بەیانیتان باش! ئێمە هەموومان چۆنین؟
کەواتە،
من ئەمڕۆ لێرەم بۆ ئەوەی باسی شتێکت بۆ بکەم کە من دەربارەی زۆر، زۆر بە سۆزم.
بەڵام ئەوە دەربارەی من نییە،
ئەوە دەربارەی ئەو کەسانەیە کە من لە کاری رۆژانەم ئەیانهێنمە پێشەوە.
دەمەوێت چیرۆکێکتان دەربارەی خانمێک کە ناوی کاترینە بۆ بگێرمەوە.
کەواتە کاترین نمونەی زۆرێک لەو ئافرەتانەیە کە من دەیانهێنمە پێشەوە.
ئەو تەمەنی لە پەنجاکان بوو
و نزیکەی ١٠ بۆ ١٥ ساڵ لە خانەنشین ببوو.
ئەو ماوەیەکی زۆر لە پیشەکەی بە سەختی کارکردن لە ئەنجامدانی دوو ئیش بەسەر برد
و ئاگاداری منداڵکەشی دەبوو،
کە لەو کاتەدا تا ئێستا ٢٣ ساڵ بوو.
بیهێنە پێش چاوت تۆ زۆر بە سەختی کارت کردووە
و دواتر بانکەکە بۆتی نوسیبوو،
پێت دەڵێت تۆ دەبوو ماڵەکەت بفرۆشیت
و دەبوایە بڕۆیت
لە ماوەی ساڵی داهاتوودا.
دایدەخەن، و دایدەخەن،
و ئەو بەروارە نزیکتر و نزیکتر بوو.
ئەو خانووەی کە بە بەخۆشەویستییەوە دروستت کرووە
و هەموو هەستە جوانەکانت لە دەوروبەری دانا
و دیوارەکانی نەخشاند و ڕازانتەوە بە ئارەزووی خۆت -
پێت وترابوو چیتر ماڵی تۆ نەبوو
و دەبوایە بیفرۆشیت و بڕۆیت
و تۆ نەتدەزانی بۆ کوێ دەڕۆیت.
ئەوە بارودۆخێکی زۆر ترسناکە، وابزانم ڕازیبووی،
و شتێک نییە بە دڵنیاییەوە دەمەوێت
بۆ من یان خێزانەکەم یان هەر کەسێک کە من دەیناسم.
بەڵام ئەوە بارودۆخێکە کە من دەیبینم زۆرێک لە ئافرەت دێنە پێشەوە.
بۆیە ئەمە وام لێدەکات پرسیاری 'بۆچی؟' بکەم
بۆچی ئێمە لەو جۆرە دۆخەداین کە ئەمە زۆر ڕوودەدات؟
بۆیە دەستم کرد بە ئەنجامدانی کەمێک لێکۆڵینەوە.
پیاوان لە ٣٠ ساڵی تەمەنیان پێدەچێت ٦٠% پاشەکەوتیان هەبێت وەک ژن.
ژنانی پەنجاکان -
٧٠%یان لەڕاستیدا هەستیان پێناکرێت کە ئەوان بۆ خانەنشینبوون ئامادەن.
و ژنانی سەدەی بیستەکان -
٥٤%یان
هەست دەکەن کە تەنانەت نازانن لە کوێوە ئامۆژگاری پەیوەست بە دارایی وەربگرن.
و ئەوە بەڕاستی لەگەڵ من دووبارەبوویەوە
و بەڕاستی دەدرەوشێتەوە
لەو نمونانەی کە لە ژیانی ڕۆژانەم دەیبینم.
کەواتە ئەمە لەبەر ئەوەیە کە ژنان کەمێک گەمژەن
یان بەو ئاستە زیرەک نین؟
ئاه...
نەخێر، من بەتەواوی بەوە ڕازی نیم.
و لە ڕاستییدا،
ئافرەتان،
یان خانمانی گەنج،
١٠% زیاترن بۆ بەدەستهێنانی ئاستی جی سی ئێس ئی
وەک کوڕان بەرزترە.
ببورن، کوڕینە.
و لە ئاستی زانکۆدا،
(قوڕگ پاک دەکاتەوە)
خانمەکان ١١% زیاترن بۆ چوونە زانکۆ.
(کۆکە) بمبورن، من توشی سەرمابوونێکی بەهێز بوومە.
(پێکەنین)
کەواتە ئێمە بە دڵنیاییەوە، دەزانن،
ئێمە هەموومان هەلی یەکسانمان هەیە، هەموومان لە یەک بەلەمداین،
کەواتە هءکاری ڕوودانی ئەمە چییە؟
بۆیە وایلێم کرد کە سەیری خودی سیستەمی پەروەردە بکەم،
و لەوانەیە ئەوە چەند وەڵامێکم بداتەوە.
دوای چەندین ساڵ لە هەڵمەت،
بەرنامەی نیشتمانی، لە ساڵی ٢٠١٦دا،
لە سەر بودجەی ئاستی قوتابخانەی ناوەندی
دابنرێت.
ئەوە بەشێکی پێویست نییە لە بەرنامەی خوێندندا.
بەڵام ئەوە شتێکە کە هەموو منداڵەکان ئێستا لەڕێگەوە دەست پێ دەکەن.
بەڵام بودجە لەڕاستییدا بەس نییە
بۆ ئەوەی ڕوون بێتەوە کە دەبێت شتەکان لەم جیهانەدا چۆن بن.
ئایا ئەوە بەرژەوەندی لێکدراو ڕوون دەکاتەوە
یان چۆن یەکەم ماڵت بکڕیت
یان چۆن ڕێژەی سوودەکان کارتی کرێدت هەژمار دەکرێ
یان چۆن پارە هەڵدەگریت و پاشەکەوت دەکەیت؟
نەخێر، بەڕاستی نابێت.
بەڕاستی ئەمە بەس نییە.
ئێمە ناتوانین پشت بە سیستەمێکی لەو شێوەیە ببەسێنین منداڵەکانمان پەروەردە بکەین.
ئێستا با بیر بکەینەوە کاتێک لە قوتابخانە بووم
و چۆن بیرکاری فێربووم.
هەموومان لەبیرمان دێت ئەو ڕاپرسییە کە وتی،
ماری دوو پاوەندی هەیە وە دەچێتە ناو دوکانە جوتیارەکە.
(پێکەنین)
سێوەکان هەر یەکیان بە ٢٠ پاوەندییە، و ماری دەیەوێت سێ سێو بکڕێت.
چەند گۆڕانکاری بەدەست دەهێنێت؟
بەو شێوەیە لەڕاستییدا بە پارەکەت یارمەتیت دەدات
و ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە تۆ مەبەستت دەبێ بۆ پاشەکەوت کردن و خەرجکردنی پارەکەت.
وەک، بە جدی.
(پێکەنین)
کەواتە،
من ئەمڕۆ لێرە وەستاوم
وەک ڕاوێژکاری دارایی سەربەخۆ
و بەڕێوەبەری کۆمپانیای ڕاوێژکاری دارایی سەربەخۆی خۆمم،
کە ئەمە شتێکە کە من زۆر شانازی پێوە دەکەم.
من خاوەنی بازرگانی فڕە خەڵاتم،
و من ئەزمونم لە پلاندانانی دارایی هەیە.
لەگەڵ ئەوەشدا، من نەچوومە بۆ زانکۆ.
من لە ١٥ ساڵی خوێندنم جێهێشت.
با بڵێین من لە یەکێک لە زیرەکەکان نەبووم لە قوتابخانەدا.
ئەوە لەوانەیە ڕێگەی جوان بێت بۆ دانان.
و لە ڕاستییدا -
(بە چرپە) بە کەس مەڵێن -
(بە بێدەنگی) لە بیرکاریدا ئێفم هەیە.
(پێکەنین)
ئەوە زۆر ڕاستە.
لەگەڵ ئەوەشدا،
ئەگەر بتوانم شتی زۆر سەرسوڕهێنەر بەدەست بهێنم،
هێشتا چیرۆکەکەمان دیاری ناکات.
گەشتەکانمان و چیرۆکەکانمان،
لە کوێ دەست پێ دەکەین و لە کوێین،
مەرج نییە کە ئەوە دیاریبکات کە لە داهاتوودا دەبێت لە کوێ دا بین.
دەبوایە زۆر قوڵ هەڵکەم بۆ گۆرینی چیرۆکەکەم
و بۆ خۆم و داهاتووی خێزانەکەم جیاوازی دروست بکەم.
و دەزانم هەموو کەسێک لەم ژوورەدا و هەر کەسێک لەم جیهانەدا
دەتوانێت هەمان شت بکات.
ئەگەر سیستەمی پەروەردە بەڕاستی ئەوە نەبێت کە بیوانێت وەڵامی پرسیارەکانمان بداتەوە،
پێویستە ڕوو لە کام لا بکەم؟
با باسی موچە و پارە بکەم.
کەواتە ٥٢%ی ژنان کاری نیو دەوامی دەکەن بە بەراورد بە ١٣% پیاوان.
هەموومان ئەمە دەزانین، وانییە؟
ئەمە جۆرێکە لە پێدان.
ئێستا، کە دێتە سەر مووچە،
پیاوان و ئافرەتان لە ٢٠ ساڵی بەیەکسانی بەدەست دێنن،
لە دەوری هەمان بڕ بەدەست دەهێنن.
بەڵام کاتێک کە بەرەو پیربوون دەچن،
ژنان لە ٣٠ ساڵی ١٣% کەمتر بەدەست دەهێنن،
و تا ئەو کاتەی کە لە ٥٠ ساڵی ، ١٦% کەمتر لە پیاوان بەدەست دەهینن.
ئێستا، زۆر هەنگاو هەیە کە شتەکان لەگەڵ ئەوە ڕوو دەدەن،
و شتی زۆر گەورە هەیە کە ڕوو دەدەن
لە هەموو جیهاندا و لە ئاستی جیهانیدا لە دەوری ئەمە،
بەڵام هێشتا، بەداخەوە، کەیسەکان هەر وەک ئەمڕۆمانە.
کەواتە،
کاتێک کە دێتە سەر وەرگرتنی ئامۆژگاری دارایی،
ژنان هۆکاری زیاتر یان گەورەتریان هەیە بۆ ئەوەی ئامۆژگاری دارایی وەربگرن.
بۆشایی گەورەترمان لە کارەکەماندا هەیە،
ئێمە بۆشایی گەورەترمان لە مووچەی خانەنشینی و پاشەکەوتەکانماندا هەیە.
و ئەمە تەنانەت باسی جیاکردنەوە و جیابوونەوە لە هاوسەر ناکات،
کە کاریگەری خراپی گەورەی لەسەر ئافرەت هەیە.
منداڵێکی هەشت مانگیم هەیە،
بۆیە من لەگەڵ ئێوەدا بەش دەکەم کە من لە مۆڵەتەکانی دایکایەتی بووم،
دەبوایە هەنگاوێک بۆ دواوە لە موچەی خانەنشینیم بگەڕێمەوە.
ئەوە شتێکە کە دەبێت بیکەم
چونکە نەمدەتوانی ئیشەکەم بەڕێوە ببەم،
پارەی قەرزەکانم بدەم،
پارەی پێویست بە خودی خۆم بدەم،
و پارە بە مووچەی خانەنشینیم بدەم.
ئەوە تەنها ماوەیەکی کەم بوو.
بەڵام تەنانەت خودی خۆم وەک ئەوەی هەم، و ئەو شارەزاییانەی کە من هەمبوو،
دەبوایە بەڕاستی بیرم لەوە بکردبایەوە،
و بەڕاستی پێویست بوو بڕیارێکی ئەرێنی لە دەوری ئەو سەرەتاییانە بدابایە.
هەموو ئەمانەی وتم،
تەنها ٧%ی ژنان
لەوانەیە بڕۆن و ئامۆژگاری دارایی بۆ خانەنشینیان وەربگرن،
هەرچەندە ئێمە زیاترهۆکارێکی پاساویمان هەیە بۆ ئەوەی بڕۆین و بەدەستی بههێنین.
بۆیە وای لە من کرد بیرلە خودی پیشەسازییە خزمەتگوزارییە دارایەکان بکەمەوە،
کە من ١٨ ساڵە بەشێکم لەمە.
ئێستا، حکومەت هەندێک کاری مەزنی کردووە،
و ئەوان لەو شوێنە بامتەدەریان دانا، کەواتە the Money Advice Bureau،
کە سامانێکی گەورەی زانیارییە.
و چەندین وێبسایت لە دەرەوە هەیە
خەڵک دەتوانن بڕۆن بۆ وەرگرتنی ئامۆژگاری دارایی.
بەڵام زۆربەیان، کاتێک دێتە سەر باسی وەرگرتنی ئامۆژگاری تایبەتتر
بۆ ئەوەی کە من پێویستیەکانم چین یان چۆن ئەمە بەسەر مندا دەچەسپێ،
تۆ بۆ ڕاوێژکاری دارایی سەربەخۆئاراستەت دەکرێ.
ئێستا، بەهۆی ڕێنماییەوە،
شتێک هەیە بەناوی (ئاڕ دی ئاڕ) کە پێداچوونەوەی دابەشکردنی وردەفرۆشییە،
لەلایەن ڕێکخەرەکانی دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی داراییەوە لەجێی خۆی دەیانابوو.
و ئەوان دایاننا چۆن ئەو ڕاوێژکارە داراییانە کڕیارەکانیان تاوانبار کرد.
ئێستا، ئەوە مانای ئەوە بوو، بەداخەوە،
زۆرێک لە ڕاوێژکارە سەربەخۆکانی دارایی -
چونکە لە ڕۆژێکدا تەنها ئەوەندە کاتژمێرە هەیە -
ئەوان بەدوای پارەکەدا دەگەڕێن کە ئەوان دەکاتە دەولەمەندترین.
باشه؟
ئەمە ڕاستییەکی ژیانە.
ئێستا، ئەوە مانای چییە
ئەوەیە کە هەموویان دوای هەمان جۆری کڕیارەکان دەکەون،
و مانای ئەوەیە ئەو خەڵکەی ڕۆژانە لە ڕاستیدا پارەی زۆر باش بەدەست دەهینن
ئەوان زۆر سەیریان دەکەن
و ئەوان ناتوانن ئەو ئامۆژگاریانەی کە پێویستیانە دەستیان بکەوێت.
کەواتە ئەمە هەموو جۆری زۆرە بە چەندین ڕێگەی جیاواز تێکەڵ کراوە.
لە قەیرانی ئابووری ساڵی ٢٠٠٨ دا،
١.٣ ملیۆن کەس بێکار کرابوون.
ئەوەش لە کاتێکدا بوو کە قەیرانەکە لە بەرزترین ئاستدا بوو،
و ئەوە خاڵێک بوو کە قەرزەکانی بەریتانیاش لە بەرزترین ئاستدا بوون.
بۆیە ئەگەر سەیری هەموو ئەو جۆرە کێشە گەورە تێکەڵکراوانە بکەین،
ئایا چارەسەر چییە؟
چۆن دەتوانین ئەم سوڕە بگۆرین و بەڕاستی جیاوازی دروست بکەین؟
ئێستا، باوەڕم وایە کە ژنان وەڵامەکەن.
ئێستا، ئەمە مانای ئەوە نییە کە دەبێت کەمتر خەرج بکەن
و کەمتر لە پێڵاوکریندا خەرج بکەن،
چونکە، دیارە، پێڵاوەکانم بەدڵە.
لەگەڵ ئەوەشدا، ئەمە دەربارەی دروستکردنی بڕیاری دارایی دروستە
لە کاتێکی گونجاو بۆ ئەوان.
لەگەڵ ژنانی زیاتر بە دوای دارایی ماڵدا دەگەرێم،
ئێستا کاتی ئەوەیە بۆ ئەو ژنانەی بۆ هەنگاونان بەرەو پێشەوە
و بەڕاستی جیاوازی دروست بکەن -
نەک تەنها بۆ داهاتوویان بەڵکو بۆ داهاتووی منداڵەکانیشیان.
چونکە بەڕاستی باوەڕم وایە
کە ژنان زیاتر بەهێز دەکەن و بڕیارە داراییە ڕۆشنبیرەکان
و کاریگەری ئەرێنی ئەوە ببینن -
بۆیە ئەوان سامانی خۆیان دروست دەکەن و ئەوان میراتی خۆیان گەشە پێ دەکەن -
کە ئەوان دواتر کە لەگەڵ منداڵەکانیان دا هاوبەش بکەن
و منداڵەکانیان لەگەڵ منداڵەکانی خۆیان بەشی دەکەن.
وئەمە، لەڕاستیدا، سامانی کۆمەڵگە زیاتر بڵاو دەبێت
و ئەو سامانەش پێویست ناکات تەنها لەگەڵ دەوڵەمەندەکاندا بێت.
باشە، کەمێک پێتان بڵێم چی بەسەر کاترین هات؟
بەڵێ؟
کەواتە کاترین لە بارودۆخێکدا بوو
کە ئەو بە شاراوەیی بۆ ئەوەی لە ماڵەکەی خۆی بجولێت
و بەڕاستی بەرەو خانەنشینی دەچێت بێ هیچ سەرمایەیەک، هیچ پارەیەک لە بانکدا.
چونکە لەگەڵ ئاستی کرێدا، ئەگەر ئەو لە خانووەکە ڕۆیشت و بەکرێداوە،
ئەو هەموو پارەیەی کە بەجێی هێشتبوو زۆر بەخێرایی کەم دەبووەوە،
کە بارودۆخێکی زۆر باش نییە کە تێیدا بێت کاتێک کە دەچیتە خانەنشینەوە،
چونکە تۆ کرێت هەیە بۆ پارەدان
و تۆ پێویست ناکات بتەوێت بە پێی پێویست کار بکەیت
دەبێت پارە بدات ئەو بڕە زۆرەی کرێ.
بە سوپاسەوە،
ئەوەی کە بەسەر کاترین هات ئەوەیە کە ئەو بە پڕۆسەیەکی زۆر باشدا ڕۆشت
و ئەوە چەماوەیەکی گەورەی فێربوون بوو بۆ ئەو.
بەڵام ئەو ماڵەکەی نەفرۆشت،
بەڵام چۆڵی کرد.
ئەو چۆڵی کرد،
و بەکرێیدا بە دوو کەپڵێکی تر،
و کەسێکی تر پارەی بارمتەکەی پێ داوە.
ئەو دیسان بامتەی دا، پارەدان بە بانکە کۆنەکە،
و کەمێککیشی قەرز کرد بۆ کڕینی موڵکی دووەم.
هەروەها ئەو موڵکە دووەمەشی بەکرێدا،
و هەردوو سەرمایەکە ی دا بە داهاتێک کە کرێکەی داوە.
کاتێک خانەنشین بوو،
ئەو دواتر لە شوێنی خۆی بوو -
لەڕاستیدا، ئەو داهاتێکی هەبوو
یان ئەو بژاردەی هەبوو لەگەڵ سامانەکانی
کە ئەو دەتوانێت بیفرۆشێت
یان بچێتە ناو یەکێکیان، یەکێکیان بفرۆشێت.
ئەوە هەڵبژاردنەکانی پێدا.
سامان و پارەش مەرج نییە دەربارەی 'پلانی دارای' بن-
لەڕاستیدا دەربارەی ئەوەیە کە بژاردەی دارایی لە ژیاندا پێدەبەخشێت,
٣.٦ ملیار کەس
هەمان سامانیان هەیە کە هەشت پیاون.
پەنجەکانی ڕاستم بەرز کردەوە، وانییە؟
باشە.
ئەوە هەمیشە ساتێکی ترسناک بوو.
من تەنها دووبارە ئەوە دەڵێمەوە:
٣.٦ ملیار کەس لەم جیهانەدا
هەمان سامانیان هەیە کە هەشت پیاون.
ئەوە نیوەی جیهانە، لە بنەڕەتدا.
بیهێنە پێش چاوت ئەگەر ئەو هەشت پیاوە
هەشت ژن بوونایە.
چ جۆرە جیهانێک یان کۆمەڵگایەک ئایا ئێمە تیایدا دەژین؟
هەست بەوە دەکەم، لەوانەیە،
لەڕاستیدا، سامانەکانی جیهان زیاتر بڵاو دەبنەوە و تەنانەت زیاتریش،
و لە ڕاستیدا
کە سامانەکانی جیهان درۆ ناکەن لەگەڵ هەشت پیاو یان هەشت کەس --
لەگەڵ هەموو جۆرە خەڵکێک دەبێت لە هەموو جۆرە پێشینەیەکی کارەوە،
پێشینەی جیاوازی نەژادی، شوێنە جیاوازەکان لە کۆمەڵگە،
و خاڵی جیاواز لە ژیان.
من بەڕاستی باوەڕم وایە کە دەوڵەمەندبوون تەنها بۆ ئەوانە نییە کە سامانیان هەیە،
و لە راستیدا، دەوڵەمەندبوون بۆ هەموومانە،
هانی هەمووتان دەدەم،
ئەگەر تۆ پێشتر بە پارەکەت زۆر بەهێز دەکرێی
و تۆ شتەکەت پێکەوە هەبووە،
تۆ هاوکاری ئەوانەی پێویستیان بە یارمەتییە دەکەیت و لە گەشتەکەیان یارمەتیان دەدەیت.
و بە یەکسانی،
ئەگەر هەستت کرد کە پێویستیت بە یارمەتییە، کە تۆ بۆ ئەو یارمەتییە دەستت دەکەوێت.
چونکە بەیەکەوە، بەڕاستی هەست دەکەم هەموومان دەتوانین جیاوازی دروست بکەین.
زۆر سوپاس.
(چەپڵە لێدان)