Eğer haberleri izliyorsan ya da politikayı takip ediyorsan
herhangi bir içerikte kullanılmış olan
"Orwellci" terimini duymuşsundur
ama gerçekten ne demek olduğunu ya da
neden bu kadar çok kullanıldığını durup düşündün mü hiç?
Bu terim takma adıyla George Orwell olarak bilinen
Britanyalı Eric Blair'den sonra türetilmişti.
Onun en ünlü çalışması olan "1984" adlı romanında
totaliter hükümetin baskısı altında olan bir toplumu anlattığı için
genellikle "Orwellci" terimi sadece otoriter demek için kullanılıyor;
ama bu terimi bu şekilde kullanmak
sadece Orwell'in mesajını tam olarak iletmekte başarısız olmaya neden olmuyor,
aslında onun tam olarak uyarmaya çalıştığı şeyi yapma riskine girmeye neden oluyor.
Orwell aslında her türlü zorba yönetim biçimine karşıydı.
Hayatının çoğunu hem sağdan hem de soldan olan antidemokratik güçlere karşı
savaşmaya vermişti;
ama böyle ideolojilerin nasıl çoğaldığıyla da son derece ilgiliydi ve
onun en derin sezilerinden bir tanesi
dilin düşünmemizi ve fikirlerimizi şekillendirmede oynadığı rolün önemiydi.
"1984" adlı romandaki Okyanusya hükümeti, halkın eylemlerini ve konuşmalarını
bazı apaçık yollarla kontrol eder.
İnsanların her hareketleri ve sözleri izlenir ve duyulur.
Yoldan çıkanlara edilen tehdit,
her zaman asılmaktır.
Diğer kontrol türleri o kadar da apaçık değildir.
Halk, Gerçek Bakanlığı'da uydurulmuş tarihi gerçeklerden ve
istatistiklerden oluşan aralıksız propaganda bombardımanına maruz bırakılır.
Barış Bakanlığı ordudur.
Çalışma kamplarına "Eğlence Kampları" denir.
Politik tutsaklar Sevgi Bakanlığı'nda gözaltına alınır ve işkence görür.
Bu kasti ironi çiftsöylem örneğidir.
Çiftsöylemde kelimeler alakalı oldukları fikirleri çürüterek,
anlamlarını yansıtmak için değil de yavaş yavaş yok etmek için kullanılır.
Rejimin dil kontrolü,
İngilizce dilinden kelimeler çıkararak daha da ileri gider.
Bunu, yenisöylemin resmi diyalektini yaratmak için yapar.
Yenisöylem, kısaltmaların ve basit somut isimlerin kabaca sınırlı derlemesi olup
ince ayrıntılı ya da eleştirel düşünmeye neden olan karmaşık kelimeleri içermez.
Orwell bunun zihne etkisine
hipnotik bilişsel uyumsuzluk durumu olan "Çiftdüşünme" adını verir.
Bu düşünme biçiminde birisi kendi algısını görmezden gelmeye zorlanarak
yerine resmi olarak dikte edilen olayları kabul eder.
Bu, bireyi, devletin kendi gerçeklik tanımına
tamamen bağlı bırakır.
Sonuç, kişinin kendi özeli olan
düşünme sürecinin bile ihlal edildiği,
uyku sırasında konuşmaktan dolayı düşünce suçu işlemekle suçlandığı ve
günlük tutmanın ya da aşk ilişkisi yaşamanın
yıkıcı isyan hareketine eş tutulduğu bir dünyadır.
Bu sadece totaliter rejimlerde olabilen bir şeymiş gibi görünebilir;
ama Orwell demokratik toplumlarda bile bunun olabilmesi
potansiyeline karşı bizi uyarıyordu. Bundan dolayı,
tek başına otoriter kelimesi "Orwellci" kelimesinin anlamına karşılık gelmiyor.
"Politika ve İngilizce dili" adlı denemesinde,
otoriteyi yansıtmak için gösterişli kelimeler kullanma ya da
vahşetleri edebi kelam içinde saklayıp ve anlaşılması güç cümle yapılarına sokarak
kabul edilebilir görünmelerini sağlama gibi teknikleri anlatmıştı ama
daha sıradan olan dil istismarları bile düşünme biçimimizi etkileyebilir.
Sana hoş görünmesi ve senin davranışlarını etkilemek için
her gün gördüğün ve duyduğun reklamlardaki kelimeler ustalıkla işleniyor.
Bazı konularda en ince ayrıntılı bakış açılarını sıkça sunmayan
siyasi kampanyaların kısa konuşmaları ve konuşma konularını da ustalıkla işleniyor.
İnternetten kopyalanan ya da medya haberlerinden öğrenilen
hazır cümleleri ve cevapları kullanmamız
derin düşünmekten ya da varsayımlarımızı
sorgulamaktan kaçınmamızı kolaylaştırıyor.
Dolayısıyla bir daha ki sefere Orwellci kelimesini duyduğunda,
dikkatini ver.
Eğer dilin aldatıcı ve manipüle edici kullanımından bahsediyorlarsa,
doğru yoldalar.
Eğer toplumun gözetlenmesinden ya da zorba devletten bahsediyorlarsa
otoriter bir şeyi tanımlıyorlardır ama bunun Orwellci olduğu kesin değildir.
Eğer her hoşlanmadıkları fikir için bu kelimeyi çok yönlü olarak kullanıyorlarsa,
ifadelerinin, eleştirdikleri şeyden
daha Orwellci olması mümkündür.
Kelimelerin düşünceyi biçimlendirme gücü vardır.
Dil siyasetin parasıdır.
En sıradan günlük etkileşimlerden
en yüksekteki hedeflere kadar toplumun temelini oluşturur.
Orwell bizi dilimizi korumak için teşvik etti
çünkü esasen açık bir biçimde düşünebilme ve iletişim kurabilme yeteneğimiz
savaşın barış, özgürlüğün kölelik olduğu bir dünyayla
bizim aramızda duran şeydir.