Benim için konu sadece bir arkadaşın düğününe davet edilmemek değildi.
İlk başta gerçekten umursamadım.
Küçük bir düğün olacağını düşündüm.
Ama sonra aynı düğüne gidecek olan insanlarla karşılaşıp durdum.
Damada benim kadar yakın bile değillerdi...
Dışlanmış hissettim.
Bu gerçekten berbattı.
Adaletsiz hissettirdi.
Kızlarım Lipsi ve Greta için bu durum geçen hafta geçerliydi.
Sırayla annelerinin sırtına
sırt masaj aleti ile masaj yapıyorlardı
ama kızlardan biri diğerinin daha fazla masaj yaptığını hissetti.
İşte bu noktada odaya girdim
ve Greta'yı öfkeyle "Bu adil değil!" diye bağırırken buldum,
Lipsi ise gözyaşları içindeydi.
Eşiminse elinde, ikisinin de aletle
tam olarak bir dakika geçirmesi için bir kronometre var.
Yani eğer kızlarım ve ben gibiyseniz
sizi üzen en son şey
muhtemelen adaletsizlikle ilgilidir.
Bunun sebebi, adaletsizlik bizi öyle güçlü etkiliyor ki
doğru düzgün düşünemiyoruz.
Korkak ve şüpheci bir hâle geliyoruz.
Adaletsizlik antenimiz çıkıveriyor.
Acı hissediyoruz ve çekip gidiyoruz.
Adaletsizlik toplumumuzu tanımlayan sorunlardan biri,
kutuplaşmanın kök sebeplerinden biri
ve işler için kötü haber.
İş yerinde adaletsizlik insanları savunmacı ve ilgisiz yapıyor.
Bir araştırmaya göre ABD'deki işçilerin %70'i ilgisiz
ve bu da şirketlere her yıl
550 milyar dolara mal oluyor.
Bu, ABD'de eğitime harcanan para toplamının yarısı ediyor.
Bu, Avusturya boyutundaki bir ülkenin Gayrisafi Milli Hasılası.
Yani asıl önceliğimiz adaletsizliği kaldırıp
adaleti teşvik etmek olmalı.
Peki bu uygulamada ne demek?
Daha fazla kural mı? Daha fazla sistem mi?
Eşitlikle ilgili mi?
Kısmen evet ama adalet, kurallar ve eşitlikten çok daha fazla ilgi çekici.
Adalet beklenmedik yollarla çalışır.
15 sene önce devlete ait büyük bir İtalyan petrol şirketine katılmak için
bir Amerikan yatırım bankasından ayrıldım.
Farklı bir dünyaydı.
En iyi performansı sağlayacak kilit uygulamanın
Yüksek performans gösterenlere ikramiyeler ve terfiler sunulurken
düşük performans gösterenleri endişelendirecek
bir ödül-ceza sistemi olduğunu sanıyordum.
Ama bu şirkette
maaşları ve hayat boyu işleri hallettik.
Kariyerler belirlendi,
yani alet takımım çok etkili değildi
ve hüsrana uğramıştım.
Ama sonra bu şirketin, çok rekabetçi ve zorlu sektörlerde
rekabette galip çıktığı alanlarda
muhteşemlikler ürettiğini gördüm.
Bu ticaret için geçerliydi,
proje yönetimi için de öyle,
sondaj içinse çok geçerliydi.
Sondaj ekibimiz dünyadaki herhangi bir şirketten
daha fazla petrol ve gaz buluyor.
Olağanüstüydü.
Herkes bunun nasıl mümkün olduğunu çözmeye çaşıyordu.
Şans olduğunu düşünmüştüm
ama her yeni keşiften sonra bu daha az olasıydı.
Yani özel bir aracımız mı vardı? Hayır.
Hiç kimsede olmayan gözde bir uygulamamız mı vardı? Hayır.
Tüm takım için benzin bulan bir dahimiz mi vardı?
Hayır, senelerdir kıdemli birini işe almadık.
Peki işin sırrı neydi?
Onlara çok dikkatli bakmaya başladım.
yedi kuru kuyu kazan
-şirkete bir milyar dolardan fazlaya mal oldu-
ve sekizincisinde petrol bulan arkadaşıma dönüp baktım.
Onun için endişeliydim
ama o çok rahattı.
Demem o ki bu insanlar ne yaptığını biliyor.
Sonra dank etti: bu adaletle ilgiliydi.
İnsanlar, kısa vadeli sonuçlar için
endişelenmeleri gerekmeyen bir şirkette çalışıyordu.
Kötü şans ya da bağışlanabilir bir hata için cezalandırılmayacaklardı.
Sonuçtan ziyade yapmaya çalıştıkları şeyden dolayı
değerli olduklarını biliyorlardı.
İnsan oldukları için değerliydiler. Bir topluluğun parçasıydılar.
Ne olursa olsun şirket onların yanındaydı.
Benim için adaletin tanımı bu.
Adaletsizlik antenlerini kapatıp köşeye kaldırdın mı
güzel şeyler oluyor.
İnsanlar asıl amaçları olan petrol ve gaz bulmaya sadık kalabilirlerdi.
Şirket siyaseti, hırs ya da korku için endişelenmelerine gerek yoktu.
Fazla savunmacı olmadıklarından
ve büyük ödüller için kumar oynamadıklarından
risk almada iyi olabilirlerdi.
Harika ekip çalışanları olabilirlerdi.
Meslektaşlarına güvenebilirlerdi.
Arkalarını kollamalarına gerek kalmıyordu.
Eğleniyorlardı.
O kadar çok eğleniyorlardı ki
biri, şirketin noel yemeğinde
kendi evindeki noel yemeğinden
daha çok eğlendiğini itiraf etti.
(Kahkahalar)
Öncelikli olarak bu insanlar bencil, hızlı ya da pratik olan yerine
onlara doğru hissettireni yapabilecekleri
adaletli bir sistemde çalışıyorlardı.
Bize doğru hissettireni yapabilmemiz
adaletin ana bileşenlerinden biri ayrıca çok iyi bir motivasyon.
Doğru şeyi yapanlar sadece sondajcılar değildi.
İçeriden birini idari bir göreve yerleştirmemi teklif eden
bir İK müdürü vardı.
Adam çok iyiydi ama liseyi bitirmemişti.
Resmi olarak bir vasfı yoktu.
Ama çok iyi olduğu için mantıklı geldi ve ona işi verdik.
Diğer yanda Ekvator'daki bir köyde olan fabrikamızın yanına
peynir fabrikası yaptırmak için benden bütçe isteyen diğer adam.
Mantıklı gelmedi: Hiç kimse bir peynir fabrikası yaptırmadı.
Ama köyün istediği buydu, çünkü sahip oldukları süt
satamadan bozuluyordu, bu yüzden buna ihtiyaçları vardı.
Bundan dolayı yaptık.
Bu ve bir sürü benzer örnekle
adaletli olmayı öğrendim.
Meslektaşlarımın ve benim risk almamız ve gerçekleri görmemiz gerekiyordu
ama bunu ancak adil bir sistemde yapabilirsin.
Adil olmaya cesaret edebilirsin.
Sonra bu insanların ve diğer meslektaşların
hiçbir ikramiyenin satın alamayacağı harika sonuçlara ulaştıklarını
ve harika şeyler yaptıklarını fark ettim.
Büyülenmiştim.
Bu şeyin gerçekten nasıl işlediğini,
kendim için de daha iyi bir lider olabilmek adına öğrenmek istedim.
Meslektaşlarım, koçlar, yetenek avcıları
ve neröbilimcilerle konuşmaya başladım.
Keşfettiğim şey;
bu insanların peşinde oldukları şey ve çalışma şekilleri
günümüzdeki beyin bilimi tarafından destekleniyordu.
Ayrıca bunun her seviyedeki ve her türdeki şirkette
uygulanabileceğini de keşfettim.
Sabit maaşa ya da istikrarlı kariyerlere ihtiyacınız yok.
Bilim gösteriyor ki bunun sebebi
doğuştan gelen bir adalet hissimizin olması.
Konuşamadan ya da düşünemeden önce
neyin yanlış ve doğru olduğunu biliyoruz.
Favori deneyim,
tepeye çıkmaya çalışan bir topu izleyen
altı aylık bebekler.
Topu yukarı doğru itekleyen dostane bir kare var
ve bir de topu aşağı iten kötü üçgen.
Bunu birkaç kez izledik sonra
bebeklere oynamaları için
birini seçmelerini söylüyorlar.
Topu, kareyi ya da üçgeni seçebilirler.
Asla üçgeni seçmiyorlar.
Tüm bebekler kare olmak istiyor.
Ayrıca bilim,
adaleti gördüğümüzde ya da algıladığımızda
beynimizin bize zevk ve neşe veren bir madde salgıladığını gösteriyor.
Adaletsizliği algıladığımızdaysa acı hissediyoruz,
hem de daha çok acı,
gerçekten yaralanmış olmanın acısından bile daha fazla.
Bunun sebebi, adaletsizliğin beynimizin tehlikeler ve sağ kalmayla ilgilenen
ilkel ve sürüngen kısmını tetikler
ve adaletsizlik bir tehdidi tetiklediğinde düşünebildiğimiz tek şey odur.
Motivasyon, yaratıcılık, takım çalışması,
hepsi geriliyor.
Bu şekilde ayarlanmış olmamız mantıklı
çünkü sosyal varlıklarız.
Sağ kalmak için bir topluluğun parçası olmaya ihtiyacımız var.
Aciz doğduğumuzdan dolayı
belki 10 yaşına kadar birinin bize bakmasına ihtiyacımız var.
Böylece beynimiz yemeğe doğru evrimleşiyor.
O toplulukta olmaya ihtiyacımız var.
Yani hoşuma gitsin ya da gitmesin
bir arkadaşın düğününe davet edilmeyince
kertenkele beynim topluluğumdan dışlanma hissine kapıldığımda
verdiği aynı tepkiyi veriyor.
Bilim oldukça iyi bir şekilde adaletin neden iyi olduğunu
ve adaletsizliğin bizi neden savunmacı yaptığını açıklıyor,
ama bilim aynı zamanda adil bir ortamda
sadece kare olmayı değil, kare olma eğilimi gösterdiğimizi
ve bunun da diğer insanlara
adil bir fırsat sağladığını gösteriyor.
Bu güzel bir adalet döngüsü yaratıyor.
Ama adil başlarken
bir damla adaletsizlik tüm havuzu kirletiyor
ve maalesef o havuzda pek çok damla var.
Yani çabamız topluluğumuzdan ve şirketimizden başlayarak
yapabildiğimiz her yerde
mümkün olduğunca adaletsizliği temizlemek.
Bunun için çok endişeleniyorum çünkü muhteşem insanlardan oluşan
3000 kişilik bir takımın lideriyim ve 3000 mutlu, motive takım çalışanı ile
3000 saat gözleyicisi arasındaki fark paha biçilemez.
Adalet mücadelemde yapmaya çalıştığım ilk şey
kendimi denklemden çıkarmak.
Bu ön yargılarımın farkına varmak demek.
Örneğin her önerime evet diyen insanları
çok seviyorum.
(Kahkahalar)
Ama bu şirket için pek de iyi değil,
farklı fikirlere sahip insanlar için de.
Bundan dolayı aktif olarak fikir farklılığı ve karakter farklılığı kültürü
oluşturmaya çalışıyoruz.
Yaptığımız ikinci şey biraz daha yöntemsel.
Şirkette karar almak ve kaynakları paylaştırmak için
kullandığımız tüm kurallar, süreçler ve sistemlere bakıp
net, akılcı, mantıklı olmayan
kısımlardan kurtuluyoruz.
Ayrıca şirket içinde bilgi aktarımını kısıtlayan
şeyleri düzeltmeye çalışıyoruz.
Sonra aynı sebeplerden kültür ve motivasyona bakıyoruz.
Demek istediğim kuralları, süreçleri, sistemleri
ne kadar gözden geçirirseniz geçirin -bunu yapmak zorundayız-
ne kadar dikkatli olsak da
adaletin gerçek özüne ulaşmak için yeterince çabalamış olmayacağız.
Çünkü adaletin son mili başka bir şey gerektiriyor.
Bu, insanların duyguları,
ihtiyaçlarının ne olduğu,
özel hayatlarında olup bitenler
ve toplumun ihtiyaçlarıyla alakalı.
Bunların hepsi çalışma tablosuna,
algoritmaya aktarması zor sorular ve unsurlar.
Bunları akılcı kararlarımızın bir parçası yapmak oldukça zor.
Ama bunları atlarsak önemli noktaların anahtarını atlamış oluruz
ve bunun sonucunun adaletsiz hissettirmesi olasıdır.
Yani kararlarımızın sağlamasını adalet merkezimiz açıkken yapmalıyız.
Bu adamın almayı umduğu işi alması doğru mu?
Bu adamın kovulması doğru mu?
Bu ürün için bu kadar ücret almamız doğru mu?
Bunlar zor sorular.
Ama eğer zaman ayırıp akılcı cevap
doğru cevap mı diye sorarsak...
derinlerde hepimiz cevabı biliyoruz.
Bebekliğimizden beri biliyoruz.
Karar verirken doğru cevab biliyor olmak
oldukça güzel bir duygu.
Kalplerimizi açarsak bu,
insanlardaki gerçek iyiliği ortaya çıkarmanın anahtarıdır
çünkü umursayıp umursamadığınızı anlayabilirler
ve sadece gerçekten umursarsanız korkularını birkenara bırakıp
gerçek benliklerini işe getirebilirler.
Peki adalet hayatın kilit taşıysa
neden her lider bunu önceliği yapmıyor?
Daha adil bir şirkette çalışmak harika olmaz mıydı?
60 senelik GMAT sınavları yerine
adalet ve karakter için seçilmiş ve eğitilmiş
meslektaş ve işverenlerle çalışmak harika olmaz mıydı?
Bir Baş Adalet Memuru'nun kapısını çalabilmek
güzel olmaz mıydı?
Oraya ulaşacağız ama bu neden şimdi olmuyor?
Kısmen adalet yüzünden
kısmen adaletin her zaman kolay olmamasından.
Muhakeme ve risk gerektiriyor.
Sekizinciyi kuyuyu kazmak bir riskti.
Liseyi bitirmemiş birini desteklemek bir riskti.
Ekvator'da peynir fabrikası yapmak bir riskti.
Ama adalet almaya değecek bir risk.
Bu yüzden kendimize sormalıyız,
bu riski nerede alabiliriz?
Kendimizi akılcı olanın ötesine ve doğru olanı yapmaya
hangi noktada biraz daha itebiliriz?
Teşekkürler.
(Alkışlar)