Oso poeta ingeles ospetsu baten
poema batean
XIX. mendearen amaieran idatzita,
Churchill-i eragin egin ziona
1930eko hamarkadan.
Eta poemak horrela dio:
"Udaren muino barean,
erreken ubideen nagian,
urrunean danborra entzuten dut,
ametsetako zurrumurrua bezala adarra jotzen.
Urrun eta gertu, ezti eta ozen, lurreko bideetatik doaz,
lagunentzako maitaleak eta hautsetarako elikagai,
soldaduak badoaz,
laster hil egitera."
Poesia interesatzen zaienei,
poema "Shropshire-ren gizona" deitzen da, A.E. Housman-ek idatzia.
Hots, Housman-ek ulertu zuena,
eta Nielsen-en sinfonietan ere entzun daitekeena,
uda luzeak, beroak eta basatiak
XIX. mendearenak, egonkortasunez beteta
amaitzear zeudela,
eta gizakiok denboraldi historiko ikaragarri batera
abiatu ginela,
botereak aldatzen duenean gertatzen diren horietako bat.
Eta denboraldi horiek, jaun-andreak,
nahasteekin batera doaz,
eta maiz, odolekin ere bai.
Eta nire mezua da
behartuta gaudela, nahi baduzue,
denboraldi historiko horien batean bizitzera,
boterearen ezarritako ordenaren nahaste-borrastea
aldatzen hasiko denean
eta munduaren itxura berria,
non munduan dauden botere berriak
hasiko dira osatzen.
Eta oso argi ikusten dugu gaur egun;
nahaste handiko denboraldiak dira gaurkoak
eta askotan, baita odoltsuak ere.
Hala ere, hori mendean behin gertatzen da.
Baiezta litezke hori zen gertatu zena
eta Housman-ek eta Churchill-ek susmatu zuten ideia zen
nazio zaharren boterea,
Europako nazio zaharrena,
agertzen ari diren potentzia berrira, Atlantikoz bestalde, eraman zen
Estatu Batuetakoa,
mende estatubatuarren hasiera.
Eta jakina, botere europar zaharrek
utzitako hutsunean
bi hondamen odoltsuak garatu ziren
azkeneko mendekoak, hain zuzen ere.
Lehenengoa mendearen lehenengo zatian, eta beste bat bigarren zatian: bi mundu gerra handiak.
Mao Zedong-ek horrela deskribatzen dira: Europako gerra zibilak,
eta segur aski deskribapen onena da.
Orduan, jaun-andreak
denboraldi horien batean bizi izaten gara.
Baina gure kasuan, 3 faktore azaldu nahi ditut.
Eta horietako lehenengoa, lehenengo biek,
boterearen lekualdatzea adierazten dute,
eta besteak, nik adierazi nahi dudan dimentsio berria,
ez delako inoiz gertatzen gaurko moduan.
Baina hitz dezagun munduan gertatzen ari den boterearen lekualdatzeari buruz.
Eta gaur egun gertatzen dena da
nolabait esanda, ikaragarria,
lehen ez zelako inoiz gertatuko.
Boterearen alboko lekualdatzeak ikusi ditugu,
Greziak Erromari eraman zion boterea,
eta gertatutakoak
Europako zibilizazioetan zehar;
baina gaur egun ikusten duguna pixka bat desberdina da.
Hots, boterea ez da albo-mugimendurik egiten,
hau da, nazio batetik bestera
baizik eta, berak modu bertikalean ere egiten du.
Gaur egun, gordetako botereak,
erantzukizunak eta zuzenbidezko estatuak zuzentzen dute boterea,
Estatu-nazioaren instituzioaren barruan
migratu egin du, neurri handi batean, mundu mailako eszenatokira.
Boterearen globalizazioa,
merkatuen globalizazioari buruz hitz egiten ari gara,
baina, egia esan, egiazko boterearen globalizazioa da.
Eta Estatu-nazioaren eremuan
botereak erantzukizuna dauka
zuzenbidezko estatuari lotuta,
baina ez da horrela mundu mailako eremuan.
Mundu mailako eremuan eta eszenatokian, gaur boterea bizi izaten da:
Internet boterea, satelite bidezko irrati-enpresen boterea,
diru-trukatzaileen boterea,
mugitzen ari den diru kantitate handi hori
merkataritzarako behar dena baino 32 aldiz handiagoa da
eta han dago
diru-trukatzaileei finantzatzeko, nahi baduzue,
finantza-espekulatzaileei,
arestian belauniko jarri digutenei,
enpresa multinazionalen boterea,
enpresa horiek aurrekontuak garatzen dituzte
eta maiz tamaina erdiko herrienak baino handiagoak dira.
Enpresa horiek mundu mailako eremuan bizi dira,
eta eremu hori, hein handi batean, ez dago araututa
ezta zuzenbidezko estatuari lotuta ere,
non pertsonek aske aritu dezaketen.
Egoera horrek komeni dio boteretsuari
orain arte.
Oso egokia da boteretsuentzat
murrizte gabeko eremuetan aritzea,
baina historiaren ikasgaia da, lehenago edo beranduago,
ez araututako eremua,
zuzenbidezko estatuari lotuta ez dagoen eremua,
nahiago ditugun gauzez bete ez ezik:
nazioarteko merkataritza, Internet eta abar;
baita nahiago ez ditugunekin ere:
nazioarteko delinkuentzia, nazioarteko terrorismoa,
Irailaren 11ren frogapena da
Lurraren nazio boteretsuena izan arren,
halere,
eremu horretan bizi direnek eraso diezaiokete AEBei,
baita hiriaren ikono handienak ere,
irailaren goiz distiratsu batean.
Irailaren 11 finantzatzeko 4 milioi dolarren
%60 inguru
Dorre Bikien instituzio beraiek finantzatu zuten kantitate hori
erasoa aurrera eramateko.
Honela, gure etsaiek eremu hori erabiltzen dute,
denak baterako bidaien eremua, Internetena, satelite bidezko irrati enpresena,
euren pozoia areagotzeko, hots,
gure sistemak eta ohiturak suntsitzeko.
Lehenago edo beranduago,
lehenago edo beranduago,
historiaren arauak
dio hara non boterea doan,
gobernua bere atzetik.
Eta horrela bada, eta ontzat ematen dut,
gure garaiaren fenomeno inportantenetariko bat
boterearen globalizazioa da,
orduan gure garaiko erronka handienetariko bat ondoriozta dezakegu, hau da,
mundu mailako eremura gobernaketa eramatea.
Eta uste dut datorren hamarkadak
neurri batean, zurrunbilotsuak izango direla,
gutxi gorabehera helburua lortuko dugu, hau da,
mundu mailako eremura gobernaketa eramatea.
Baina kontuan hartu behar duzue gobernuari buruz hitz egiten ez dudala.
Ez dut esan nahi
mundu mailako instituzio demokratikoa ezartzea.
Nire ikuspuntua, jaun-andreak,
hau nekez sinestekoa da gertatzeko
NBen instituzioen ugalketaren bidez.
NBa ez bagenu, asmatu beharko genuke.
Munduak nazioarteko foroa behar du.
Nazioarteko ekintzak egiaztatzeko baliabide bat beharrezkoa da.
Baina mundu mailako eremuaren gobernaketari buruz hitz egiten dugunean,
nire ustez hau ez da gertatuko
NBen instituzioen ugalketaren bidez.
Baizik eta boterearen batasunaren zehar
eta hitzarmenez oinarritutako sistemen zehar,
akordioetan,
mundu mailako eremua zuzentzeko.
Eta arretaz bazaudete, gertatzen ari denaren ideia eskuratuko duzue.
Munduko Merkataritza Antolakundea: hitzarmenez oinarritutako antolakundea,
zeharo hitzarmenez oinarritutakoa,
eta hala ere, boteretsuena (EEBB) geldiarazteko gai izatea,
argibideak eskatzen, beharrezkoa bada.
Kyoto: borrokaren hasiera da sortzeko
hitzarmenez oinarritutako antolakundea.
G-20a:
jakin badakigu instituzio berri bat martxan jarri behar dugula
gobernaketa eskaintzeko
finantza-eremu horri finantza-espekulazioarentzat.
Eta hori da G-20a, hitzarmenez oinarritutako antolakundea.
Baina arazo bat dago han,
eta minutu batean berriro hartuko dut,
hau da, boteretsuenak biltzen badira
hitzarmenez oinarritutako instituzioen arauak sortzeko
eremu hori gobernaketaz betetzeko,
zer gertatzen da kanpoan geratzen diren ahulekin?
Eta hori arazo galanta da,
eta segundu batean berriro hartuko dut.
Orduan hau da nire lehenengo mezua,
denboraldi zurrunbilotsu hau zeharkatu nahi badugu,
gutxi gorabehera zurrunbilotsuak,
orduan, gure arrakasta egongo da,
hein handi batean, gure ahalmenarena
gobernaketa nabarmena eramateko
mundu mailako eremura.
Eta konprobatzea zer gertatuko den.
Nire bigarren puntua
badakit ez diot horretaz hitz egin behar
hau bezalako entzuleriari,
baina botereak ez du soilik aldatzen modu bertikalean,
baita modu horizontalean ere.
Zuek argudioak eman zenitzakete historiari buruz, zibilizazioen historiari buruz,
gehienek itsasoen inguruan bildutako zibilizazioak izan dira,
lehenengoak Meditarraneo itsasoaren inguruan,
gertatu berrienak, Mendebaldearen goranzko boterean, Atlantikoaren inguruan.
Eta nire ustez, orokorrean,
boterearen funtsezko aldaketa ikusten ari gara,
Atlantikoaren eta kostaldearen inguruan bildutako nazio hartatik,
Ozeano Barearen arroaren inguruan bildutakoetara.
Eta prozesu hori botere ekonomikoarekin hasten da,
baina horrela hasten da beti.
Atzerri-politikaren garapena ikusten hasi egiten dugu,
armada-aurrekontuen gorakada
munduaren goraldian botereen artean.
Eta benetan sinesten dut
hori Mendebaldetik Ekialdera aldaketa ez dela:
zerbait desberdin suertatzen ari da.
Nire iritzian
EEBBek jarraituko dute izaten
Lurraren nazio boteretsuena
hurrengo 10 edo 15 urteotan,
baina bere boterearen testuingurua
zeharo aldatu egin da.
Azkenengo 50 urtetatik irten ari gara,
historiaren ezohizko denboraldia,
non polobakarreko mundua zegoen,
non iparorratzaren orratz bakoitza,
alde edo kontra,
Washington-en loturarekiko aipatzen zen,
koloso bakarreko batek mundu menderatua.
Baina hori ez da arrunta Historian.
Izan ere, gaur egun sortzen ari dena
normalena da Historiaren osoan zehar.
Mundu multipolarraren
agertzea ikusten ari gara.
Orain arte,
EEBBak gure munduaren fakzio boteretsuena izan dira.
Haiek jarraituko dute nazio boteretsuena izaten,
baina horrela izango da
gero eta mundu multipolar handiago batean.
Eta beste botere-gune batzuk hasi dira eraikitzen,
Txina, jakina:
baina nire ustez Txinaren goraldia handitasunera ez da otzan izango.
baizik eta zakarra,
Txina bere gizartea demokratizatzen den heinean,
bere ekonomia liberalizatu eta gero.
Baina hori beste eztabaida mota bat da.
Ikus ezazue India, Brasil.
Mundu horrek
europarrok ezagutu genuenaren antza du,
XIX. mendearen Europa.
XIX. mendearen Europa:
Lord Canning-ek, kanpo harremanen idazkari handi britaniarra,
"Botere Europarren Kontzertua" aipatu zuen.
Bost alditako oreka zegoen.
Britain Handia beti orekaren bila zihoan.
Paris-ek Berlin-ekin biltzen bazuen,
Britain Handiak Viena-rekin eta Roma-rekin biltzen zituen kontrapisua sortzeko.
Orain nabari dute,
polobakarreko mundu batek menderatzeko eremua batean
aliantza finko daudela:
OTAN, Varsoviako Ituna.
Botere-polaritate finkoak
esan nahi ditu aliantza finkoak.
Baina botere-polaritate anitzak
esan nahi ditu aldaketa eta aliantza aldakorrak.
Eta mundu horretara goaz
non gero eta gehiago ikusiko dugun
gure aliantzak ez direla finko.
Canning-ek, kanpo harremanen idazkari handi britaniarrak behin esan zuen:
"Britania Handiak badu amankomuneko interesa,
baina ez du amankomuneko aliaturik".
Eta gero eta gehiago ikusiko dugu
guk geuk, Mendebaldean ere,
lortu behar izango dugula
besteekin aliantzak egitea,
Atlantikoko botereen elkarte atseginez bestalde
batez ere, zerbait egin nahi badugu munduan.
Begira ezazue Libian sartu ginenean,
ez zen nahikorik Mendebaldeentzat bakarrik egitea;
beste batzuk ekarri behar genituen.
gertaera honetan Arabiar Estatuen Liga ekarri behar genuen.
Nire ustez, Irak eta Afganistan izan dira azkenengo adibidea
non Mendebaldea bakarrik egitea saiatu zen,
eta ez genuen lortu.
Nire hipotesia da
400 urtetako amaieraren hasierara heltzear gaudela.
Eta 400 urte aipatzen dut, Otomandar Inperioaren amaiera delako,
Mendebaldeko boterearen lehentasunarena,
Mendebaldeko baloreen eta instituzioenak.
Eta jakin badakizue, orain arte, Mendebaldeak elkarrekin aritu bazuen,
proposa eta agindu zezakeen
munduaren edozein txokotan,
hori ez da jadanik egia.
Begira ezazue azkenengo finantza-krisia,
2. Mundu Gerra amaitu ostean.
Mendebaldea lotu zen
Bretton Woods-en instituzioarekin, Nazioarteko Diru Funtsa,
eta horrela arazoa konpondu zen.
Orain beste herri batzuk deitzea komenigarria da.
Orain beharrezkoa da G-20a sortzea.
Orain gure lagun mendebaldarren
elkarte atseginez bestalde joan behar dugu.
Eman baimena iragarpena egiteko
zein are harrigarriagoa den.
400 urtetako amaierara heltzen ari garela
susmatzen dut
non Mendebaldeko boterea nahikorik zen.
Pertsonek esaten didate: "Txinatarrek, jakina,
ez dute inoiz parte hartuko
munduaren inguruko baketze aldeaniztuan".
Ah, bai? Zergatik ez?
Zenbat soldadu txinatarrak
daude gaur egun kasko urdinen zerbitzuetara,
ikur urdinarena, NBaren menpean?
3,700.
Zenbat estatubatuarrak? 11.
Zein da itsasontzi-kuota handiena
Somaliako itsas-piraten kontrako arazoa aurka egiteko?
Txinako itsasontzi-kuota.
Bai jakina, Txina nazio merkantilista da.
Haiek itsas-bideak zabalik mantendu nahi dituzte.
Gero eta negozio gehiago egin behar izango ditugu
balorerik partekatzen ez ditugun pertsonekin, nahiz eta
interes berdinak partekatu.
Orain sortzen ari den munduaren
ikuspegi guztiz ezberdina da.
Eta hirugarren faktorea,
guztiz ezberdina da.
Gaur egun gure munduan,
Interneten dela eta,
eta han jorratutako gaiak direla eta,
dena elkarrekin lotuta dago.
elkarrekin menpekoak gara.
Elkarrekin lotuta gaude,
nazio gisa, gizaki gisa,
inoiz gertatu ez den heinean;
inoiz ez.
Nazioen elkarrekiko lotura,
beti zegoen.
Nazioen elkarrekiko loturaren kudeaketa da diplomazia.
Baina orain guztiz elkarrekin lotuta gaude.
Mexikon txerri-gripea kutsatzen baduzue,
Pariseko Charles de Gaulle aireporturako arazo galanta izango da
24 ordu eta gero.
Lehman Brothers-ek porrot egiten badu, dena kolapsatu.
Rusiako estepetan suteak daude,
Afrikan gosete-matxinadak.
Guztiz elkarrekin lotuta gaude.
Eta horrek esan nahi du
nazio bakar baten ideia
beste nazioekin elkarrekiko loturarik gabe,
beste nazioekin lan egin gabe,
ez da proposamen bideragarri inoiz ere.
Zeren Estatu-nazio baten ekintzak
ez dira bere existentzian murrizten,
ez da beharrezkoa Estatu-nazioarentzat
bere lurraldea kontrolatzea,
Estatu-nazioaren kanpoko efektuek
eragiten dute bere baitan.
Ni soldadu gaztea nintzen
azkenengo gerra inperial britaniarren bitartean.
Garai hartan, nire herriaren defentsa
oinarritzen zen
gure armadaren boterean, gure aireko indarran,
gure itsas armadan eta gure aliatuetan.
Garai hartan etsaia harresien kanpo zegoen.
Orain etsaia barruan dago.
Orain, nire herriaren defentsari buruz hitz egin nahi izango banu,
Osasun ministroarekin hitz egin behar dut,
gaixo pandemikoak nire segurtasunerako mehatxua direlako.
Nekazaritza ministroarekin hitz egin behar dut,
elikagai-segurtasuna nire segurtasunerako mehatxua delako.
Baita Industria ministroarekin ere,
goi mailako teknologiaren gure azpiegituraren hauskortasuna,
gure etsaien itua delako,
gerra zibernetikoetan ikusten den bezala.
Barne ministroekin hitz egin behar dut,
zeren nire herrira sartu zen pertsona,
auzo bazterrekoen etxe elkarri atxiki horretan bizi den pertsona
(haiek) nire herrian gertatutakoekin badituen ondorio zuzena,
Londres-eko Uztailaren 7ko erasoetan ikusi genuen bezala.
Orain herri baten segurtasunak
ez du zerikusirik soldaduekin ezta Defentsa ministroekin ere.
Baizik eta instituzioak estutzeko eta bateratzeko ahalmenarekin.
Eta horrek zerbait garrantzitsua erakusten du.
Izan ere, (hark) erakusten du
bertikalki egindako gure gobernuek,
Industri-Iraultzaren eredua jarraituz --
hierarkia bertikalekin, lan-espezializazioekin,
arduradun-estrukturekin --
(haiek) guztiz estruktura okerrak izan direla.
Jakin badakigu, negozioetan
gure garaiko paradigma, jaun-andreak
sarea dela.
Ardura dagoena, elkarrekiko lotura da,
gobernuen barruan zein kanpokoaldekoekin.
Orduan hemen dago Ashdown-en hirugarren legea
Aizue, ez didate lehenengoari eta bigarrenari buruz galdetzen,
oraindik asmatu ez nituelako.
Onena da hirugarren legea egotea, ezta?
Ashdown-en hirugarren legeak dio aro garaikidean
non dena elkarreriko lotuta dagoen
egin dezakegun garrantzi handikoa da
besteekin egiten ditugunak (ekintzak).
Estrukturaren eremu garrantzitsuena,
gobernuan zein armadaren erregimentuan,
edo negozio batean,
artikulazio-puntuak, elkarrekiko loturak izango dira,
besteekin elkarrekiko lotzeko ahalmena.
Industri-eremuan badakite,
gobernuetan oraindik ez.
Eta azkena,
Horrela bada, jaun-andreak... eta izan bada,
elkarrekiko lotu egitea
lehen gertatatu inoiz ez zen moduan,
orduan, besteekin ere patua partekatzen dugu.
Bat-batean eta lehenengo aldiz,
talde-defentsa, nagusi izan zaigun ideia
hau da, gure nazioen segurtasunaren ideia,
ez da jadanik nahikorik.
Bazen behin
nire tribua besteak baino boteretsuagoa bazen, salbu nengoen;
nire herria besteak baino boteretsuagoa bazen, segur nengoen;
nire aliantza, e.b OTAN, beste aliantza baino boteretsuagoa bazen, salbu nengoen.
Gaur egun ez da horrela gertatzen.
Elkarrekiko loturaren etorrerak
baita suntsiketa askoren armak ere
esan nahi du, gero eta patu handiagoa da,
nire etsaiarekin partekatzen dudana.
Diplomazialaria izan nintzenean, lortu genuen akordio arrakastatsua
Soviet Batasunarekiko desarmatze-itunen negoziazioan,
Genevan, 1970eko hamarkadan,
haiekin patua partekatzen genuen ideia
ulertu genuelako.
Segurtasun kolektiboa ez da nahikorik.
Bakea Ipar Irlandara heldu zen bi taldeek ulertu zutelako
zero-gehiketa jokua ez litzatekeela ibiliko.
Haiek euren etsiekin patua partekatzen dute.
Ekialde Ertainan bakerako oztopo handienetariko bat da
bi taldeek, Israel zein palestinarrak,
ulertzen ez duten
patu kolektiboa partekatzen duten ideia.
Eta bat-batean, jaun-andreak,
poeten eta ameslarien proposamena
mendeetan zehar,
serioski hartu behar dugun ideia bihurtzen da
politika publikoaren gertaera bezala.
Poema batekin hasi eta beste batekin amaituko dut.
John Donne-ren poema handia:
"Ez galdetu kanpaiak jotzen ari den pertsonaz"
Poema deitzen da: "Inor ez da uhartea".
Eta horrela dio:
"Edozein gizakiren heriotzak gutxitzen nau,
gizateriaren partaidea naizelako,
hots, ez galdetu
kanpaiak jotzen ari den pertsonaz,
zutaz jotzen ari dira"
John Donne-rentzat, moraltasunaren ikasgaia da.
Guretzat, nire ustez,
gure biziraupenarako ekuaziaoren zatia da.
Mila esker
(Txaloak)