♪ [âm nhạc] ♪
- [Alex] Nền kinh tế hiện đại phụ thuộc vào sự hợp tác
của vô số con người,
nhưng sự hợp tác này được điều phối như thế nào?
Ta hãy xem lại kiến thức kinh tế học đằng sau những bông hồng,
nhưng lần này, cùng quay lại năm 1973 nhé!
Trong thập kỷ 70, giá dầu tăng vọt buộc ta phải tiết kiệm
mà dầu lại được dùng cho nhiều mục đích khác nhau.
Vậy ta nên cắt giảm hay tiếp tục sử dụng dầu cho mục đích nào?
Trong nền kinh tế thị trường, không ai quyết định được điều này
hay nói đúng hơn, tất cả mọi người cùng ra quyết định.
Giá cả là một tín hiệu lý giải động cơ mua hàng.
Vì thế, giá dầu tăng là tín hiệu cho thấy dầu
đã trở nên khan hiếm hơn, khiến mọi người
có động cơ dỏng tai nghe ngóng.
Tín hiệu cho biết "Tìm cách tiết kiệm dầu
hoặc phát triển những hàng hóa thay thế, thì bạn sẽ có lợi nhuận".
Khi giá dầu tăng lên lần đầu,
hầu hết hoa hồng bán ra ở Mỹ đều được trồng
trong nhà kính ở New Jersey, Pennsyvania.
Giá dầu tăng đồng nghĩa với việc chi phí điều chỉnh nhiệt độ
trong nhà kính tăng lên, khiến đường cung
về hoa dịch chuyển và giá tăng lên.
Điều này sẽ khuyến khích người dân chuyển sang
những hàng hóa thay thế khác.
Ví dụ họ sẽ mua sô cô la và gấu bông để tặng người yêu
vào Lễ Tình nhân, nhưng câu chuyện không dừng ở đó.
Khi nhận thấy giá dầu tăng, nhà sản xuất sẽ bắt đầu tìm cách khác
để trồng hoa.
Thay vì nâng nhiệt độ trong nhà kính, tại sao không dùng nguồn nhiệt
tự nhiên từ mặt trời và chuyển qua trồng hoa hồng.
Nhà sản xuất đã khuyến khích nông dân ở Kenya và Ecuador
bắt đầu trồng hoa hồng.
Và họ đã đầu tư vào cơ sở hạ tầng toàn cầu mới
để chuyển hoa hồng đi khắp thế giới.
Ai mà đoán trước được những điều này?
Liệu cách ứng phó với nguồn cung về dầu bị giảm
đã khiến socola được tiêu thụ nhiều hơn?
Một cách ứng phó khác là nhập khẩu hoa hồng.
Trên thực tế, không ai có thể dự đoán được.
Hãy để mỗi cá nhân tự lập kế sách để ứng phó
với việc giá dầu tăng.
Lý do là bởi không ai biết mọi thông tin
mà thị trường sẽ sử dụng.
Từ chi phí cho nhà kính
đến cầu về hoa hồng hay sô cô la,
đến giá trị của từng mảnh đất
ở Kenya được dùng để trồng hoa thay vì cà phê.
Không một cá nhân nào biết được tất cả những thông tin này.
Thông tin rất tản mạn.
Vì vậy, khi dầu trở nên khan hiếm, chúng ta muốn người dân toàn cầu
sử dụng thông tin tản mạn này
cùng sự nhạy bén để tìm ra cách tiết kiệm dầu nhất.
Hệ thống giá cả đã làm được điều này một cách vô cùng hiệu quả.
Nông dân Kenya chả cần biết thông tin về dầu
mới có động cơ để làm điều đúng đắn.
Anh chàng này thấy giá hoa hồng đã tăng lên
và vì lợi ích của chính mình, anh bắt đầu trồng nhiều hoa hồng hơn.
Cuối cùng, hệ thống giá giải phóng lượng dầu lớn hơn, chuyên dùng để sản xuất
nhiên liệu máy bay - sản phẩm vốn rất ít hàng hóa thay thế.
Có hàng triệu lựa chọn như vậy được đưa ra trên khắp thế giới,
sắp xếp lại, định vị lại nền sản xuất của cả thế giới.
Việc đưa dầu từ nơi có giá trị thấp đến nơi có giá trị cao
có thể tạo ra giá trị cao nhất
cho nguồn tài nguyên hạn chế.
Đây chính là điều mà bàn tay vô hình đã làm.
Nếu như được phát minh, thì hệ thống giá cả
quả là một trong những sáng tạo kỳ diệu nhất của loài người.
Nhưng cũng giống như ngôn ngữ, hệ thống giá cả không được phát minh
mà đã xuất hiện rất lâu trước khi ai đó
hiểu được nguyên lý của nó.
Như nhà kinh tế học Vernon Smith, người từng đạt giải Nobel đã nói,
"Hệ thống giá cả là một môn khoa học bí ẩn, vừa sâu sắc,
vừa căn bản, lại hấp dẫn như vũ trụ rộng mở
hay lực liên kết vật chất".
Chúng ta sẽ tìm hiểu thêm về điều bí ẩn này
và sự tuyệt diệu của hệ thống giá cả trong bài tiếp theo.
- [Lời dẫn] Nếu muốn tự kiểm tra,
hãy nhấn "Practice Questions".
Còn đã sẵn sàng học tiếp, hãy nhấn "Next Video".
♪ [âm nhạc] ♪