♪ (tiếng nhạc) ♪
[Thông tin lừa lọc]
Mọi thông tin thất thiệt đều là ô nhiễm.
Nhưng nếu vài thông tin giống rác,
thì một số khác là rác thải độc hại.
Thông tin lừa lọc làm bẩn môi trường mạng và đầu độc xã hội.
Thông tin lừa lọc là thông tin thất thiệt hoặc gây hiểu lầm
được phát tán để cố ý gây hại.
Thông tin đó cũng có thể được tạo ra để gây hoang mang
không biết có tiếp cận được sự thật hay không.
Những người tạo ra và phát tán thông tin lừa lọc
muốn thao túng suy nghĩ và hành động của người khác.
Thông tin lừa lọc có thể được tạo ra bởi chính phủ nước khác,
các tổ chức trong nước
hoặc các nhóm cá nhân.
Thông tin đó được tạo ra để:
làm mất uy tín của cá nhân hay thông điệp của họ,
phân chia xã hội sâu thêm do gia tăng mâu thuẫn
giữa những người bất đồng quan điểm,
giảm niềm tin đối với các cơ quan dân chủ như truyền thông đại chúng và chính quyền
khiến người dân trở nên hoài nghi hoặc vô cảm,
cổ súy thuyết âm mưu sai lệch, làm lung lạc sự chân thực của sự kiện có thật,
hay ảnh hưởng đến kết quả bầu cử.
Thông tin lừa lọc có thể bắt đầu trên bảng tin
là nơi những kẻ phá rối phát tán tin đồn thất thiệt về cá nhân,
sự kiện và vấn đề trên truyền thông xã hội
hay có thể được tạo ra ở các tổ chức phá rối
thuê người bịa ra các bài báo
trông giống như tin thật.
Họ làm thế nào?
Người tạo ra thông tin lừa lọc biết cách thao túng
suy nghĩ của chúng ta và công nghệ
để phát tán thông tin thất thiệt và gây hiểu lầm.
Thông tin lừa lọc được tạo ra để đánh vào cảm xúc,
làm cho chúng ta dễ chấp nhận
và chia sẻ với người khác.
Các câu chuyện và tuyên bố thất thiệt cũng có chút sự thật
làm cho toàn bộ câu chuyện có vẻ đáng tin hơn.
Ảnh và meme có thể giúp phát tán thông tin lừa lọc nhanh hơn
vì mọi người thắc mắc về hình ảnh ít hơn là lời lẽ.
Chúng ta có thể trở thành đối tượng của thông tin lừa lọc
do bản chất hoặc niềm tin của chúng ta.
Internet cho phép phát tán thông điệp xa và nhanh,
nhất là khi bạn biết cách tạo nội dung gây bão.
Trên truyền thông xã hội,
thuật toán máy tính ấn định người dùng xem gì ở bảng tin cập nhật.
Các thuật toán này hiển thị nội dung phổ biến.
Người tạo thông tin lừa lọc có thể cố tình tăng độ phổ biến của một ý tưởng
bằng cách sử dụng bot,
chương trình máy tính đăng tải, thích và chia sẻ tự động.
Tài khoản bot có thể làm như thể đám đông đang bàn tán điều gì đó
khi thực ra không phải thế.
Mục đích là tác động lên cuộc trò chuyện
bằng cách cổ súy ý tưởng này hay chỉ trích ý tưởng kia.
Khi người ta trông thấy, chia sẻ và tương tác với các bài đăng thất thiệt,
các bài đăng sẽ trở nên phổ biến thực sự.
Thông tin lừa lọc được khuếch đại theo cách này
có thể thu hút sự chú ý của các tổ chức tin tức hợp pháp.
Các nhà báo có thể đưa tin về mấy chuyện đó, phát tán xa hơn—
chiến thắng của những kẻ gây rối.
Có nhiều người ngoài kia muốn thao túng suy nghĩ của bạn,
gồm từ chính trị gia đến nhà quảng cáo, đến bạn bè và gia đình của bạn.
Cần phải biết còn có các thế lực có tổ chức trên mạng
muốn đánh lừa, gây hoang mang hoặc thuyết phục bạn
và các động cơ của họ có thể không rõ ràng.
Vậy bạn có thể làm gì?
Bước đầu tiên nên làm là đánh giá cảm xúc của bạn.
Câu chuyện hay bài đăng có khiến bạn phẫn nộ hoặc háo hức chia sẻ không?
Đây là lúc cần dừng lại và tìm hiểu đôi chút.
Nguồn thông tin có uy tín không?
Nội dung có đúng không hay gây hiểu nhầm?
Các nguồn khác nói gì?
Hãy dừng lại và kiểm tra
để tránh bị xỏ mũi nhé.
♪ (tiếng nhạc) ♪
[Được CIVIX giới thiệu tới bạn]
[Với sự hỗ trợ của Canada]
[Do SPACE HEART sản xuất]
Biên dịch: Nguyễn Nguyệt Hiệu đính: Trinh Nguyễn