Ik zit 150 meter diep in een illegale mijnschacht in Ghana.
De lucht is heet en stoffig
en het is moeilijk om te ademen.
Ik voel zweterige lichamen voorbijkomen
in de duisternis, maar veel zie ik niet.
Ik hoor stemmen, maar vooral
de kakofonie van hoestende mannen
en gehak op stenen met primitieve werktuigen.
Net als de anderen heb ik een flikkerende, goedkope zaklamp bij.
Ze is met een gescheurde elastiek op mijn hoofd bevestigd.
Ik kan nauwelijks de gladde boomstammen zien
die het één meter brede, vierkante gat openhouden.
Dit gat is wel een honderd meter diep.
Wanneer mijn hand uitglijdt, moet ik plots denken aan de mijnwerker
die ik een paar dagen eerder had ontmoet en die zijn greep had verloren
waardoor hij vele meters de schacht in viel.
Terwijl ik hier met jullie vandaag sta te praten,
zitten deze mannen nog steeds in dat diepe gat,
met gevaar voor eigen leven zonder betaling of compensatie
en in voortdurend levensgevaar.
Ik kon eruit en naar huis gaan.
Zij waarschijnlijk nooit, omdat ze in slavernij worden gehouden.
De laatste 28 jaar documenteer ik
inheemse culturen in meer dan 70 landen
op zes continenten. In 2009 had ik de grote eer
de enige exposant te zijn op de Vancouver Peace Summit.
Onder alle verbazingwekkende mensen die ik er ontmoette,
was een activist van 'Bevrijd de Slaven',
een ngo gewijd aan de uitroeiing van de moderne slavernij.
We begonnen te praten over slavernij.
Ik kreeg er meer inzicht in,
want al wist ik dat het bestond in de wereld,
ik had geen idee van de omvang.
Na ons gesprek voelde ik me slecht
en eerlijk gezegd beschaamd over mijn eigen gebrek aan kennis
over deze gruwel tijdens mijn leven.
Ik dacht: als ik het niet weet, hoeveel andere mensen weten het dan niet?
Het liet me niet meer los en binnen enkele weken
vloog ik naar Los Angeles om de directeur
van 'Bevrijd de Slaven' te ontmoeten en hen mijn hulp aan te bieden.
Zo begon mijn tocht naar de moderne slavernij.
Vreemd genoeg had ik al veel van deze plaatsen bezocht.
Sommige beschouwde ik zelfs als mijn tweede thuis.
Maar dit keer zou ik de verborgen ellende te zien krijgen.
Volgens een conservatieve schatting
zouden er in de wereld vandaag 27 miljoen slaven zijn.
Dat is dubbel zoveel mensen als tijdens de gehele trans-Atlantische slavenhandel
uit Afrika werden weggehaald.
Honderdvijftig jaar geleden kostte een agrarische slaaf
ongeveer drie keer het jaarsalaris
van een Amerikaanse werknemer.
Dat komt in hedendaags geld neer op ongeveer 50.000 dollar.
Nog vandaag kunnen hele gezinnen voor generaties tot slaaf worden gemaakt
voor een schuld van minder dan 18 dollar.
Verbazingwekkend genoeg genereert slavernij wereldwijd elk jaar
meer dan 13 miljard dollar winst.
Velen werden misleid door valse beloften
van een goede opleiding of een betere baan om erachter te komen
dat ze gedwongen werden om te werken zonder betaling
onder dreiging van geweld en zonder kans op ontsnappen.
Hedendaagse slavernij gaat over handel
waarbij de goederen die de slaven produceren waarde hebben,
maar de mensen die ze produceren wegwerpartikelen zijn.
Slavernij bestaat bijna overal in de wereld
en toch is het overal illegaal.
In India en Nepal werd ik bij de baksteenovens gebracht.
Deze afschrikwekkende omgeving riep beelden op
van het oude Egypte of Dantes Inferno.
Bij temperaturen van 55 °C moesten
mannen, vrouwen, kinderen, hele gezinnen in feite,
in een zeer stoffige omgeving
tot 18 bakstenen op hun hoofd stapelen
en ze honderden meters ver
van de verzengende ovens naar de vrachtwagens dragen.
Versuft door de monotonie en de uitputting
werken ze zwijgend
gedurende 16 of 17 uur per dag.
Er waren geen pauzes voor voedsel, geen drinkpauzes.
Er werd praktisch niet geürineerd
door de ernstige uitdroging.
De warmte en het stof waren zo doordringend
dat mijn camera te warm werd om aan te raken
en het liet afweten.
Elke 20 minuten ging ik terug naar onze terreinwagen
om mijn toestel schoon te maken onder een airconditioner
en het opnieuw aan de gang te krijgen. Terwijl ik daar zat,
bedacht ik dat mijn camera een veel betere behandeling kreeg
dan deze mensen.
Terug bij de ovens wilde ik huilen,
maar mijn begeleider greep me vast
en zei: "Lisa, niet doen. Doe dat hier niet."
Hij maakte me duidelijk dat gevoelsuitingen
daar erg gevaarlijk waren,
niet alleen voor mij, maar ook voor hen.
Ik kon hen geen directe hulp bieden.
Ik kon hen zelfs geen geld geven.
Ik was geen burger van dat land.
Ik kon hun situatie
nog erger maken.
Alleen 'Bevrijd de Slaven'
kon iets doen voor hun bevrijding,
en ik vertrouwde dat.
Ik zou pas na mijn thuiskomst
mijn gevoelens de vrije loop kunnen laten.
In de Himalaya droegen kinderen stenen
kilometers ver over bergachtig terrein
naar vrachtwagens beneden.
De grote plakken leisteen waren zwaarder
dan de kinderen die ze droegen.
De kinderen droegen ze met hun hoofd
met behulp van deze zelfgemaakte harnassen van stokken,
touw en gescheurde doeken.
Het is moeilijk getuige te zijn van iets zo aangrijpends.
Hoe kunnen we iets doen aan deze vreselijke,
maar zo alomtegenwoordige toestanden?
Sommigen weten niet eens dat ze slaven zijn.
Ze werken 16, 17 uur per dag zonder betaling.
Ze hebben nooit iets anders gekend.
Ze hebben niets om mee te vergelijken.
Toen de dorpelingen hun vrijheid opeisten,
brandden de slavenhouders al hun huizen af.
Deze mensen hadden niets,
ze waren als versteend, ze wilden opgeven,
maar de vrouw daar in het midden drong aan om te volharden,
en de abolitionisten
hielpen hen om een eigen steengroeve te huren.
Ze doen nu hetzelfde afmattende werk,
maar ze doen het voor zichzelf en worden er voor betaald
in alle vrijheid.
Meestal denken we aan mensenhandel met seksuele bedoelingen
als we het woord slavernij horen.
Vanwege dit wereldwijde denkpatroon
werd ik ervoor gewaarschuwd dat het moeilijk zou zijn
om veilig te werken in deze aparte sector.
In Kathmandu werd ik begeleid door vrouwen
die voorheen zelf seksslaven waren geweest.
Ze brachten me langs een smalle trap
naar een vuile, vaag verlichte kelder.
Het was niet eens een bordeel.
Eerder een restaurant.
'Cabin restaurants' zoals ze in het beroep bekend staan,
zijn plaatsen voor gedwongen prostitutie.
Met kleine, aparte kamers, waar de slaven,
vrouwen, samen met jonge meisjes en jongens,
sommigen slechts zeven jaar oud,
gedwongen worden om de cliënten te vermaken,
om hen aan te zetten om meer voedsel en alcohol te verbruiken.
Elk kamertje is donker en groezelig
met een op de muur geschilderd nummer
en onderverdeeld met multiplex en een gordijn.
De werkers doorstaan hier vaak tragisch seksueel misbruik
door toedoen van hun klanten.
Daar in die bijna duisternis herinner ik me
die plotse, knellende angst.
Ik kon me slechts verbeelden
wat gevangenzitten in die hel moest inhouden.
Er was slechts één uitweg: de trap waarlangs ik was binnengekomen.
Er waren geen achterdeurtjes.
Geen ramen groot genoeg om erdoor te klimmen.
Deze mensen hebben geen mogelijkheid om te ontsnappen.
Als wij het hebben over dergelijke moeilijke materie
is het belangrijk te beseffen dat slavernij, ook mensenhandel voor seks,
evengoed in onze eigen achtertuin gebeurt.
Tientallen of honderden mensen werken als slaven in de landbouw,
in restaurants, in huishoudens.
De lijst is lang.
Onlangs vermeldde de New York Times
dat tussen de 100.000 en 300.000 Amerikaanse kinderen
elke jaar als seksslaven worden verkocht.
Het is overal om ons heen. We zien het gewoon niet.
De textielindustrie is een andere tak
waarin slavenarbeid voorkomt.
Ik bezocht dorpen in India waar hele gezinnen werden geknecht
in de zijdehandel.
Dit is een familieportret.
De geverfde zwarte handen zijn van de vader,
terwijl de blauwe en rode handen van zijn zonen zijn.
Ze mengen kleurstof in deze grote vaten,
en ze dompelen de zijde in de vloeistof tot aan hun ellebogen,
maar de kleurstof is giftig.
Mijn tolk vertelde me hun verhalen.
"We hebben geen vrijheid," zeiden ze.
"We blijven hopen dat we hier ooit wegkunnen
en ergens anders naartoe gaan
waar we betaald worden voor ons verfwerk."
Er is geschat dat meer dan 4000 kinderen
als slaaf werken op Lake Volta,
het grootste kunstmatige meer in de wereld.
Toen we er voor het eerst kwamen, keek ik er even rond.
Ik zag wat leek op een familie die op een boot aan het vissen waren,
twee oudere broers, wat jongere kinderen, normaal niet?
Verkeerd. Het waren allemaal slaven.
Kinderen worden uit hun gezinnen weggehaald,
worden verhandeld en verdwijnen.
Ze worden gedwongen om eindeloze uren op deze boten op het meer te werken,
ook al kunnen ze niet zwemmen.
Dit kind is acht jaar oud.
Hij beefde toen onze boot naderde.
Hij had schrik dat we over zijn kleine kano zouden varen.
Versteend van angst dat hij in het water zou vallen.
De visnetten blijven soms haken
in boomstronken onder het water.
Bange kinderen worden in het water gegooid
om de lijnen los te maken.
Velen verdrinken.
Zo lang hij het zich kon herinneren, werd hij gedwongen
om op het meer te werken.
Doodsbang van zijn meester loopt hij niet weg
en omdat hij nooit iets anders dan wreedheid heeft gekend,
behandelt hij de jongere slaven
op dezelfde manier.
Ik ontmoette deze jongens om vijf uur 's morgens
terwijl ze hun laatste netten binnenhaalden.
Ze waren al sinds één uur 's nachts aan het werk
in de koude, winderige nacht.
Bedenk dat deze netten
meer dan 500 kilogram wegen wanneer ze vol zijn.
Ik wil jullie met Kofi laten kennismaken.
Kofi werd gered uit een vissersdorp.
Ik ontmoette hem in een schuiloord waar 'Bevrijd de Slaven'
slachtoffers van de slavernij rehabiliteert.
Hier neemt hij een bad bij de put
en giet grote emmers water over zijn hoofd.
Het beste nieuws is
dat hij vandaag
terug is bij zijn familie.
Nog beter: zijn familie heeft nu de middelen
om in veiligheid een bestaan op te bouwen.
Kofi is de belichaming van de mogelijkheid daartoe.
Wie zal hij worden doordat iemand een initiatief nam
en een verschil maakte in zijn leven?
Op een weg in Ghana
met partners van 'Bevrijd de Slaven',
kwam een collega-abolitionist op een bromfiets plots
naast onze terreinwagen rijden en tikte op het venster.
Hij vroeg ons hem te volgen langs een onverharde weg in de jungle.
Aan het eind van de weg deed hij ons uitstappen
en vroeg de chauffeur weg te rijden.
Hij wees vervolgens naar dit nauwelijks zichtbaar pad
en zei: "Dit is het pad, dit is het pad. Ga."
De lianen opzij duwend,
merkten we na ongeveer een uur lopen
dat het pad overstroomd was door recente regens.
Met mijn fotogerei boven mijn hoofd
liepen we verder.
Na nog eens twee uur wandelen, eindigde het kronkelende pad
abrupt op een open plek. Voor ons
waren gaten
zo groot als een voetbalveld.
Ze waren allemaal vol mensen die als slaaf aan het werk waren.
Veel vrouwen met kinderen vastgebonden op hun rug
op zoek naar goud,
wadend in door kwik vergiftigd water.
Kwik wordt gebruikt in het extractieproces.
Deze mijnwerkers werken als slaven in een mijnschacht
in een ander deel van Ghana.
Toen ze uit de schacht kwamen, waren ze drijfnat
van hun eigen zweet.
Ik herinner me hun moeë, bloeddoorlopen ogen.
Velen waren 72 uur ondergronds geweest.
De schachten zijn tot 100 meter diep.
Ze brengen zware zakken met stenen naar boven.
Die stenen worden vervoerd om ergens anders kapotgeslagen te worden
om het goud eruit te halen.
Op het eerste gezicht lijkt het of daar
alleen maar krachtige mannen werken, maar bij nader toezicht
zien we aan de rand zwakkeren
en zelfs ook kinderen werken.
Allemaal zijn ze blootgesteld aan verwondingen, ziekte en geweld.
Heel waarschijnlijk zal deze gespierde man
binnen een paar jaar eindigen zoals deze hier,
uitgemergeld door tuberculose en kwikvergiftiging.
Dit is Manuru. Toen zijn vader stierf,
verkocht zijn oom hem om samen met hem in de mijnen te werken.
Toen zijn oom stierf, erfde Manuru zijn schuld.
Daardoor werd hij gedwongen om verder als slaaf in de mijnen te blijven werken.
Toen ik hem ontmoette, had hij 14 jaar in de mijnen gewerkt.
De beenwonde hier
komt van een ongeval in de mijn.
Artsen zeggen dat zijn been geamputeerd moet worden.
Daarbij heeft Manuru tuberculose.
Toch moet hij nog steeds dag in dag uit
in de mijn werken.
Ooit hoopt hij vrij te komen
en met de hulp van lokale activisten
zoals 'Bevrijd de Slaven' een opleiding te krijgen.
Dit soort vastberadenheid
ondanks alle tegenspoed
vervult me met onvoorstelbaar ontzag.
Ik wil slavernij in het daglicht halen.
Toen ik daar aan het werk was,
had ik hopen kaarsen bij.
Met de hulp van mijn tolk
maakte ik het de mensen die ik fotografeerde duidelijk
dat ik hun verhalen
en hun benarde situatie aan het licht wilde brengen.
Toen het zowel voor hen als voor mij veilig was,
schoot ik deze beelden.
Ze wisten dat jullie
over de hele wereld hen zouden zien.
Ik wilde dat ze wisten dat we voor hen zullen getuigen
en dat we zullen doen wat we kunnen
om hun leven te verbeteren.
Ik geloof echt dat, als we elkaar maar kunnen zien
als medemensen, het heel moeilijk wordt
wreedheden zoals slavernij te tolereren.
Deze beelden gaan niet over gevallen. Ze gaan over mensen,
echte mensen, zoals jij en ik, die allemaal
in hun leven dezelfde rechten,
waardigheid en respect verdienen.
Er gaat geen dag voorbij dat ik niet denk
aan deze prachtige, mishandelde mensen.
Ik had de enorme eer ze te ontmoeten.
Ik hoop dat deze beelden een kracht zullen doen ontwaken
bij wie ze bekijkt, mensen zoals jullie.
Ik hoop dat deze kracht een vuur zal doen ontbranden
dat een licht zal werpen op de slavernij.
Zonder dat licht kan het beest van de slavernij
in de schaduwen blijven voortleven.
Hartelijk dank.
(Applaus)