Son 20 yıldır küresel boyutta siyasi bir karikatüristim.
Bu 20 yıl içinde o kadar çok şey gördük ki.
Üç farklı Katolik papa görmekle kalmadık,
bir de eşsiz bir ana tanık olduk:
Bir papanın St. Peter's Square'de seçilmesi --
o beyaz duman
ve resmi duyuru.
[Bebeğiniz erkek!]
(Kahkahalar)
(Alkışlar)
Dört ABD başkanı gördük.
Biri Obama tabii.
Ah, Avrupalılar onu çok sevdi.
Multilateralistti.
Diplomasiden yanaydı.
İran'la arkadaş olmak istedi.
(Kahkahalar)
Sonra da...
gerçeklik, karikatürü taklit etmeye başladı,
tam da Donald Trump ABD başkanı olduğu zaman.
(Kahkahalar)
(Alkışlar)
İnsanlar bize diyorlar ki
''Siz karikatüristler için bu çok kolay. Trump gibi insanlarla...''
Aslında hayır, kolay değil;
kendisi karikatür olan bir adamın karikatürünü yapmak kolay değil.
(Kahkahalar)
Değil.
(Alkışlar)
Popülistler hiciv için kolay hedefler değil
çünkü bir gün onları hedeflemeye çalışıyorsunuz
ve sonraki gün onlar sizi yeniyor.
Mesela seçilir seçilmez
Trump'ın Noel arifesinde attığı tweet'i hayal etmeye çalıştım.
Sonra da bunu yaptım.
[Herkese mutlu noeller! Zavallı ezikler hariç. Ne üzücü.]
(Kahkahalar)
Sonraki gün Trump bunu tvitledi:
[Herkese mutlu yıllar, çoğu düşmanım da dahil
ve benim için savaşan ve feci kaybedenler de
Sadece ne yapacaklarını bilmiyorlar. Sevgiler!]
(Kahkahalar)
Aynısı geçerli!
(Alkışlar)
Güçlü insanların zamanı.
Kısa süre önce Donald Trump kişisel kahramanı Putin'le tanıştı
ve ilk toplantı şöyleydi:
[Hacker'ları bulmana yardım edeceğim. Bana şifreni ver.]
(Kahkahalar)
Ben bir şey icat etmiyorum.
O ilk toplantıdan çıktığında söylediği
siber güvenlik için ortak bir uygulama yürütecekleri yönünde anlaştıklarıydı.
Eğer hatırlıyorsanız, bu aslında doğru.
Bu 20 yıl içinde tanık olduğumuz şeyleri kim hayal edebilirdi ki.
Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden çıkmak için yarışını gördük.
[Zorlu Brexit?]
(Kahkahalar)
Orta Doğu'da bir süre boyunca
Arap Baharı'nın demokratik mucizesine inanıyorduk.
Diktatörlerin düşüşünü ve kimilerinin dayanmasını gördük.
(Kahkahalar)
Bir de Kuzey Kore'nin zamansız Kim hanedanı var.
Bu insanlar adeta Cartoon Network'ten çıkmış gibiler.
İkisini çizebildiğim için şanslıydım.
Kim Jong-il, baba,
birkaç yıl önce vefat etti, çok tehlikeli bir andı.
[Çok yaklaşmıştı!]
(Kahkahalar)
(Alkışlar)
Ve de oğlu, Kim Jong, tahta layık bir halef olduğunu kanıtladı.
Şimdi ABD başkanıyla arkadaşlar.
Birbirleriyle her zaman görüşüyorlar ve arkadaş gibi konuşuyorlar.
[Saç jölen ne marka?]
(Kahkahalar)
Egomanyaklar tarafından yönetilen bir dünyada yaşamak
bizi şaşırtmalı mı?
Ya onlar sadece bizim bir yansımamızsa?
Bize bir bakın, her birimize.
(Kahkahalar)
Evet, akıllı telefonlarımızı çok seviyoruz.
Selfie'lerimizi de öyle;
kendimizi de.
Facebook sayesinde de artık tüm dünyada çok arkadaşımız var.
Mark Zuckerberg arkadaşımız.
(Kahkahalar)
Kendi ve Silikon Vadisi'ndeki arkadaşları
zamanımızın kral ve imparatorları.
Kral çıplak diyebilmek...
hicvin amacı bu değil mi?
Güce karşı gerçekleri konuşmak.
Siyasi karikatürün tarihi yönü hep bu oldu.
1830'larda Kral Louis Philippe'in olduğu ihtilal sonrası Fransa'da
gazeteciler ve karikatüristler basının özgürlüğü için çok savaştı.
Hapsedildiler, para cezası aldılar ama hep öne çıktılar.
Sonra Daumier tarafından çizilen kralın bu karikatürü
monarşiyi tanımladı.
Tarih yazdı.
Hicvin otokrasi karşısındaki zaferinin zaman üstü bir sembolü oldu.
Bugün, Daumier'den 200 yıl sonra,
siyasi karikatürler kaybolma tehlikesi altında mı?
Türk muhalif gazetesi ''Cumhuriyet''in ilk sayfasındaki bu boş alan mesela.
Musa Kart'ın karikatürü bu kısımda olurdu.
2018'de Musa Kart üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Peki ne için?
Erdoğan'ın Türkiye'sinde siyasi karikatürler yaptığı için.
Venezüela, Rusya, Suriye'den karikatüristler sürgüne zorlandı.
Bu görsele bir bakın.
Çok masum görünüyor değil mi?
Ama bir o kadar provoke edici.
Bu görseli paylaştığında
Hani Abbas bunun hayatını değiştireceğini biliyordu.
2012 yılındaydı ve Suriyeliler sokaklara akın ediyordu.
Tabii bu küçük kırmızı çiçek Suriye devriminin sembolü.
Kısa zaman içinde rejim onun peşindeydi
ve ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
Yakın bir arkadaşı, karikatürist Akram Raslan
Suriye'den çıkamadı.
İşkence altında öldü.
Son zamanlarda ABD'de
önde gelen karükatüristler, mesela Nick Anderson ve Rob Rogers --
bu karikatür Rob'dan --
[Anma Günü 2018. (mezar taşı yazısı) Gerçek. Onur. Yasa.]
mevkilerini kaybettiler
çünkü yayımcıları eserlerini Trump için aşırı eleştirel buldu.
Aynısı Kanadalı karikatürist Michael de Adder'in de başına geldi.
Hey, belki de endişelenmeleri gerek.
Siyasi karikatürler demokrasiyle doğdu
ve özgürlüğe meydan okunduğunda onlara da okunuyor.
Yıllar içinde
Cartooning for Peace Vakfı ve diğer girişimler
Bu pek bilinmiyor ama...
Kofi Annan vakfımızın fahri başkanıydı.
Nobel Ödüllü merhum Kofi Annan.
Karikatürlerin çok iyi bir savunucusuydu.
Amerikan Editoryal Karikatüristler Derneği genel kurulunda,
hapsedilmiş, tehdit ve sürgün edilmiş veya kovulmuş karikatüristleri savunduk.
Ancak yapmadığı bir karikatürden ötürü işini kaybeden birine hiç rastlamadım.
Ama bu benim başıma geldi.
Son 20 yıldır, "International Herald Tribune"
ve "New York Times"la çalışıyorum.
Bir şey oldu.
Nisan 2019'da
Portekizli ünlü bir karikatüristin yaptığı bir karikatür,
ki ilk olarak Lizbon'da ''El Expresso'' diye bir gazetede yayımlanmıştı --
New York Times'ta bir editör tarafından seçildi
ve uluslararası baskılar için yeniden basıldı.
Bu olay büyüdü.
Karikatür, yahudi karşıtı ilan edildi,
geniş çapta öfke ve özre neden oldu
ve Times'ın sıkı bir hasar yönetimi yapması gerekti.
Bir ay sonra editörüm bana,
siyasi karikatürlere tamamen son verdiklerini söyledi.
Bu karikatür hakkında tartışabiliriz ve tartışmalıyız da.
Kimileri en kötü Yahudi karşıtı propagandayı hatırlattığını söylüyor.
İsrail'deki insanlar ve diğerleri
sadece Trump'a yönelik sert bir eleştiri diyor,
karikatürde Trump, İsrail başbakanını görmeden takip ediyor.
Bu karikatürle benim de sorunlarım var
ama bu tartışma New York Times'ta yapılmadı.
Saldırı altında kolay yolu seçtiler:
Gelecekte siyasi karikatürlerle ilgili hiçbir sorun yaşamamak için
hepsini tümden kaldıralım.
Bu da nereden çıktı.
Önleyici self sansür uygulaması mı geliştirdik?
Bu olay karikatürlerden daha büyük.
Bu fikir özgürlüğü ve gazetecilikle ilgili.
Bu, nihayetinde, demokrasiyle ilgili.
Şu an yaşadığımız dünyada
ahlak çeteleri, sosyal medyada toplanıyor ve çığ gibi büyüyorlar.
Bu durumdan rahatsız insanlar konuşmaya anlam katmaya çalışırken
öfke dolu grup konuya dahil oluyor.
Bu sosyal medya çeteleri,
bazen çıkar gruplarının desteğiyle
basın merkezlerine hücum ediyorlar.
Yayımcıları ve editörleri karşı önlem için çabalamaya zorluyorlar.
Bu da anlamlı bir tartışmaya yer bırakmıyor.
Twitter öfke için, karşılıklı tartışma için değil.
Ama bakın ne diyeceğim.
Biri, tüm bu karmaşık çağdaki insani yanımızı çok güzel tanımladı.
Kim dersiniz?
Shakespeare, 400 yıl önce.
["(Hayat) aptalın anlattığı bir hikâye, ses ve öfke dolu ama bir anlamı yok."]
Bana hitap ediyor. Shakespeare hâlâ çok ilgili değil mi?
Ama dünya biraz değişti.
[Çok uzun!]
(Kahkahalar)
Bu doğru.
(Alkışlar)
Sosyal medya, karikatürler için hem bir şans hem de bir lanet.
Bu görselin çağındayız, paylaşılıyor, viral oluyor
ama aynı zamanda bir hedef hâline geliyor.
Genellikle karikatürün arkasındaki gerçek hedef
onu yayımlayan medya organı.
[Konu Irak mı? Hayır, Trump!]
Geleneksel medya ve sosyal medya arasındaki ilişki komik bir ilişki.
Bir yandan bilgi, onay, düzenleme uzun süreciyle uğraşıyorsunuz.
Diğer taraftan, doğrusu açık büfe gibi,
algoritmaların belirlediği söylentiler, fikirler, duygular...
Kaliteli gazeteler bile web sitelerindeki sosyal ağlarının kodlarını taklit ediyor.
En çok okunan ve paylaşılan ilk 10 haberi öne çıkarıyorlar.
Ama en önemli 10 haberi öne çıkarmaları gerek.
(Alkışlar)
Sosyal medyanın klasik medyayı etkilememesi lazım,
editörlerin de öfkeli çeteden korkmayı bırakması lazım.
(Alkışlar)
Sigara paketlerine koyduğumuz gibi uyarılar koymayacağız değil mi?
[Hiciv, hislerinizi incitebilir]
(Kahkahalar)
Hadi ama.
[Bikininizin altında bir seks bombası saklıyor olabilirsiniz]
Siyasi karikatülerin de amacı fikirler gibi provoke etmek.
Ama öncesinde düşünmeye itmesi gerekiyor.
Duygularınız mı incindi?
Boş verin.
Hoşunuza gitmedi mi?
Başka tarafa bakın.
İfade özgürlüğü diyalogla ve birbirinizi dinlemekle uyumlu.
Ama tahammülsüzlükle uyumsuz.
(Alkışlar)
Siyasi doğruluk adına kendi sansürlerimiz olmayalım.
Güçlü durmamız lazım, itiraz etmemiz lazım
çünkü aksi hâlde öylesine temizlenmiş bir dünyada göz açacağız ki
hiciv ve siyasi karikatürün her türü imkânsız olacak.
Çünkü siyasi baskının siyasi doğrulukla buluştuğu yerde
ifade özgürlüğü yok olur.
(Alkışlar)
Ocak 2015'i hatırlıyor musunuz?
Paris'teki "Charlie Hebdo"da gazeteci ve karikatürist katliamını?
Sansürün en aşırı boyutunu gördük:
Cinayet.
Nasıl bir histi hatırlayın.
[Hiciv olmadan hepimiz ölüyüz]
Hicve yer veren o dergi hakkında kim ne düşündüyse,
söz konusu o karikatürler hakkında kim ne hissettiyse
hepimiz temel bir şeyin tehlikede olduğunu hissettik;
özgür toplumların vatandaşları -- her toplumun vatandaşı --
soluduğumuz hava kadar mizaha ihtiyaç duyar.
Bu yüzden de ekstremistler,
diktatörler, otokratlar ve açıkçası dünyadaki tüm ideologlar
bu yüzden mizaha dayanamıyor.
Yaşadığımız bu çılgın dünyada
siyasi karikatürlere her şeyden çok ihtiyacımız var.
Mizaha da öyle.
Teşekkürler.
(Alkışlar)