Sizlere
100'ün üzerinde ülkeden 20.000 dikkate değer genç insanın
yollarının
nasıl Küba'ya düştüğünü ve kendi halklarının sağlığını
nasıl dönüştürmekte olduklarını anlatmak istiyorum.
Bu gençlerin %90'ı evlerinden
hiç ayrılmamış olurlardı
eğer onlara Küba'da tıp eğitimi almak için burs verilmeseydi
ve onlar da kendi geldiklerine benzer
yerlere gitme taahhütünde bulunmasalardı —
uzak çiftliklere, dağlara, gettolara —
kendileri gibi insanlar için doktor olmak,
yolu yürümek için.
Havana'daki Latin Amerika Tıp Fakültesi (ELAM):
2005'teki ilk sınıfından beri,
23.000 genç doktor mezun eden,
yaklaşık 10.000 gelecek mezunuyla
dünyanın en büyük tıp fakültesi.
Misyonu, onlara en çok ihtiyacı olan insanlar için
doktor yetiştirmek:
Bir milyardan fazla
hayatında hiç doktor görmemiş,
uydurulmuş her türlü açlık sınırının altında yaşayan
ve ölen insanlar için.
Fakültenin öğrencileri tüm kurallara kafa tutuyor.
Onlar fakülte için en büyük risk
ve aynı zamanda en büyük kozlar.
Dünyanın en fakir,
en çökmüş yerlerinden
sadece iyi değil,
kendi toplumlarının
çaresizce ihtiyaç duyduğu
mükemmel birer doktor olacaklarına,
birçok doktorun çalışmayacağı,
sadece fakir değil,
ama çoğu kez tehlikeli yerlerde,
sırt çantalarında panzehirler taşıyarak
veya uyuşturucu, çeteler ve kurşunlarla
delik deşik edilmiş mahalleleri, kendi evleri bildikleri yerleri gezerek
çalışacaklarına inanan bir okul tarafından seçiliyorlar.
Onlardan beklenen,
sağlık hizmetlerine erişimin,
fakirleşmiş bölgelerde genel sağlık durumunun
ve hatta doktorluğun kendisinin
öğrenilme ve uygulanma şeklinin dönüşümüne yardım etmeleri
ve küresel ölçekte,
evrensel sağlık güvencesi için öncü olmaları,
kuşkusuz zor bir iş.
İki büyük kasırga ve "yolu yürümek" kavramı
ELAM'ın 1998'de kuruluşunun önünü açtı.
Georges ve Mitch kasırgaları
Karayipleri ve Orta Amerikayı
kasıp kavurmuş,
30.000 insanın ölümüne
ve iki buçuk milyon insanın evsiz kalmasına yol açmıştı.
Yüzlerce Kübalı doktor faciaya müdahele için gönüllü oldu,
ancak vardıklarında
çok daha büyük bir facia ile karşılaştılar:
sağlık hizmetinden yoksun halklar,
kırsal kesimde personel eksikliğinden
kapısına kilit vurulmuş hastaneler
ve daha bir yaşına basmadan
ölen çok sayıda bebek.
Eğer bu Kübalı doktorlar terk etseydi ne olurdu?
Sağlık hizmetini sürdürülebilir kılmak için yeni doktorlara ihtiyaç vardı
ama nereden geleceklerdi?
Nerede yetişeceklerdi?
Havana'da, eski bir deniz harp akademisinin kampüsü
Latin Amerika Tıp Okulu olmak üzere
Küba Sağlık Bakanlığı'na
devredildi.
Kasırgaların en çok vurduğu ülkelerden
yüzlerce öğrenciye okul harcı, oda,
yemek ve az miktarda cep harçlığını kapsayan bir burs verildi.
Havana'da bir gazeteci olarak,
Mart 1999'da,
ilk gelen 97 Nikaragualıyı izledim;
zar zor döşenmiş odalara yerleşirken
ve öğretmenlerine sadece sınıfları temizlemek için değil,
aynı zamanda sıralarını, sandalyelerini ve mikroskopları taşımaya yardım ederken.
Sonraki birkaç yıl boyunca,
Amerika kıtasının her tarafından hükümetler
kendi öğrencileri için burs talep ettiler
ve ABD Kongresi Siyahiler Komitesi
ABD'li gençler için yüzlerce burs talep etti
ve aldı.
Bugün 23.000 mezun arasında,
Amerika, Afrika ve Asya'da
83 ülkeden mezunlar var
ve şu ana kadar 123 farklı milliyetten öğrenci alındı.
Öğrencilerin yarısından çoğu genç kadınlar.
100 farklı etnik gruptan geliyor,
50 farklı dil konuşuyorlar.
Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Margaret Chan'in dediği gibi:
"Bir defaya mahsus, fakirseniz, kadınsanız
veya bir yerli halktansanız,
bariz bir avantajınız var,
bu tıp okulunu benzersiz yapan bir ahlak sistemi."
Luther Castillo Honduras'ın Atlantik kıyısındaki
San Pedro de Tocamacho'dan geliyor.
Kullanma suyunun,
elektriğin olmadığı
ve köye ulaşmak için iki saat yürümek
veya benim yaptığım gibi bir kamyonette, Atlantik'in dalgalarının dibinde
kendinizi riske atmak zorunda olduğunuz bir yer.
Luther ilköğretim okuluna başlayan,
Garifuna olarak bilinen
ve Honduras nüfusunun yüzde yirmisini oluşturan
siyah yerli halkın evlatları olan
40 Tocamacho'lu çocuktan biriydi.
En yakın sağlık hizmeti millerce uzaktaydı.
Luther orta okuluna her gün üç saat
yürümek zorundaydı.
Sadece on yedi tanesi o üç saatlik yolculuğu yaptı.
Sadece beş tanesi liseye
ve sadece bir tanesi üniversiteye devam etti:
Luther, ELAM'da,
ilk Garifuna'lı mezunlar grubunun içinde.
Honduras tarihinde ondan önce
sadece iki tane Garifuna'lı doktor vardı.
ELAM sayesinde şimdi altmış dokuz tane var.
Büyük sorunlar büyük çözümler gerektirir,
büyük fikirlerin, hayal gücü ve cesaretin tetiklediği
ama aynı zamanda işe de yarayan çözümler.
ELAM fakültesinde onlara rehberlik edecek
işe yarar bir kanıt temeli yoktu, dolayısıyla zor yoldan,
deneme yanılma yöntemiyle öğrendiler.
Bu fakir halklardan gelen
en parlak öğrenciler bile
altı yıllık tıp eğitimi için
akademik olarak hazırlıklı değillerdi,
bu yüzden destekleyici bir fen bilimleri dersi hazırlandı.
Sonrasında dil geldi:
bunlar İspanyolcayı ikinci dil olarak öğrenen
Mapuche, Quechuas, Guaraní, Garífuna
yerli halkları
veya Kreole dili konuşan Haitililerdi.
Böylece İspanyolca
tıp eğitimi öncesi müfredatın parçası oldu.
Yine de Küba'da
müzik, yemek, kokular,
hemen hemen her şey farklıydı
ki bu yüzden fakülte aile, ELAM ise ev oldu.
Dinler, yerel inançlardan
Yoruba dinine, Müslümanlığa ve Evanjelik Hristiyanlığa çeşitlilik gösteriyordu.
Çeşitliliği kucaklamak bir yaşam biçimi oldu.
Peki neden birçok ülke
bu bursları talep etti?
Öncelikle, yeterince doktorları yok
ve olan yerlerde de,
fakirlerin aleyhine bir dağılım söz konusu
çünkü küresel sağlık krizimiz
insan kaynalarındaki krizden etkileniyor.
Sadece temel ihtiyaçları karşılamak için,
dört ile yedi milyon arasında doktor açığımız var
ve bu sorun her yerde geçerli.
Doktorlar dünya nüfusunun yalnızca yarısının yaşadığı,
şehirlerde yoğunlaşmış durumdalar
ve şehirlerde de,
gecekondu bölgelerinde veya Güney Los Angeles'da değil.
Burada,
sağlık hizmeti reformunun olduğu ABD'de
ihtiyacımız olan profesyonellere sahip değiliz.
2020 itibariyle, 45.000 birinci basamak hekim
eksiğimiz olacak.
Biz de sorunun bir parçasıyız.
ABD gelişmekte olan ülkelerden
doktor ithalatında birinci sırada.
Öğrencilerin kitleler halinde Küba'ya gelmesinin ikinci sebebi
adanın güçlü temel sağlık hizmetlerine dayanan
sağlık karnesi.
Haftalık tıp dergisi The Lancet'den bir komite
sağlık alanında Kübayı
en iyi orta gelirli ülkelerden biri olarak gösteriyor.
Save the Children, Küba'yı
Latin Amerika'da anne olmak için en iyi ülke olarak derecelendiriyor.
Küba ABD ile kıyaslandığında, beklenen yaşam süresi benzer,
bebek ölüm oranı ise daha düşük
ve bizim ABD'deki
kişi başı sağlık harcamamızın
yirmide birini harcayarak
çok daha az eşitsizliğe sahipler.
ELAM akademik açıdan zor bir okul
ama öğrencilerin yüzde sekseni mezun oluyor.
Dersler tanıdık —
temel ve klinik bilimler —
ama dört büyük fark var.
Birincisi, eğitim fildişi kuleden
klinik derslere ve mahallelere,
mezunların çoğunun çalışacağı türden yerlere taşındı.
Elbette dersleri ve hastane rotasyonları da var
ama halk odaklı öğrenme birinci günden başlıyor.
İkincisi, öğrenciler hastayı
kendi aileleri, halkları
ve kültürleri bağlamında, bütün olarak tedavi ediyorlar,
zihinsel ve bedensel olarak.
Üçüncüsü, kamu sağlığını öğreniyorlar:
hastalarının içme suyunu, barınma,
sosyal ve ekonomik şartlarını incelemeyi.
Dördüncüsü, onlara
iyi bir hasta görüşmesinin
ve detaylı bir klinik muayenenin,
maliyetli teknolojiyi teyit için muhafaza ederken,
teşhis için de birçok ipucuyu sağlayacağı öğretiliyor.
Son olarak da, özellikle kronik hastalıklar dünya genelinde
sağlık sistemlerini felce uğrattığı için
önleme aşamasının önemi
tekrar tekrar öğretiliyor.
Böyle bir hizmet içi öğrenme
aynı zamanda bir ekip anlayışını da içeriyor,
nasıl bir ekip içinde çalışılacağından
bir ekibe nasıl liderlik edileceğine kadar,
bir parça alçak gönüllülük ile birlikte.
Mezuniyet sonrası, doktorlar bilgi birikimlerini
yardımcı hemşirelerle, ebelerle,
halk sağlığı çalışanlarıyla paylaşıyorlar,
onların yerine geçmek için değil,
yaptıkları işi daha iyi yapmalarına yardımcı olmak,
şamanlarla ve geleneksel şifacılar ile birlikte çalışmak için.
ELAM'ın mezunları,
bu cesur tecrübeyi haklı çıkarıyorlar mı?
Düzinelerce proje bize onların ne yapabileceği
hakkında ipucu veriyor.
Garifuna mezunlarını ele alın.
Onlar sadece çalışmak için eve dönmekle kalmadılar,
aynı zamanda Honduras'ın ilk yerli hastanesini
inşa etmek için halklarını örgütlediler.
Bir mimarın yardımıyla,
yerliler hastaneyi tam anlamıyla sıfırdan yükselttiler.
İlk hastalar kapıdan içeri girdiğinde
Aralık 2007 idi
ve o zamandan beri hastane yaklaşık
bir milyon hasta kabul etti.
Hükümet de hastaneyi Honduras'da
kırsal kamu sağlığı için bir model olarak
destekliyor ve önemsiyor.
ELAM mezunları akıllı,
güçlü ve aynı zamanda kendilerini işlerine adamış insanlar.
Haiti, Ocak 2010.
Acı.
30 milyon tonluk enkaz altında kalmış insanlar.
Kahredici.
340 Kübalı doktor
halihazırda uzun süredir olay yerindeydi.
Daha fazlası yolda, daha da fazlasına ise ihtiyaç vardı.
ELAM'da öğrenciler 2.000 mezuna ulaşmak için
gece gündüz uğraştı.
Sonuç olarak, Sahra'da Mali'den,
St. Lucia, Bolivya, Şili ve ABD'ye kadar 27 ülkeden
yüzlercesi Haiti'ye ulaştı.
Birbirleriyle İspanyolca'da kolayca iletişim kurarken
hastalarını ise ELAM'dan gelen
Haiti'li tıp öğrencileri sayesinde
Creole dilinde dinlediler.
Birçoğu aylarca,
hatta kolera salgını süresince kaldılar.
Yüzlerce Haitili mezun
kendilerine gelmek,
kendi kalp kırıklıklarını aşmak
ve sonrasında Haiti için
yeni bir kamu sağlığı sisteminin inşa edilmesi yükünü üstlenmek zorundaydılar.
Bugün, Norveç'ten Küba ve Brezilya'ya,
birçok ülkeden örgüt ve hükümetlerin yardımıyla,
kadrosunun ELAM mezunlarından oluştuğu
ve hatta 35 tanesinin bu mezunlar tarafından yönetildiği
düzinelerce yeni sağlık merkezi inşa edildi.
Bununla birlikte Haiti'nin hikâyesi
birçok ülkede karşılaşılan daha büyük sorunları da
gözler önüne seriyor.
Şuna bir bakın:
2012'de kolera ülkeyi vurmadan önce, 748 Haitili mezundan
neredeyse yarısı kamu sağlık sektöründe çalışıyor,
dörtte biri işsiz,
110 tanesi de Haiti'den ayrılmıştı.
Yani en iyi durumda,
bu mezunlar
kamu sağlığı sistemi içerisinde görev alıyor ve onu güçlendiriyorlar,
genellikle de etrafta onlardan başka doktorun olmadığı yerlerde.
En kötü durumda ise, çoğunlukla fakir halkın tedavi gördüğü
kamu sağlığı sektöründe,
yeterince iş imkânı,
yeterli siyasi irade, yeterli kaynak,
yeterli hiçbir şey olmuyor —
sadece hizmet alamayan bir sürü hasta.
Mezunlar, iki yakasını bir araya getiremeyen ailelerinden de
baskı görüyorlar,
bu yüzden de kamu sektöründe iş bulamayınca,
bu yeni tıp doktorları özel hekimliğe yöneliyor
veya eve para gönderebilmek için yurtdışına gidiyorlar.
En kötüsü ise, bazı ülkelerde
tıp cemiyetleri, ELAM mezunlarının
kendi işlerini alacağı
veya hasta yüklerini ve gelirlerini azaltacağı korkusuyla
akreditasyon kuruluşlarını ELAM diplomasını tanımamaları hususunda etkiliyorlar.
Bu bir yetki meselesi değil.
Burada ABD'de, Kaliforniya Sağlık Kurulu
okulu çok sıkı bir denetleme sonucu akredite etti
ve yeni doktorlar Küba'nın büyük iddiasını
yerine getiriyorlar,
uzmanlık sınavlarını geçiyor
ve New York'tan Chicago'ya ve New Mexico'ya
gayet itibarlı yerlerde ihtisas dönemine kabul ediliyorlar.
200 güçlü insan, dinamik ama
aynı zamanda da memnuniyetsiz bir şekilde
ABD'ye dönüyorlar.
Bir mezunun söylediği gibi,
"Biz Küba'da asgari kaynak ile kaliteli sağlık hizmeti
vermek için eğitiliyoruz,
bu yüzden buradaki bu kadar kaynağı gördükten sonra,
bana bazı şeylerin mümkün olmadığı söylendiğinde
bunun doğru olmadığını biliyorum.
Olduğunu gördüğümden değil, kendim yaptığımdan söylüyorum."
ELAM mezunları,
bazıları Washington DC ve Baltimore'dan,
halklarına sağlık, eğitim ve
bir ses sunabilmek için
en yoksullar arasından geliyorlar.
Ağır yükü onlar taşıdılar.
Şimdi 23.000 ve takip edenleri desteklemek için
kendi üzerimize düşeni yapmalıyız,
Hepimiz —
vakıflar, ihtisas direktörleri, medya,
girişimciler, politika yapıcılar, halk —
öne çıkmamız lazım.
Küresel olarak daha fazlasını yapmalı
ve bu yeni doktorlara azimlerini kanıtlamaları için
fırsat vermeliyiz.
Kendi ülkelerinin
lisans verme sınavlarına girebilmeleri gerekiyor.
Eğitimlerini ve özverilerini uygulamak için
kamu sağlığı sektöründe
veya kâr amacı gütmeyen sağlık merkezlerinde işe ihtiyaçları var.
Onlara, hastalarının ihtiyacı olan doktorlar olabilme
şansının verilmesine ihtiyaçları var.
İleriye doğru yol almak için,
ben bir çocukken Chicago'nun güneyinde
evimizin kapısını çalan,
evimizi telefonla arayan
kamu görevlisini,
o doktoru
hatırlamamız gerekebilir.
Bunlar hekimliğin nasıl olmasına dair
çok yeni fikirler değil.
Yeni olan sayıca çoğalmak
ve doktorların yüzleri:
bir ELAM mezununun kadın olması
daha olası;
Amazon'da, Peru veya Guatemala'da
yerli bir doktor;
ABD'de, beyaz olmayan ve
akıcı bir İspanyolca konuşan bir doktor.
İyi eğitim almış, güvenilir,
hastaları ile aynı yüze ve kültüre sahip
ve herhalde bizim desteğimizi hak eden,
çünkü ister metro, katır veya bir kano ile olsun,
bize yolu yürümeyi öğretiyor.
Teşekkürler. (Alkışlar)