbirleriyle konuşuyorlar mı?
Ve ışıklar söndükten sonra ne oluyor?
Gece dünyasını keşfettikçe
bu sorulardan bazılarını
cevaplayacak kadar şanslıydım.
Şimdi hiç ateş böceği gördüyseniz
ya da haklarında bir şey duyduysanız,
her günkü manzaramızı
nasıl sihirli bir şekilde ruhani ve uhrevi
bir şeye dönüştürdüklerini bilirsiniz
ve bu bütün dünyada olur,
mavi hayalet ateş böceklerinin ürkütücü
ışıkları tarafından yaşayan bir ışık şelalesine dönüştüğünü gördüğüm
Smoky Mountains'deki bu yamaç gibi
ya da Japonya'da ziyaret ettiğim yol kenarındaki nehirde
Genji ateş böceklerinin yavaş, dalgalanan
parlamaları ortaya çıkarması gibi
ya da Malezya'da, mangrov ağaçlarının
çiçeklerle değil de, bin tane
ateş böceğinin
inanılmaz bir senkronizasyonla -(Bip! Bip!)
beraber parıldamalarının
ışığıyla gece çiçek açması gibi.
Bu parlak manzara
beni hala hayret ettiriyor
ve beni doğal yaşamın
sihrine bağlı tutuyor.
Ve bu manzaranın küçük böcekler
tarafından oluşturulmasını inanılmaz buluyorum.
Şahsen, ateş böcekleri büyüleyicidir.
Karizmatiktirler.
Yüzyıllar boyunca sanatta
ve şiirde övülmüşlerdir.
Dünyayı dolaştığım esnada,
Tanrı'nın onları Dünya'ya insanların
eğlenmesi için koyduğunu söyleyen
bir çok düşünceli insanla tanıştım.
Başka yaratıklar da onlarla eğlenebilir tabii.
Bence bu zarif böcekler gerçekten mucizevi
çünkü evrimin yaratıcı doğaçlamasını
çok güzel bir şekilde aydınlatıyorlar.
Onlar iki güçlü evrimsel güç
tarafından şekillendirildi:
doğal seleksiyon: hayatta kalma mücadelesi
ve cinsel seleksiyon:
çoğalma imkanı için mücadele.
Bir ateş böceği hastası olarak, son 20 yıl
benim için bayağı heyecanlı bir yolculuk oldu.
Tufts Üniversitesi'ndeki öğrencilerim ve diğer
meslektaşlarımla beraber
ateş böcekleri hakkında birçok yeni keşif yaptık:
kur yapmaları ve cinsel yaşamları,
ihanetleri ve cinayetleri.
Yani bugün sizinle
bu saklı dünyada yaşadığımız
toplu maceralarımızdan
sadece birkaç hikaye paylaşacağım.
Ateş böcekleri çok güzel ve çeşitli
bir böcek grubu olan kın kanatlılara aittirler.
Dünya çapında, 2000'in üzerinde ateş böceği türü vardır
ve bunlar eş bulmanın ve
cezbetmenin farklı yolları olan
oldukça çeşitli kur sinyallari geliştirmişler.
Yaklaşık 150 milyon yıl önce,
ilk ateş böcekleri muhtemelen böyle görünüyordu.
Gündüz uçuyorlardı
ve ışık saçmıyorlardı.
Onun yerine, erkekler şahane antenlerini
dişiler tarafından yayılan parfümleri koklamak için kullanıyorlardı.
Farklı ateş böceklerinde ise, ışık saçanlar yalnızca dişilerdir.
Onlar çekici biçimde dolgun ve kanatsızlar
yani her gece pencere pervazlarına
tırmanıp uçan ama ışık yakmayan erkekleri
çekmek için saatlerce parlak ışık yayarlar.
Daha başka türlerde, her iki cinsiyet de
eş bulmak için çabuk ve parlak ışıltılar kullanırlar.
Burada, Kuzey Amerika'da,
gövdelerinden ışık yayabilme konusunda
inanılmaz bir yetenğe sahip 100'ün üzerinde
farklı ateş böceği
türümüz var.
Bunu nasıl yapıyorlar?
Tamamen sihirli gibi görünüyor
ama bu biyolojik sinyaller
ateş böceğinin lambasının içinde meydana gelen
özenle planlanmış kimyasal reaksiyonlardan ortaya çıkar.
Ana yıldız,
evrim süresince,
onun minik kollarını lusiferin adlı
enzimle sarmanın bir yolunu bulmuş olan lusiferin adlı enzimdir,
bu sırada bu işlem o kadar heyecan verici ki
o ışık saçıyor.
İnanılmaz.
Ama bu parlak ışıkların
bir proto- ateş böceğine nasıl faydası dokunabilir?
Bu soruyu yanıtlamak için, aile fotoğraf
albümünde geriye dönüp bebeklik fotoğraflarına bakmalıyız.
Ateş böcekleri büyüdükçe vücutlarını baştan aşağı değiştirirler.
Yaşamlarının büyük çoğunluğu olan
yaklaşık iki yılı,
bu larva formunda geçirirler.
Buradaki temel amaçları, benim genç çocuklarım gibi..
yemek ve büyümektir.
Ve ateş böceği ışığı ilk defa
bu gençlerde ortaya çıktı.
Her bir ateş böceği larvası ışıldayabilir,
onların yetişkinleri bile yapamazken.
Ama bu kadar bariz
olmanın anlamı ne?
Evet, biliyoruz ki bu gençler,
uzun çocukluk döneminde hayatta kalmaya
yardımcı olan tadı tiksindirici olan kimyasallar üretiyorlar,
dolayısıyla bu ışıkların önceleri uyarı olarak geliştirildiğini düşünüyoruz,
herhangi bir avcıya "Zehirli! Uzak durun!"
diyen bir neon tabelanın yaptığı gibi.
Bu parlak ışıkların
sadece olası avcılara karşı
korunmak için değil aynı zamanda olası eşleri çekmek için
kullanılan usta bir iletişim aracına dönüşmesi
milyonlarca yıl aldı.
Şimdi cinsel seleksiyon tarafından yönlendirilen
bazı yetişkin ateş böcekleri
-bu gururlu erkek gibi-
kur yapmayı yepyeni bir seviyeye çıkartarak
karanlıkta parlayan yeni
bir fener geliştirdi.
Bu yetişkinler yalnızca birkaç hafta yaşar
ve şimdi de tek odakları cinsel ilişkidir,
yani, genlerini
gelecek ateş böceği nesillerine aktarmaktır.
Dolayısıyla bu erkeği yeni kur yapma
sinyallerini gösteren yüzlerce erkeğe
katılırken kırlara takip edebiliriz.
Hayret edici şey ise, bayıldığımız
bu aydınlık sergilerin
burada ve hatta dünyanın her yerinde
aslında erkek ateş böceklerinin
aşk şarkıları olmasıdır.
Uçuyorlar ve kalplerindekileri ışıkla ifade ediyorlar.
Ben bunu hala romantik buluyorum.
Ama bu esnada, bütün dişiler nerede?
Evet, aşağıda tembelce uzanıp
seçeneklere bakıyorlar.
Seçilmek için çok sayıda erkek var
ve bu dişiler bayağı seçici çıktılar.
Bir dişi bir ışıltı gördüğünde
hele de çekici bir erkekten geliyorsa,
lambasını erkeğin tarafına doğrultur
ve geri ışıldar.
Bu onun "buraya gel" işaretidir.
O zaman erkek yakına uçar ve tekrar ışıldar.
Eğer dişi,
erkeği hala beğeniyorsa, bir iletişim başlatırlar.
Bu yaratıklar aşklarını
ışığın dilinde dile getirirler.
Peki bu dişiler tam olarak neyi çekici buluyor?
Biz birkaç tane ateş böceğinin düşüncelerini
almaya karar verdik.
Dişileri göz kırpan LED yanıp sönen test ettiğimizde,
dişilerin daha uzun süren ışıltı veren
erkekleri tercih ettiğini keşfettik.
(Gülüş) (Alkış)
Biliyorum merak ediyorsunuz,
bu erkekler çekiciliklerini neye borçlular?
Şimdi ışıklar söndüğünde
neler olduğunu göreceğiz.
Keşfettiğimiz ilk şey,
bir erkek ile dişi bu şekilde beraber olduktan sonra,
bütün geceyi beraber geçiriyorlar.
İçeriye neler
olup bittiğine baktığımızda,
ateş böceğinin cinsel ilişkisinde şaşırtıcı,
yeni bir dönüm noktası keşfettik.
Çiftleşirlerken,
erkek dişiye
sadece spermini vermekle değil
aynı zamanda düğün hediyesi denilen
besleyici dolu paketi vermekle de meşgul oluyor.
Bu çiftleşen ikiliye daha yakından
bakmak için zumlayabiliriz.
Aslında hediyeyi görebiliriz,
burada kırmızıyla gösteriliyor
şu an erkekten dişiye aktarılıyor.
Bu hediyeyi değerli yapan şey,
dişinin yumurtalarını beslemek için
kullanacağı proteinle dolu olması.
Yani dişiler olası eşlere bakarken
bu ödüle dikkat ediyorlar.
Keşfettik ki, dişiler erkeklerin ışık sinyallerini
hangi erkeğin
daha büyük hediye vereceğini önceden
kestirmek için kullanıyor çünkü bu hazine dişilerin daha fazla yumurtlamasına
ve sonuç olarak da gelecek nesillere daha fazla
katkı sağlamasına yardımcıdır.
Ancak ateş böceği romantizmi risklidir,
hep tatlılık ve ışıktan ibaret değildir.
Çoğu zaman, bu yetişkin ateş böcekleri
yenmiyor çünkü gençlerinde gibi
kuşları ve başka böcek yiyicileri
uzak tutan toksinleri üretebiliyorlar,
ama belli bir ateş böceği grubu
yollarda bir yerlerde,
bir şekilde korunma toksinleri için gerekli
metabolik mekanizmayı kaybetmiş.
İş arkadaşım Tom Eisner tarafından
keşfedilen evrimsel hata,
bu ateş böceklerini
parlak ışıklarını
hain bir niyetle geceye taşımaya itmiştir.
Başka bir iş arkadaşım Jim Lloyd
tarafından "femme fatale" lakabı takılan bu dişiler,
başka türden erkek ateş böceklerini
nasıl hedef alabileceklerini çözmüş.
O halde av avcıyla başlar
-burada solda aşağıda görünüyor-
orada sessizce oturuyor
ve olası avının kur yapmasına
kulak misafiri oluyor
ve şu şekilde geçiyor konuşma.
İlk önce erkek avı ışıkla, "Beni seviyor musun?" der.
Dişisi de, "Belki" diye cevaplar.
O zaman da erkek tekrar ışıldar.
Ama bu sefer, avcı sinsice
öbür dişiyi taklit ederek cevap verir.
Ancak o aşk aramıyor: toksin arıyor.
Eğer taklitte çok iyiyse, uzanıp yakalamak için
erkeği yeterince yakınına çekebilir
ve erkek sadece hafif bir atıştırma değildir.
Sonraki bir saat içinde, avcı yavaşça
geride sadece iğrenç kalıntılar kalıncaya kadar
erkeğe kan kaybettirir.
Kendileri toksin üretemeyince,
bu dişiler o koruyucu kimyasalları almak için
başka ateş böceklerinin kanını emme yoluna başvurur.
Evet, vampir ateş böceği,
doğal seleksiyon sayesinde size getirildi.
Bizim ateş böcekleri hakkında öğreneceğimiz hala çok şey var
ama öyle görünüyor ki birçok hikaye saklı kalacak,
çünkü dünyanın her yerinde,
ateş böceği sayısı hızla sönmekte.
Temel suçlu: doğal ortamın azalması.
Neredeyse her yer, tarlalar ve ormanlar,
mangrovlar ve kırlar, ateş böceklerinin yaşamak için
gerektiği yerler, gelişmek ve yayılmak için kullanılıyor.
İşte bir problem daha: Biz karanlığı fethettik
ancak bu esnada, diğer canlıların hayatlarını
mahvedecek kadar ışığı geceye saçtık,
ve ateş böcekleri eşlerini bulmak için kullandıkları
sinyalleri belirsizleştirdiği
için ışık kirliliğine karşı oldukça hassastırlar.
Peki gerçekten onlara ihtiyacımız var mı?
Sonuçta onlar sadece dünyanın
biyoçeşitliliğinin ufak bir kısmı.
Ancak bir türün yok olması
mumla dolu bir odadaki mumların teker teker
sönmesi gibidir.
İlk mumlar sönmeye başladığında
durumu fark edemeyebilirsiniz.
ancak sonunda, karanlıkta oturarak kalırsınız.
Gezegenin geleceğini inşa edermişçesine beraber çalışırsak
bu parlak ışıkların parıldamasını
devam ettirecek bir yol bulabiliriz umarım.
Teşekkürler.
(Alkış)