Torque (လှည့်အား) ဗီဒီယိုမှ ကြိုဆိုပါတယ်
center of gravity (ဒြပ်ထုဗဟိုချက်) ဗီဒီယိုကိုကြည့်ပြီးရင်
torque အကြောင်းကို
နည်းနည်းလောက်သိပြီပေါ့
အခု အသေးစိတ်ရှင်းပြပါ့မယ်
center of gravity ဗီဒီယိုကနေ သင်ခဲ့ရတာက
ပေတံ ၁ ချောင်းရှိမယ်၊ ပေတံရဲ့
center of gravity ရှိမယ်
center of gravity ကို force (အား) သက်ရောက်ရင်
forceရဲ့ဦးတည်ချက်တစ်လျှောက်ရွေ့လာမယ်
center of gravity တည့်တည့်ကို force သက်ရောက်ရင်
ပေတံတစ်ချောင်းလုံးက အဲဒီ ဦးတည်ရာအတိုင်း ရွေ့သွားမယ်
force ကို mass (ဒြပ်ထု) နဲ့စားပြီး
ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် acceleration (အရှိန်)ကို တွက်ချက်လို့ရပါတယ်
center of mass ဗီဒီယို မှာပြောခဲ့သလို
center of gravity နဲ့၀ေးရာတစ်နေရာမှာ force ကို သက်ရောက်ရင်
ဘာဖြစ်လာမလဲ
ကောင်းပြီ၊ ပေတံကို gravity (ဆွဲအား) မရှိတဲ့ အာကာသယာဥ်ပေါ်ကနေ
ရောက်နေတဲ့အရာ၀တ္ထုတစ်ခုလို့ယူဆရအောင်
ပေတံက center of gravity ကို ဗဟိုထားပြီး လည်လိမ့်မယ်
center of gravity အမှတ်ကိုမသုံးပဲ အမှတ်တစ်နေရာမှာတွဲထားရင်လည်း
ဒီသေဘာတရားက မှန်ကန်ပါတယ်
ပေတံနောက်တစ်ချောင်းရှိတယ်ဆိုပါစို့
(သြော် ပုံဆွဲတာအရင်ဟာထက် ဗျက်သေးသွားတယ်)
center of gravity ကို မစဥ်းစားတော့ဘူး
အမှတ်တစ်နေရာမှာ တွဲကပ်ထားလိုက်မယ်
ပန်းရောင်အမှတ်မှာတွဲထားလိုက်မယ်
နာရီလက်တံတစ်ခုဆိုပါစို့
နာရီမျက်နှာပြင်မှာတွဲထားတယ်ပေ့ါ
ကျွန်တော်တို့လက်တံကိုလှည့်ရင်
အဲဒီအမှတ်မှာပဲ လည်လိမ့်မယ်
နာရီနဲ့တွဲထားတဲ့ ပင်လေးကိုဖယ်လိုက်ပြီး
အဲဒီအမှတ်မှာ force သက်ရောက်ရင်
စောစောကပေတံလိုပဲ ရွေ့သွားလိမ့်မယ်
ဒါပေမယ့်
မစမ်းကြည့်တော့ပါဘူး
အခြားအမှတ်တစ်နေရာမှာ force သက်ရောက်ရင်
ပေတံက pivot (လည်ချက်)မှာ လည်လိမ့်မယ်
pivot (သို့) လည်ချက်ဗဟို (သို့) center of mass
အကွာအ၀ေးတစ်ခုမှာ force သက်ရောက်ရင်
သက်ရောက်တဲ့အားကို
torque လို့ခေါ်ပါတယ်
torque ရဲ့သက်ေတက ဂရိစာလုံး tau (သောင်) နဲ့ ရေးတယ်
T ကွေးကွေးလေးပါ
torque ဟာ force နဲ့ distance (အကွာအ၀ေး) မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပါတယ်
ဘယ်လို force နဲ့ distance တွေလဲဆိုတော့
force က အရာဝတ္ထုနဲ့ ထောင့်မှန်ကျတဲ့ ပမာဏကို ယူရပါတယ်
distance vector နည်းနဲ့တွက်လို့ရပါတယ်
အမြင်ကွဲပြားအောင်အရောင်ကွဲတွေကိုသုံးပြီး
distance vector နည်းနဲ့ ရှင်းပြပါ့မယ်
ခရမ်းရောင်မျဥ်းက distance vector (အကွာအ၀ေး) ဖြစ်ပါတယ်
distance vector နဲ့ ထောင့်မှန်ကျနေတဲ့ force နဲ့ မြှောက်လဒ်က
torque ဖြစ်ပါတယ်
torque ရဲ့ unit တွေက ဘာဖြစ်မလဲဆိုတော့
force က newton ၊ distance က meter
အဲဒီတော့ unit က newton meters ပါပဲ
တခုပြောစရာရှိတာက newton နဲ့ meter ၊ force နဲ့ distance မြှောက်တာ
work done (အလုပ်)နဲ့တူနေမှာပေါ့
ဒါပေမဲ့ အဲဒါဟာ work မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သဘောပေါက်ဖို့ အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်
ဒါကြောင့်လည်း Joules လို့မခေါ်တာပေါ့
work မှာတုန်းက ဘယ်လိုတွက်ခဲ့လဲ ကြည့်ရအောင်
ဒါဟာ အရာ၀တ္ထုတခုကိုပြောတာပါ
အရာဝတ္ထု ၁ ခု ပေါ်အားသက်ရောက်မယ်၊ work done ဟာ force နဲ့
force နဲ့လားရာတူ
distance မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပါတယ်
အခုကိစ္စမှာ distance နဲ့ force က
ပြိင်နေကြတယ်
distance vector နဲ့ force vector က
ဦးတည်ရာတူတယ်လို့ပြောလို့ရတယ်
ဒါဟာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပြနေတာပါ
အရာဝတ္ထုတစ်ခုလုံးကရွေ့နေတယ်
လည်နေတာမျိုး၊ တခုခုဖြစ်နေတာမျိုး မရှိဘူး
torque ရဲ့အခြေအနေမှာတော့ (အရောင်နဲ့ပြောပါ့မယ်)
အားသက်ရောက်လိုက်တဲ့
လည်ချက်အမှတ်ကနေ force သက်ရောက်တဲ့အမှတ်ထိ
အကွာအ၀ေးဖြစ်တဲ့ distance vector ပါ
အခုကိစ္စမှာ distance vector က သက်ရောက်တဲ့
force နဲ့ ထောင့်မှန်ကျနေပါတယ်
torque နဲ့ work ဟာ unit တူသလိုရှိပေမယ့်
သဘောတရားမတူဘူးဆိုတာ သိလောက်ပါပြီ
နောက်သိရမှာက
ဒီ distance ကို moment arm distance လို့ခေါ်ပါတယ်
ဒီစကားလုံးဘယ်ကလာတယ်တော့ မသိပါဘူး
ဘယ်ကလာတယ်ဆိုတာ ကျွန်တော့်ကို
msg ပို့ပြီးပြောပြနိုင်ပါတယ်
တစ်ချို့ရူပဗေဒသင်တန်းတွေမှာ
torque ကို monent(လည်ကိန်း) လို့ခေါ်ပါတယ်
ဒါပေမဲ့ Torque လို့ပဲ ခေါ်ပါ့မယ်
ဒါက ပိုပျော်စရာကောင်းပါတယ်
torque ကို နားလည်ရင် ကားတွေရဲ့ horsepower (အင်ဂျင်ပါ၀ါ) အကြောင်းကို နားလည်ပါလိမ့်မယ်
torque အကြောင်း ပိုနားလည်ရအောင်
ဥပမာတချို့နဲ့ ရှင်းပြပါ့မယ်
ပေတံတစ်ချောင်းရှိတယ်ဆိုပါစို့
သူ့ရဲ့ pivot အမှတ်က ဒီမှာ
ဒီအမှတ်မှာ ပေတံလည်လိမ့်မယ်
နံရံ (သို့)တစ်နေရာမှာသံရိုက်ပြီးတွဲထားတယ်ဆိုပါစို့
distance တစ်နေရာမှာ force ၁ ခု
သက်ရောက်မယ်လို့ ပြောကြည့်ရအောင်
ဒီအကွာအ၀ေးကို အခြားအရောင်နဲ့
ခွဲခြားပြီးပြောပါ့မယ်
distance က ၁၀ မီတာ ဆိုပါစို့
ကျွန်တော်တို့ 5 newtons ရှိတဲ့ အားတစ်ခုကို
distance vector နဲ့အပြိုင်သက်ရောက်လိုက်မယ်
ဒါကိုတစ်ခြားပုံစံနဲ့ကြည့်လို့ရပါတယ်
torque ကို အလွယ်တကူ တွက်လို့ရပါတယ်
force 5 newtons နဲ့
distance 10 meters နဲ့ မြှောက်လိုက်မယ်
အဖြေက 50 newtons meters ပါ
ဒါဆို torque က အပေါင်းလား၊ အနှုတ်လား
ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ
အပါင်း၊ အနှုတ်သဘောတရားကို
ရူပဗေဒမှာ ယေဘူယျသတ်မှတ်ထားပါတယ်
ဒါကိုလည်း သိသင့်ပါတယ်
နာရီလက်တံအတိုင်းလှည့်ရင် torque က အနှုတ်ရပါတယ်
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့
နာရီလက်တံပြောင်းပြန်လှည့်မယ်ဆိုရင်
ဒီဥပမာလိုပဲ
နာရီလက်တံရွေ့တာနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်လားရာဆိုရင်
torque က အပေါင်းလက္ခဏာပါ
နာရီလက်တံ ပြောင်းပြန်လှည့်ရင်
torque က အနှုတ်ဖြစ်မှာပါ
နာရီလက်တံအတိုင်းဆို + ၊ နာရီလက်တံ ပြောင်းပြန်ဆို -
အပေါင်း၊ အနှုတ်ဘယ်လိုရသလဲဆိုတဲ့
cross product နဲ့ linear algebra အကြောင်းကို
စာရှည်မှာစိုးလို့ ဒီမှာမရှင်းပြတော့ပါဘူး
ရှုပ်ထွေးတဲ့တွက်ချက်မှုတွေလိုပဲ ရူပဗေဒအပိုင်းရောက်မှ
ရှင်းပြတော့မယ်
ပြန်ဆက်ရအောင်
50 newton meters torque သက်ရောက်နေပါတယ်
အဲဒါက အရာ၀တ္ထုပေါ် သက်ရောက်နေတဲ့
torque အကုန်ပါပဲ
ပေတံက ဒီလားရာအတိုင်း လည်ပါလိမ့်မယ်
ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ ပေတံဘယ်လောက်မြန်မြန်လည်မလဲ တွက်ဖို့
ကိရိယာမရှိသေးပါဘူး
လည်မှန်းတော့ သိပါတယ်
ဒါကနည်းနည်း အသုံး၀င်ယုံပဲ ရှိပါသေးတယ်
အရာ၀တ္ထုက မလည်ဘူးဆိုပါစို့
နောက် force တခုကို ဒီမှာ သက်ရောက်လိုက်မယ်
နောက်သက်ရောက်တဲ့ အားပမာဏကို မသိဘူး ဆိုပါစို့
အကွာအ၀ေးကတော့ pivot နဲ့ 5 meters အကွာမှာ
သက်ရောက်တယ် ဆိုပါစို့
ကျွန်တော် ဒီမှာရှင်းပြရမယ်ဆိုရင်
အရာ၀တ္ထုက မလည်ဘူးနော်
မလည်ဘူးဆိုတာက စုစုပေါင်း torque က
သုည ဖြစ်နေလို့ပါပေါ့
ရွေ့လျှားမှုနှုန်းက သုညဖြစ်နေလို့ပါ
ထပ်ရှင်းပြပါ့မယ်
အား ၁ ခုကို ညာဘက်မှာ သက်ရောက်မယ်
ပေတံကမလည်ဘူးနော်၊ ဒါဆို စုစုပေါင်း torque က သုညပါ
ဘယ်ဘက်က force က ဘယ်လောက်လဲ
ကောင်းပြီ၊ ညာဖက်က အားကြောင့်ဖြစ်တဲ့ torque က ဘယ်လောက်လဲ
အဲဒီ torque က ရှာပြီးသားပါ
နာရီလက်တံပြောင်းပြန်လည်မယ်
၅ အမြှောက် ၁၀
torque က ၅၀
ညာဘက်က torque နဲ့ ဘယ်ဘက်က torque ပေါင်းခြင်းက
သုညနဲ့ ညီရမယ်
ဒါဆို ဘယ်ဘက်က torque က ဘယ်လောက်လဲ
F လို့ ခေါ်ကြစို့
ဒါဟာ အား ဖြစ်တယ်
ဒီအားက ဘယ်လားရာကို သက်ရောက်နေသလဲ
နာရီလက်တံအတိုင်းလား၊ ပြောင်းပြန်အတိုင်းလား
နာရီလက်တံအတိုင်း သက်ရောက်နေတာပါ
ဘယ်ဘက်က အားက ပေတံကို ဒီလားရာအတိုင်း လည်စေလိမ့်မယ်
ဒါဆို အနှုတ် torque ပေါ့
5 အမြှောက် 10 မှာ အနှုတ် F အမြှောက် 5 (moment arm distance) ကို
အနှုတ်လက္ခဏာထည့်ခြင်းက
သုညနဲ့ ညီရမယ်
အရာ၀တ္ထုရဲ့ လည်ပတ်နှုန်း မပြောင်းလဲတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ်
စတင်မလည်ပတ်သေးဘူးဆိုရင်
အသားတင် လည်ပတ်နှုန်း (net torque) က သုညဖြစ်မယ်
ရှင်းလိုက်တော့ 50 - 5F က သုညရတယ်
ဒါကြောင့် 50 သည် 5F နဲ့ တူတယ်
ဒါဖြင့် F က 10 ရတယ်
ညီမျှခြင်းမှာ unit တွေထည့်တွက်မယ်ဆိုရင်
F က 10 newtons နဲ့ ညီမယ်
စိတ်၀င်စားစရာ ၁ ချက်တွေ့ရပါတယ်
ကျွန်တော်တို့ အား ၂ ဆ ကို distance တဝက်မှာ သက်ရောက်လိုက်မယ်
အဲဒါဟာ မူလ torque ကို ကျေသွားစေတယ်
ဒီသဘောတရားဟာ mechanical advantage နဲ့
ဆက်သွယ်နေပါတယ်
နောက်တစ်မျိုး ကြည့်ရအောင်
စီးလျှော၁ခုမှာ ကေလး ၂ ယောက်စီးနေတယ်ဆိုပါစို့
ဘယ်ဘက်က ကလေးက 10 newtons သက်ရောက်တယ်
သူက ပိုဝတယ်
ညာဘက်က ကလေးထက် ၂ ဆ ဝတယ်
ဒါပေမယ့် ညာဘက်က ကလေးက pivot ကနေ ၂ ဆ ပို၀ေးတယ်
ဒါကြောင့် ဘယ်ဘက်က ကလေးက ပိုလေးပေမယ့် စီးဆောမလည်အောင် ထိန်းပေးနိုင်တယ်
ညာဘက်က ကလေးကို
mechanical advantage 2 ရှိတယ်လို့ပြောလို့ရတယ်
ရှုပ်သွားပြီဆိုရင်တော့
mechanical advantage ဗီဒီယိုကို ကြည့်လိုက်ပါဦး
torque ရဲ့ အသုံး၀င်ပုံက အဲဒီမှာပါပဲ
အရာ၀တ္ထု လည်တဲ့နှုန်း မပြောင်းဘူးဆိုရင်
စုစုပေါင်း torque က သုညဆိုတာ သိရပါမယ်
အဲဒီနေ force (သို့) distance ကို ရှာနိုင်ပါတယ်
ရှင်းပြတာလည်း ရှည်သွားပြီ
နောက်ဗီဒီယိုမှာ တွေ့ကြတာပေါ့