Herkese merhaba.
Adım gerçekten de Zeynep Tüfekçi,
doğru yazılmış, bunun için çok minnettarım.
Her 100 vakanın birinde başıma geliyor.
(Kahkaha)
Aslen Türküm ve bu konuşmalar hakkında konuşmak istiyorum.
Fikirlerin bu dünyada hayata geçişi hakkında konuşmak istiyorum.
Daha derine inmek için
konuların nasıl tartışıldığı, nasıl sorgulandığı
ve sahip olduğumuz bu bilgilerin nasıl kullanılacağı hakkında
konuşmak istiyorum.
Kony 2012 ile söze başlamak istiyorum.
Sizi göremiyorum, eğer bu bir sınıf olsa, hemen sorardım:
''Kaçınızın bundan haberi var?''
Herkes elini kaldırırdı, çünkü neredeyse herkesin haberi var olurdu.
Bu olay 2 yıl önce bir video paylaşılınca,
şu an 100 milyon kez izlendiğini görüyorsunuz,
bu oranın çoğu ilk birkaç hafta içinde gerçekleşti.
Video Josep Kony hakkındaydı,
Uganda'da yaşayan
resmi bir savaş suçlusu,
bu 30 dakikalık etkileyici, ilginç video
çok kesin ve sert çizgilerle
bize bir iyi ve kötü hikayesi anlatıyordu.
Öyle ki pek çoğumuz izledik bunu,
insanlar etkilendi,
ünlüler konu hakkında tvit attılar,
internette hızla yayıldı.
Bariz ve basit bir hikaye gibi görünüyordu.
Hakkında konuşan bu insanlar tarafından yayılıyordu.
Bu tabloya bakınca,
on milyonlarca insanın Joseph Kony ve ''Let's Stop it'' sloganı hakkında
konuştuğunu görürsünüz,
tüm bu kaynaklar bu soruna aktarılmalı.
Hikayeyi dinlediğimiz insan Jason Russell.
Bu Gavin.
Hikayeyi oğluna anlatıyor.
Bunu tanımlamak bizim için çok kolay:
Jason sıradan bir insana benziyor,
oğlu da çok sevimli.
Bu filmde iyi adamların kim olduğunu merak ediyorsanız,
--çünkü film gibi--
muhtemel adaylarımız.
Kötü adamlar kim peki? Buyurun.
Joseph Kony, eğer ana fikri kaçırdıysanız,
Hitler var biliyorsunuz.
Tarihteki en kötü adam kendisi;
videonun algısı bu muhtemelen.
Şimdi, bu olanlar gerçek:
Joseph Kony resmi bir savaş suçlusu.
Bu ciddi bir sorun.
Gerçek sorunu veya sivil savaş sonrası
Uganda'da yaşanan asıl sorunları
küçültecek hiçbir şey yok.
Yani ortada çok fazla sorun var
fakat hikaye bize o kadar koyu,
kalbimizi söküp alan bir edayla anlatıldı ki
fazla basitti.
Tamamen doğru bile değildi.
Çok basite indirgendi ve sindirebileceğimiz bir şekle sokuldu.
YouTube'u açıp
konuyu aramaya başlarsanız,
Twitter veya başka bir sosyal medya hesabı olsun,
Rosebell Kagumire'a rastlarsınız,
kendisi Ugandalı blogger ve gazeteci.
Dünya gerçekten harika bir yer,
çünkü tüm yaptığı şey dizüstünü açıp
kamerasını kullanmaktı,
kaliteli yapım yok burada.
Orijinal ''Stop Kony'' videosu,
30 dakikalık harika bir yapım ve anlatıydı;
burada ise yanlış ışıklandırma, şu arka plana bir bakın,
çalışma masasında ve sadece konuşuyor.
Ancak onu dinlerseniz,
- ve Twitter'da onu takip etmenizi öneriyorum,
harika biri -
Savaşa dair karışık bir hikaye anlatıyor,
kaynakların ve kaynak yetersizliğinin sebep olduğu,
insanların ötekileştirilmesi,
Kony olayının üstünden 6.7 yıl geçtiği,
Uganda'da asıl sorunun şu an bu olmadığı,
bu adam yakalanacak olsa dahi,
Uganda'da hiçkimsenin sırf bu adamı
yakalamak için kaynaklarını kullanmayacağı,
savaş sonrası hayata geçişin karmaşası,
barışın nasıl sağlanacağı ve nasıl - burada duruyorum.
Burada konu şu, Kony videosunu izleyen 100 milyondan insandan biriyseniz
hikayenin sandığınız kadar basit olmadığını fark ediyorsunuz.
Rosebell'i izleyen 600,000 insandan biriyseniz eğer,
o halde derine iniyorsunuz, ve bir adım ileri gidebilirsiniz.
Bu benim için gerçekten ilginç bir andı
çünkü, bakın, Türkiye'de büyüdüm.
İngilizce bilmeden büyüdüm.
Bu yoktu zamanımda, Türkçe Wikipedia.
Biraz Türkçe öğrenirsiniz diye düşündüm.
Çok iyi bir şey, çok faydalı.
Bir hayli karışık bir dil aslında, İngilizceye hiç benzemiyor.
Yine de 'Vikipedi'.
İşt Türkçe bir kelime öğrendiniz.
(Kahkaha)
Bizim zamanımızda bu yoktu.
Hoca bize Wikipedia'yı kullanmamızı söyler mi?
Evet söyler, ''alıntı yapmayın ama.''
Başlamak için harika bir yer.
Sözüme güvenebilirsiniz.
Hepimiz bunu yaşamadık mı?
Wikidrift; bir konuyu okumaya
başlıyorsunuz, 3 saat sonra kendinizi
salyangozların sindirim sistemini okurken buluyorsunuz.
(Kahkaha)
Bayılıyorum buna.
Ama bende yoktu.
Wikipedia yoktu ama bu vardı.
Bu benim 92 yaşındaki büyükannem.
3D yazıcılar icat edilse ve büyükanne yazdırabilseler,
muhtemelen yazdırdıkları buna benzer.
O bir prototip büyükanne.
(Kahkaha)
Mükemmel biri.
Türkiye'de, kızların okula gitmediği
koşullar altında yetişmişti.
Okuldan alındığında 12 yaşındaydı,
''Bu kadarı yeterli'' denildi kendisine,
''Evlenme zamanın geldi artık.''
Bir mucize oldu: bir öğretmen olaya el attı,
''Kızlar için bir burs sınavı var,
Türkiye'nin en iyi okullarında okuyabilirler.'' dedi.
Bu öğretmen, aileden gizli bir şekilde,
sınava kaydetti ve büyükannem kazandı.
Sonra çok tartışma çıktı
ama taşlar yerine oturdu ve mucize gerçekleşti,
büyükannem İstanbul'a, o yeni ve büyük şehre,
elit bir yatılı okulda okumak üzere izin almayı başardı.
Elinde tuttuğu bu şey mezuniyetinin 75. yılı şerefine
ona verdikleri bir kupa.
Önce liseden, sonra üniversiten mezun oldu,
ailesi bir yana, şehrinde bunu başaran ilk kişiydi belki de.
Bir öğretmen oldu.
Okula gitmeyi isteyerek büyüdüğü ve sonra okuldan alındığı
ve mucize eseri gitmeyi başardığı için
kitap ve eğitimin sunduğu fırsata çok değer verdi.
Çalıştığı ve benim de ilkokul öğrencisi olarak
gittiğim okula ne zaman biri gelse,
ne zaman biri ansiklopedi satmaya gelse,
Ne olduklarını biliyor musunuz? Hayır.
(Kahkaha)
Kitap benzeri şeyler?
Kapı kapı dolaşıp onları satan insanlar vardı.
Türkiye'de de vardı bu satıcılar.
Hepsinin rehberlerinde benim numaram olurdu,
O zamanlar dijital değildi rehberler.
''Alıcı Zeynep, enayi büyükanne''
yani onları büyükanneme götürdüğüm zaman, ne satıyorlarsa alırdı.
Okumayı çok severdim, ansiklopedileri de öyle.
O satıcılar ne zaman gelse,
''Bu okulda bir Zeynep varmış'' dese,
Aradan sıyrılırdım ve ''bizi büyükannene götür.'' derlerdi,
büyükannem de alabileceğim her şeyi alırdı:
tüm Türkçe çocuk ansiklopedisine sahiptim.
(Kahkaha)
Harikaydı.
Sürekli okurdum.
Kitap okursunuz ya? Çizgi roman veya benzeri?
İşte onları okur gibi okurdum.
''Bugün P harfini okuyacağım.'' derdim
ve P harfini okurdum.
Bazı ansiklopediler konusal olurdu,
''Bugün ulaşımı okuyacağım.'' derdim.
Cilt cilt okurdum. Her birinde neler yazdığını bilirdim.
Türkçe olduklarını unutmayın, yani limitli bir koleksiyondu bu.
Dolayısıyla kafamda sorular oluşurdu; limite ulaşırdım.
Cevaplarını ansiklopedilerimde bulamazdım.
Bir türlü cevaplara ulaşamazdım.
Artık bu dünyada yaşamıyorsunuz.
Gittikçe daha derine inebilirsiniz.
Arayıp sorup sorgulayabilirsiniz,
ben de artık bu dünyada yaşamıyorum.
Her gün telefonumu çıkarıp şöyle diyorum:
''Her bilgiye ulaşabilirim.''
Topluma açık bir kayıt varsa, muhtemelen onu bulurum.
İnsanlara, uzmanlara sorabilirim.
Kafamı kurcalayan bir sorum olursa,
ilgili birine ulaşır, e-posta gönderirim.
Bu müthiş bir şey.
Söylemek istediğim,
böyle bir konuşma dinlerseniz,
Bill Gates'inki gibi
çok başarılı bir TED konuşması mesela.
Konuşmasını dinleyince,
bundan çıkarılacak sonuç,
konuşmasında söylediği sözler değil,
onu başarılı kılan dünyaya bakmak,
bunun ne kadarı kendisiydi,
temelde ne vardı, sahip olduğu fırsatlar nelerdi,
onu engelleyen hususlar var mıydı?
Bill Gates çok fırsat edinmişti mesela,
ailesi varlıklıydı,
üniversitelerde bile bilgisayarın olmadığı dönemde
bilgisayarları olan özel bir okula gitmişti,
genç yaşta programcı oldu,
genç yaşta programlama ve mesleki işler yapıyordu,
bu da ona yazılımın ticarileşmesiyle birlikte
bir ilk olma fırsatını tanıdı;
karışık bir hikaye.
Ana fikrim tek bir şey değil.
Ana fikrim şu ki bu konuşmalara bir soru işaretiyle bakın.
Arkanıza yaslanarak bir şeyler başarabilen
biri olabilecek bir dünyada değiliz artık.
Yazılım sektöründe, küçük aygıtları tasarlayanların bir lafı vardır:
öne eğilme aygıtları ve arkaya yaslanma aygıtları.
Arkaya yaslanma aygıtları,
pek katılım göstermeden, arkanıza yaslanarak çalışmanıza izin veren,
öne eğilme aygıtları ise
katkıda bulunduğunuz ve sizi meşgul kılan aygıtlardır.
Bu konuşmalar, ne kadar harika olsalar da
onlara soru işaretiyle yaklaşmazsanız,
arkaya yaslan konuşmaları gibi olurlar.
''Vay be, ne hikaye ama'' dersiniz
çünkü 12-15 dakikada basitleştirilmiştir.
Bir şeyi basitleştirelim.
Yeni bir şey duyduğunuzda, telefonunuzu çıkarın.
Neslin tükenmesini açıklayan bir alternatif var mı?
Bu hikayenin devamı var mı?
CIA başka ne yapabilirdi?
NSA neler yapıyor?
Güvenlik ve gözlem arasındaki denge en iyi nasıl sağlanır?
Başka hangi soruları sorabiliriz?
Çok güzel sorular.
Dinlemekle yetinmeyin çünkü her zaman karışıktır.
(Kahkaha)
Her zaman karışıktır.
Cevaplanacak her soru, çözülecek her sorun,
insan faktörü, sosyal ve siyasi faktörler
sebebiyle karışık bir hale gelecektir.
100 milyon kez izlenen videoyla yetinmeyip
sonra 600.000 kez izlenen Rosebell'i izleyen insanlar,
sonrasında okuyacaklar,
bunların kimisi belki de aktivist olacak,
kimisi belki de politikacı olacak,
belki de seçimlerde aday olacak,
seçimlere katılan o kimseler belki sonra bir organizasyonu yönetecek, kim bilir?
Uzaktan izleyerek bu halihazır konuşmaların
sizin için gerekeni yapacağı bir dünyada değiliz.
Çözmek istediğiniz bir sorun varsa,
bu dünyaya bir işaret bırakmak istiyorsanız,
bir nokta ile değil,
her zaman bir soru işaretiyle yaklaşın.
Yalnız benim sözümle de kalmayın. Derine inin, daha derine inin.
Teşekkür ederim.
(Alkış)