Eng ko'ngilsiz voqea nima bo'lishi mumkin?
Bundan o'n yilcha oldin
o'ta sovuq ko'rik xonasida o'tirgandim.
Yangi onkolog shifokorim bilan uchrashuvni kutardim.
Juda qattiq qo'rquvda edim.
Turmush o'rtog'im yonginamda o'tirishiga qaramasdan,
o'zimni o'ta yolg'iz his qilayotgan edim.
Bir necha daqiqa oldin menga ko'krak saratoni tashxisi
qo'yilgan edi. O'sha daqiqada menga
shunday tuyuldiki, o'ng o'pkam aks etgan skanerdagi birgina yorug' nuqta saraton
tanam bo'ylab allaqachon tarqalib bo'lganini anglatgandek edi.
Menda metastatik ko'krak raki aniqlandi.
Tibbiy davolanishni halicha boshlab yubormagan edim
mabodo boshlaganimda ham, uning yakunini
bilardim: Bedavo ko'krak saratoni.
Shifosi yo'q ko'krak saratoni.
Men 27 yoshda edim,
tibbiy maktabga endigina qabul qilindim, menda allaqachon
hayotimni so'nggi pallasiga yetib keldimmi degan shubha paydo bo'ldi.
Yangi onkolog shifokorimni raxmdil inson deb bo'lmasdi,
Eng mahoratli shifokorlar kabi
u ham yolg'iz faktlar bilan cheklanar edi.
"Bizning tanamiz hujayralardan tashkil topgan," u o'z nutqini shunday boshladi.
Men uning gapini bo'lib,
"Men yaqinda tibbiy maktabga boraman.
Bulardan xabardorman"
U bunga ahamiyat bermay
o'z so'zida davom etdi.
U saratonni nazorat qilish uchun kimyoterapiya
zarur ekanligini aytdi.
U dori va uning nojo'ya ta'sirlari, uning qo'llanish vaqti haqida so'zlay
boshladi. Men unga o'pkam-
-dagi o'sha yorug' nuqtani aniqlash uchun hali biopsiya ham olinmaganligini
eslatdim va bu haqiqatan ham rak ekanligiga ishonchi komilmi deb so'radim.
Savolimdan xafsalasi pir bo'lgani esimda,
Ehtimol, u aytganlarimga ergashmayapti, yoki bundan ham yomoni,
inkor qilyapti deb o'ylagandir.
Yakunlovchi xulosasini isbotlash uchun biopsiya olish shunchaki
rasmiyatchilikdan iborat narsa emasligini tushuntirmoqchi edim, xolos.
U eng tubimdagi bir qismni yuzaga chiqarish uchun
va men so'rashni istamagan savolga javob beruvchi
teri, muskullar va suyakdan o'tuvchi tig'li igna edi.
Biopsiya olinishidan ilgari men metatistik ko’krak raki mavjud bo’lishi mumkin
bo'lgan, metatistik ko’krak raki ehtimol mavjud bo'lgan
27 yoshli ayol bo’lishim mumkin edi.
Bular o’rtasida jiddiy farq bor,
biroq bunga eng oliy darajali onkologik xizmatda ko’p ham urg’u berilmaydi.
Aksincha, mening davolanishim
bir necha haftaga ortga surildi
Birinchi tashrifimdan so’ng juda ko’p narsalar bo’lib o’tdi.
Buni qarangki, biopsiya olish shunchaki rasmiyatchilik emas ekan.
Mening oldingi shifokorim rost aytibdi.
(Kulgu)
Menda saraton aniqlandi,
biroq u umuman boshqa turdagi o’pka saraton edi,
va bu qanchalik ahmoqona eshitilmasin,
bu ajoyib yangilik edi.
Menda metatistik ko’krak saratoni bo’lmagan.
Menda bir-biridan farq qiluvchi 2 xil saraton
bo'lgan, biroq ularning joylashuvi ham turlicha edi.
Ularning alohida joylashuvi esa ularni olib
tashlash imkoniyatini berardi.
Shunday qilib, o’pka jarrohligi bilan boshlangan davo muolajalari
kimyoterapiya bilan davom ettirildi
28 yoshga to’lishimdan biroz o'tib ko’krak jarohligi bilan yakunlandi.
Ikki haftadan keyin, maktabdagi
o’qishlarimni boshlab oldim. Ham faktlarni,
ham ularning ahamiyatini yaxshiroq tushuntiruvchi
(Kulgu)
yangi shifokorim tibbiy maktabga borishni
1 yilga kechiktirishimni,
dam olish, sog’ayish uchun
biroz vaqt ajratishimni maslahat berdi.
Uning maslahatlariga amal qildim.
Kuchli kimyoterapiya meni holdan toydirdi.
Dekanga murojat qildim.
Vaziyatimni izohlashim bilan
arizam tezlik bilan qanoatlantirildi.
Kimyoterapiya yakunlandi-yu,
endi 1 yil nima qilaman, degan savol meni o’ylantira boshladi.
Sohilga borsammikan?
(Kulgu)
Sohilda yurgan inson emasdim.
(Kulgu)
Nima bo’lganda ham, qancha vaqtim qoldi?
Tibbiy ilmgohga borishni judayam xohlagandim.
U qalbimdagi kemtik joyni to’ldirishi mumkindek tuyuldi.
Bir qarorga kelishni ortga surish o’rniga, o'zimga "Eng ko'ngilsiz voqea
nima bo'lishi mumkin? degan savolni berdim.
Xo’sh, vazifalarni bajarishga o’ta zaiflik yoki o’ta kasallik qilishim mumkin.
Hissiy mashaqqat bo’lib tuyilishi mumkin.
O’qishdan chetlatilishim mumkin.
Biroq, bu narsa hayotimda o’sha yil yuz bergan eng qo'rqinchli narsa
bo’la olmasligini esga oldim.
Unda boshlashga nima xalaqit beryapti?
O’zim xohlagandek hayotni qurishni davom ettirishgachi?
Men buni epladim. Eng chiroyli
sirg’alarimni va eng yoqtirgan
ko'ylaklarimni sochsiz va ozg’in bo’lsam ham kiydim
va boshladim.
O’zimni ularning qatoridagidek tutdim
va bo’la boshladim.
Bu qanchalik qiyin kechganligini tasvirlab bera olmayman.
Ba’zi kunlar bu imkonsizdek tuyuldi. O'zimni xuddi
kelajak uchun hech qanday ahamiyatsiz narsalarni bajarayotgandek his qildim.
Biroq, har kuni o’zimga “Bu senga hali ham yoqadimi?” deya savol berardim.
Hali hanuz yoqtirgan ishingni qilyapsanmi?
Javob esa har kuni “ha”,
ba’zida a’lo darajali “ha”,
lekin ha.
Vaziyat o’nglashib,
o’qishdan chetlatilish xayoli tarqalayotgan bir paytda
bundan ham qayg’uli xabarni eshitdim. Vujudimda TP53,
qisqacha p53 deb nomlangan gen mutatsiya uchraganligi haqida xabar topdim.
Genlar va ularning mutatsiyasi qo’riqchisi sifatida
ma’lum bo’lgan p53
DNK larimizning tiklanishini nazorat qilish uchun javobgar. Ushbu genning
mutatsiyaga uchrashi esa bu jarayonda xatoliklar kelib chiqadi degani.
Bu normal hujayralarning saratonga uchrash xavfi yuqori darajadaligini anglatadi.
Bular haqida bilganim zahotiyoq,
barcha boshdan kechirganlarim ahamiyatsizdek tuyuldi.
Men 7 yoshligimda bolalarda uchraydigan saratonga, rabdomyosarkomaga chalingandim.
U o’smirlik davrimda qaytalandi.
Va bu p53ning aniqlanishidan ancha oldin edi.
Undan keyin katta yoshlilar ko’krak va o’pka saratoni bilan kurashdim.
Ushbu mutatsiya haqidagi bilimlarim tufayli
kelajakda uchrashim mumkin bo’lgan saratonlarning,
ehtimol, son-sanog’i yo’qdek tuyuldi.
Shunga qaramasdan,
radiatsion onkolog bo’lishga qaror qildim.
(Kulgu)
Metin bardosh,
afzallik evaziga,
terapiya tufayli, shifokor hamkasblarim,
oilam va o’qituvchilarim yordami bilan genetik
tashxislar ortga chekinmaslikka
undashi zarurligi sababli o’qishni bir necha
oy ichida tugallab, yangi shaharga ko’chish
va shifokor hamda tadqiqotchi sifatida dastlabki faoliyatimni
boshlashga umid bog’ladim.
Bu 2020 yilga kelib ham mo'jiza yoki
tibbiyot yutuqlari shifo berishini anglatmaydi.
Bunday bedavo dard
noaniqlik bilan yashashni o’rgana boshlaysiz degani.
Bu sizga qo’yilgan tashxislar eng daxshatli
voqelik emasligini anglaysiz degani.
Mavhumlik bilan yashashni o’rganish ham
go’zallik, ham qiyinchiliklarga to’la hayot tomon
odim qadamlashni anglatadi. Bu o'simta hikoyangizning
bir qismi ekanligini o’zingiz uchun kashf qilishingiz demakdir.
Bu hayotingizdagi eng daxshatli voqelik bo’lmasligi
mumkin va bo’lganda ham, hech qisi yo’q.
Unga e’tiroz bildirishingiz yoki qabul qilishingiz
mumkin, biroq bu boshqa birov tomondan yozib berilmagan, muallifi siz va siz-
-ning muallifligingiz ostidagi hikoya bo’lishiga qo’yib bering.
Qo’lingizda akademik ta’til xatini o’z talablaringiz doirasida ishlating.
Davolanish bosqichlarim yakuniga yetib borar ekan,
shunday vaziyatni qayta-qayta tasavvur qilaman:
Bemorda o’simta aniqlandi.
Bir necha tanlovlar mavjud.
Bularning barchasi tuzalish va hayotning yaxshilanishi o’rtasidagi,
azobdan qutulish imkoniyati va azob tortishga sababchi bo’lish o’rtasidagi
turlicha muvozanatni taklif etadi.
Onkologist tanlovlarni taqdim etadi,
biroq munozaraning qaysidir qismida vaziyat chigallashib boradi.
O’sha tanlov ko’proq shunga o’xshashib
ketadi, “Siz nimadir qila olishni
yoki hech narsa qilmaslikni tanlay olasiz.
Yo biz kuch ishlatib o’simtangizni davolaymiz,
yoki buni kuzatib turamiz.
10 martadan 9,9 martasida be’morlar
“Qo’limdan kelgan barcha ishni qilishni istayman.” deyishadi.
Albatta
Kim ham hamma narsaga urinib ko’rishni istamaydi?
Biroq hamma narsa nima?
Hamma narsa, bu uyingizdagi deraza oldida o’zingizni oftobga tutib,
oilangiz qo’ynida o’tirish qobiliyatimi?
Hamma narsa, bu kimyoterapiya tufayli uvushib qolmagan
barmoqlaringiz va tovonlaringizni his qila olishmi?
Biz onkologlarning hamma narsasi saratonni davolash.
Bular radiatsiya, jarrohlik, kimyo- terapiya va yangicha davolash amaliyoti.
Va biz uchun eng daxshatli voqelik,
bu haqda onkologlardan bir necha bor eshitgandim
eng daxshatli voqelik,
bu bemorda metastatik kasallikning rivojlanishi yoki eng
daxshatli narsa, bu besh yildan so’ng saratonning o’sishda davom etishi va
bemorga ko’proq radiatsiya berishga majbur bo’lishim, deyishgani.
Bemor va onkolog sifatida
bularning ko’ngilsiz oqibat emasligi to’g’risida hech qachon baxslashmayman.
Biroq, eng yomoni shularmi?
Saraton fikrlarimiz diqqat markazida
har doim bo’lishi kerakmi?
Mendagi saraton va gen mutatsiyasi tufayli so'zlashga til ojizlik
qiladigan ko‘plab og‘riq va shafqatsizlikni boshdan kechirdim.
Shunga qaramasdan, o’zimni omadli deb hisoblayman, sababi yuz berishi
mumkin bo’lgan eng qo’rqinchli narsa aslo yuz bermadi,
sababi g’am-anduh va mavhumlikni men bilan bir stolda, biroq uning
qaysidir bir chekkasida o’tirishiga ruxsat berdim.
Menda metastatik saraton aniqlanganidan so’ng,
ikkinchi tahlil uchun Bostonga yo’l oldim, sababi nimani ham yo’qotardim?
Shifokorim judayam yaxshi va xavfsiz va
odatdagi maslahat berganida,
saraton muolajasida bo’lishimga
qaramasdan tibbiy ilmgohdagi o’qishlarimni boshlab yubordim.
Saratonga chalingan bemorlardan o’zimni olib qochish o’rniga,
radiatsion onkologist shifokorga aylandim.
Va o’zimga o’xshash bemorlar bilan
har kuni ishlayman.
Saratondan vafot etganimda bo'lajak turmush o'rtog'imga
yetkazadigan aziyatni tasavvur qilish
o'rniga, ajoyib inson bilan turmush qurdim. Chunki,
yuz berishi mumkin bo’lgan eng qo’rqinchli
narsa har doim ziddiyatlar ketma-ketligidan iborat bo’ladi.
Bularning bari hayot bilan to'ldirilishi
lozim bo’lgan bo’sh satrlardir.
Mana shunday o’ta mavhum vaziyatda asosiy suyanchig’im nima edi?
Bu Uiliyam.
U men uchratgan eng quvnoq inson,
bir yildan oshiqroq vaqt ichida u dunyoni eng yaxshi manzilga allaqachon aylantirdi.
Onkologlar sifatida, biz bemorlar bilan sodir bo'lishi
mumkin bo’lgan eng yomon vaziyat, ya'ni
ularning saratoni qaytalanishi yoki tarqalishi
mumkinligi yoki u tufayli vafot etishi mumkindek suhbatlashamiz.
Bemor sifatida, bularning o’ta muhim ekanligini bilaman.
Biroq, bu boradagi fikrlarimiz
va bemorlarimiz bilan suhbatimizni o’zgartirishni istayman.
Bemorlarga
yuz berishi mumkin bo’lgan eng yomon narsa, saraton uning o’zligidan,
biror narsani bajarish
va mehr-muhabbatni tuyish
imkoniyatidan mahrum etishidir.
Bu ro’y beradi.
Hech bo’lmaganda vaqtincha davom etadi.
Biroq, hayotdagi bu yo'qotishlarni kamaytirish,
mana bu mashaqqatliroq, va menimcha, onkologistning chin vazifasi:
bizda mavjud vositalarni olish va bemorning butun hayotiga
tadbiq etishdan iborat;
Iztiroblariga munosabatida yo'l ko'rsatuvchi bo'lish,
uni tub-tubdan anglatish, biroq bo'lajak
iztiroblari qo'rquvi keyingi sayohatining hikoyasiga aylanishiga yo'l qo'ymaslik.
Ustozlarimdan biri tibbiyot qismi osonligini hamisha ta'kidlaydi.
Yosh shifokorga aslo bunday tuyulmaydi,
biroq uning doirasi chegaralangan.
Bizga yo'l ko'rsatuvchi ko'plab tadqiqotlarni ilm dargohlarida o'rganamiz.
Har bir bemorning betobligidan yuzaga keluvchi dardlarni
yengillatishni o'rganish og'irroqdir.
Ortga boqsam hayotim o'ralgan qadoqqa
o'xshashini eslab kulgim keladi.
Xuddi har bir zafarli qadamimni reja asosida bosganga o'xshayman
va ehtimol saraton hayotimdagi yaxshi narsalarga eltgandir.
Ilk qadam: tibbiyot maktabiga topshirish
Ikkinchi qadam: saratonning aniqlanishi va muolajasi
Va uchinchi qadam: kasb va oila,
ularning barchasiga erishish
Biroq, sizga shuni ayta olamanki,
o'ta noaniqlik sharoitiga qaramasdan,
har bir bosqichning asosida ishonch yotardi.
Har bir bemorimga
mana shu jasoratni taqdim etishga urinaman.
Saraton va muolaja borasidagi qarorlarning, mutatsiyalarning tibbiyotga
oid ilmiy jihatlariga e'tibor qaratishim
kerakligiga qaramasdan
taqdim etishga
harakat qilaman.
Ular nima istashini
va ularga nima kerakligini,
niyatlari, xavotirlari,
orzulari, saraton muolajasining
hunuk jarayonlaridan oldin ularni yashashga undagan
va undan keyin davom etishga undagan narsalarni bilishga urinaman.
Bu aslida ko'p vaqtni talab etmaydi.
Bu maqsadli parvarishni talab etuvchi
bir yerga yo'nalgan, bir necha sokin daqiqalarni oladi.
Bu hamkorlik
va bu ahamiyatga molik,
chunki eng yomon voqelik
saratonni davolash uchun jamiki --
jamiki -- ishni qila turib, o'z hayotingizda
yashashingizga ko'mak berish uchun
hech narsa qilmaydigan onkologistning bo'lishidir.
Rahmat.
(Qarsaklar)