Beləliklə, emfizemaya aid etdiyimiz iki kateqoriya,
asinar (məhdud) və panasinar (diffuz) emfizemadır.
Bu adlar coğrafiya ilə bağlıdır.
Bu bilirsiniz nəyə bənzəyir?
Deyək ki, şəhəri sel basır, bu halda su yalnız mərkəzi küçələrlə
gedəcək yoxsa, bütün şəhəri əhatə edəcək?
Yəni qısaca bu iki kateqoriya "Emfizema haradadır?" sualını verir.
Latın dilinə nəzər salsaq,
"pan" hər yer, "sentri" isə mərkəz
mənasına gəlir.
Bəs "asinar" nə deməkdir?
Elə bu da coğrafi termindir və
"acinus" kimi yazılır.
Harada olduğumuzu müəyyən etmək üçün ağciyərləri çəkək.
Bu traxeyadır. Ondan sonra iki böyük bronx gəlir.
Ağciyər payının biri burda, digəri isə burdadır.
Bronxlar ağacın gövdəsinə bənzəyir. O, şaxələndikcə
ondan "bronxiol" adlanan kiçik budaqlar
əmələ gəlir. Biz də elə
buradayıq.
Bronxiollardan sonra çəkdiyim bütün şaxələr
yerdə qalan hava yollarını təsvir edir.
Burada alveol dəstəsi var.
Deməli, ağciyərdəki asinusların saysız-hesabsız şaxələri var.
Tək halda onların biri buna bənzəyir.
Beləliklə, bu bizə məhdud və diffuz emfizemanı
qarşılaşdırmağa kömək edir, elə deyilmi?
Sağlam asinus belə olur. Həm hava yolları boyunca,
həm də alveolların içində
yerləşən sıx burulmuş strukturlara diqqət edin.
Sıx burulmuş, elastik
struktur elastin zülalıdır.
Elastini zülal inhibitoru elastaza parçalayır.
Bu toxumanın yenilənməsi və
qoca toxumanın yeyilməsi
baxımından xeyirlidir.
Bütün bu sistem qaraciyərdə
sintez olunan alfa 1-antitripsin maddəsi tərəfindən idarə olunur.
Onun funksiyası elastazanın miqdarını tənzimləməkdir.
Elastazanı inhibirləşdirməklə o, elastini də inhibirləşdirir.
Antitripsin isə daha çox elastinin sintez olunmasına kömək edir.
Məhdud və ya diffuz emfizemaya malik olmağınızdan
asılı olmayaraq, elastinin
parçalanması artıq miqdarda elastazanın sintez olunması
patofiziologiyası ilə bağlıdır.
Elastin nə üçün parçalanır?
Gəlin ilk öncə məhdud emfizemanı araşdıraq.
Bu asinus yuxarıda çəkdiyim asinusun oxşarıdır.
Lakin indi elastinin miqdarı azaldığı üçün
burada daha az divar
olacaq.
Qalan divarlar yastı olduğu üçün bu hüceyrə
əvvəlki gözəl formasını saxlaya bilmir və
birinci şəkildəki hüceyrə daha böyük görünür.
Məhdud emfizema bölgüsü
adlandırdığımız bu növ üçün onun erkən olduğunu və
hər yerə yayılmadığını deyə bilərik.
Məhdud emfizema iltihaba səbəb olur ki,
emfizemanın ilk patofiziologiyası budur.
İltihab neytrofilləri özünə cəlb edir. Neytrofil
orqanizmin istənilən yerində iltihaba qarşı
mübarizə aparan ağ qan hüceyrəsidir.
Ağciyərə gələn neytrofil buradakı iltihabla mübarizə
aparmaq üçün elastaza sintez edir. Elə problem də buradan başlayır.
İltihab artdığı üçün daha çox elastaza sintez olunur.
Bu problemə adətən siqaret səbəb olur.
Siqarət çəkərkən çıxan tüstü bir növ qaza bənzəsə də,
əslində o, ağciyərlərə daxil olan
milyonlarla
kiçik hissəciklərdən
ibarətdir.
Onların hamısı yaddır, hamısı qıcıqlandırıcıdır və
ağciyərlər bir süzgəc kimi fəaliyyət göstərir. Onu da deyək ki,
bu tüstü hissəcikləri ağciyərdə tələyə düşəcək qədər böyükdür.
Böyük olduqları üçün asinusun sonuna qədər süzgəcdən keçə
bilmirlər. Sonda məhdud emfizema bölgüsünə ilişib
qalırlar. Yadınıza gəlirsə, məhdud emfizemaya
ağciyərdə iltihab yaradan
siqaret tüstüsü
səbəb olurdu.
Ağciyərlərə bütöv şəkildə baxsaq,
məhdud emfizemanın daha çox bronxiollar kimi
böyük tənəffüs yollarının yanında yerləşdiyini görərik.
Növbəti diffuz emfizemadır.
Diffuz emfizema hər hansı bir
xarici amildən qaynaqlanmır;
bu problem orqanizmin özündən yaranır.
Burada alfa 1-antitripsin çatışmazlığı var.
Yuxarıda onun elastazanın miqdarını tənzimlədiyini,
yəni qatılığını bir qədər azaltdığını demişdik.
Alfa 1-antitripsin çatışmayanda elastaza nəzarətsiz qalır və
toxumada qarşısına çıxan
bütün elastin zülallarını parçalayır.
Bu problem ağciyərin bütün toxumalarına xas
olduğu üçün onu fərqləndirmək
elə də asan deyil.
Hər yerdə elastik toxuma olduğu üçün elastin
hər yerdə parçalanır.
Alfa 1-tripsin qaraciyərdə sintez olunur. Bu xəstəliyin
ortaya çıxması bizə DNT-də,
yəni onu kodlaşdıran gendə
problemin olmasından
xəbər
verir.
Səhv qatlanmış zülal qaraciyəri tərk edə bilmir və
bu qaraciyər xəstəliyinə səbəb olur.
Ağciyərlərə gəldikdə isə burada
diffuz emfizema ilə qarşılaşırıq.