Merhaba ben Refik. Medya sanatçısıyım.
Verileri bir pigment olarak kullanıyorum
ve yapay zeka destekli bir düşünme fırçasıyla boyuyorum.
Mimari alanları tuval olarak kullanarak
binaların hayal kurması ve halüsinasyon görmesi için
makinelerle iş birliği yapıyorum.
Tüm bunlar ne anlama geliyor, merak ediyor olabilirsiniz.
Bu yüzden lütfen sizi işime ve dünyama götürmeme izin verin.
İstanbul'da büyüyen bir çocukken, sekiz yaşındayken
hayal gücünün gücüne şahit oldum.
Bir gün annem eve bilim kurgu filmi "Blade Runner"ın video kasetini getirdi.
Daha önce hiç görmediğim bir yer olan
Los Angeles'ın geleceğinin çarpıcı mimari vizyonuna
hayran kaldığımı açıkça hatırlıyorum.
Bu vizyon, hayallerimin bir tür temelini oluşturdu.
2012'de Tasarım Medya Sanatları yüksek lisans programı için
Los Angeles'a geldiğimde bir araba kiraladım
ve yakın geleceğin o harika dünyasını görmek için şehir merkezine gittim.
Kafamda tekrar tekrar oynamaya devam eden bir sözü hatırlıyorum:
android Rachael'in anılarının aslında ona ait olmadığını fark ettiği
ve Deckard'ın onların başka birinin anıları olduğunu söylediği sahne.
O andan itibaren
ilham kaynaklarımdan biri de bu soru oldu.
Bir makine başkasının anılarıyla ne yapabilir?
Ya da başka bir deyişle
21. yüzyılda yapay zekâ olmak ne anlama geliyor?
Herhangi bir android veya YZ makinesi,
yalnızca onunla iş birliği yaptığımız sürece akıllıdır.
İnsan zekasının üretmeyi amaçladığı,
ancak bunu yapma kapasitesi olmayan şeyleri inşa edebilir.
Örneğin faaliyetlerinizi ve sosyal ağlarınızı düşünün.
Onlarla etkileşime girdikçe daha akıllı hâle geliyorlar.
Makineler anıları öğrenebilir veya işleyebilirse
onlar da rüya görebilir mi?
Halüsinasyon görebilirler mi?
İstemeden hatırlıyorlayabilir mi
veya birden fazla insanın hayalleri arasında bağlantılar kurabilirler mi?
21. yüzyılda yapay zekâ olmak, hiçbir şeyi unutmamak anlamına mı geliyor?
Eğer öyleyse
yüzyıllardır medyada tarihi yakalama çabamızda
deneyimlediğimiz en devrimci şey değil mi?
Diğer bir deyişle
Ridley Scott'ın "Blade Runner"ından bu yana ne kadar ilerledik?
2014 yılında stüdyomu kurdum
ve mimarları,
bilgisayar ve veri bilimcilerini, sinir bilimcileri,
müzisyenleri ve hatta hikayecileri
hayallerimi gerçekleştirmede bana katılmaya davet ettim.
Veriler pigment olabilir mi?
Bu, medya sanatlarını mimariye yerleştirme,
sanal ve fiziksel dünyalarla çarpışma yolculuğumuza başlarken
sorduğumuz ilk soruydu.
Böylece verinin şiirselliği diyebileceğim şeyi hayal etmeye başladık.
İlk projelerimizden biri olan "Sanal Tasvirler,"
San Francisco şehri tarafından istenilen halka açık bir veri heykel parçasıydı.
Çalışma, şehrin kendisinin akışkan bir bağlantı ağını tasvir ederek
izleyiciyi, yaşayan bir kentsel mekanda
muhteşem bir estetik deneyimin parçası olmaya davet ediyor.
Aynı zamanda, burada temsil edilen
Twitter paylaşımları gibi günlük hayatımızdaki görünmez verilerin
nasıl görünür hâle getirilebileceğini
ve kolektif olarak deneyimlenebilecek
duyusal bilgiye dönüştürülebileceğini hatırlatır.
Aslında veriler ancak deneyimlendiğinde bilgi haline gelebilir
ve bilgi ve deneyimin ne olduğu pek çok farklı biçim alabilir.
Bu tür bağlantıları makine zekâsının
geniş potansiyeli aracılığıyla keşfederken
itina gösterdiğimiz bir bağlantı da insan duyuları ile
makinelerin doğayı simüle etme kapasitesi arasındaki bağlantı.
Bu araştırmalar rüzgâr verisi tablolar üzerinde çalışırken başladı.
Rüzgar sensörlerinden topladığımız
gizli veri setlerine dayalı görselleştirilmiş şiir şeklini aldılar.
Daha sonra rüzgar hızını, fırtınayı
ve yönü ruhani bir veri pigmentine dönüştürmek için
üretken algoritmalar kullandık.
Sonuç, meditatif ancak spekülatif bir deneyimdi.
"İstanbul Boğazı" adlı bu kinetik veri heykeli,
doğal olayları yeniden hayal etme kapasitemizi
sorgulamaya benzer bir girişimdi.
Marmara Denizi'nin yüksek frekanslı radar koleksiyonlarını kullanarak
deniz yüzeyi verilerini topladık
ve dinamik hareketi makine zekâsı ile projelendirdik.
Sakin ama sürekli değişen
sentetik deniz manzarasına dalma hissi yaratıyoruz.
Beyinle görmeye genellikle hayal gücü denir
ve benim için mimariyi hayal etmek,
cam, metal veya betonun ötesinde,
daha ileri gitme olasılıkları ve yapılı çevrelerde
algımızı artırmanın yollarını denemek.
Yapay zekâ araştırmaları her geçen gün artıyor
ve bizi kendimizden daha büyük ve daha bilgili bir sisteme
bağlılık hissi ile baş başa bırakıyor.
2017 yılında, İstanbul'da açık kaynaklı bir kültürel belge kitaplığı keşfettik
ve dünyadaki ilk yapay zekâ odaklı kamu kurulumlarından biri olan
ve 270 yıla yayılan yaklaşık 1,7 milyon belgeyi araştıran
bir yapay zekâ olan "Arşiv Rüyası" üzerinde çalışmaya başladık.
Bu süreçteki ilham kaynağımız
Arjantinli yazar Jorge Luis Borges'in "Babil Kütüphanesi" adlı kısa öyküsüydü.
Hikâyede yazar, belirli bir format ve karakter setine sahip
tüm olası 410 sayfalık kitapları içeren kütüphane biçiminde bir evren tasarlar.
Bu ilham verici görüntü sayesinde,
makine zekâsı çağında geniş bilgi arşivlerini fiziksel olarak keşfetmenin
bir yolunu hayal ediyoruz.
Sonuçta ortaya çıkan çalışma, görebileceğiniz gibi,
kullanıcı odaklı, sürükleyici bir alandı.
"Arşiv Rüyası," makine zekâsı çağında kütüphane deneyimini derinden değiştirdi.
"Makine Halüsinasyonu," New York City'nin
halka açık fotoğraf arşivlerinde yaşanan zaman ve mekanın keşfi.
Türünün tek örneği olan bu sürükleyici proje için
makine öğreniöli algoritmalar kullanarak
şehrin 100 milyonun üzerinde fotoğrafını bulup işledik.
Yeni görüntüleri tahmin etmek veya hayal etmek için
yapay zekâyı kullanan yenilikçi bir anlatım sistemi tasarladık,
böylece izleyicinin geçmiş ve gelecek New York'un
rüya gibi bir füzyonuna adım atmasını sağladık.
Projelerimiz bilgiyi hatırlama
ve aktarmada daha derinlere inerken
anıların nasıl statik derlemeler değil, geçmiş olayların
sürekli değişen yorumları olduğu hakkında daha çok düşündük.
Makinelerin bilinç dışı ve bilinçaltı olayları
nasıl simüle edebileceğine kafa yorduk.
rüya görme, hatırlama, halüsinasyon görme gibi.
Böylece hatırlama anını görselleştirmek için
"Eriyen Anılar"ı yaptık.
İlham, trajik bir olaydan ileri gelmişti,
amcama Alzheimer's teşhisi konduğunu öğrenmiştim.
O zaman tek düşünebildiğim,
hâlâ yapabiliyorken nasıl ve neyi hatırladığımızı kutlamanın
bir yolunu bulmaktı.
Anıların kaybolduğunu değil,
eridiğini ya da şekil değiştirdiğini düşünmeye başladım.
Makine zekâsı yardımıyla
California Üniversitesi'ndeki Neuroscape Laboratuvarı'ndaki
bilim insanlarıyla birlikte çalıştık
ve bize beyin sinyallerini anı oluştukça nasıl anlayacağımızı gösterdiler.
Kendi amcamın, anıları işleme yeteneğini kaybetmesine rağmen,
EEG verilerinden oluşan sanat eseri
hatırlamanın önemliliğini ortaya koydu
ve amcamın kaybettiklerine bir övgü olarak kaldı.
çağdaş Los Angeles hakkında neredeyse hiçbir şey
çocukluk beklentilerimi karşılamadı.
Harika bir bina hariç:
Frank Gehry tarafından tasarlanan Walt Disney Konser Salonu,
hayatımın kahramanlarımdan biri.
2018 yılında LA Filarmoni'den bir telefon aldım,
ünlü senfoninin yüzüncü yıl dönümü kutlaması için kurulum arıyorlardı.
Bunun için şunları sormaya karar verdik,
"Bir bina öğrenebilir mi? Hayal edebilir mi?"
Bu soruyu yanıtlamak için
LA Phil ve WDCH arşivlerinde kayıtlı olan her şeyi toplamaya karar verdik.
Kesin olarak, 77 terabayt dijital olarak arşivlenmiş bellek.
Makine zekasını kullanarak
100 yıl öncesine dayanan tüm arşiv,
binanın dış görünümünde yansımalar haline geldi,
Los Angeles'ın kalbinde bu fütürist kamu deneyimini
gerçekleştirmek için 42 projektör gerekti
ve "Blade Runner"ın Los Angeles'ina bir adım daha yaklaştık.
Bir bina hayal edebiliyorsa
bu bina ederdi.
Sizi bir makinenin zihninde son bir yolculuğa davet ediyorum.
Şu anda, son 30 yılda küratörlüğü yapılan
her TED Konuşmasının veri evrenine tamamen dalmış durumdayız.
Bu, bu veri setinin TED sahnesinden 7.705 konuşma içerdiği anlamına gelir.
Bu konuşmalar 7,4 milyon saniyeye çevrildi
ve her saniye burada bu veri evreninde temsil ediliyor.
Burada gördüğünüz her görüntü,
bu konuşmalardan eşsiz anları temsil ediyor.
Makine zekası kullanarak
487 bin cümleyi 330 benzersiz konu kümesine çevirdik;
doğa, küresel emisyonlar,
yok olma, ırk sorunları, hesaplama,
güven, duygular, su ve mülteciler gibi.
Bu kümeler daha sonra bir algoritmayla birbirine bağlanıyor
ve 113 milyon parça oluşturuyor,
bu da beraberinde yeni kavramsal ilişkiler ortaya çıkarıyor.
Sahnede sorulmuş olan tüm soruları hatırlayabilmek harika olmaz mıydı?
Burada,
sayısız büyük düşünürün ve bir makinenin zihnindeyim,
öğrenmeye, hatırlamaya, sorgulamaya
ve hayal etmeye atfedilen
çeşitli duygularla
aynı anda etkileşime giriyor,
zihnin gücünü genişletiyorum.
Benim için tam burada olmak
aslında 21. yüzyılda yapay zekâ olmanın anlamı.
Sadece hayal edebileceğimiz şeyi öğrenmek
ve hatırlamak için bu zihni eğitmek
bizim, insanların elinde.
Teşekkür ederim.