Bu Dory.
Herkes Dory'i tanır.
Kayıp Balık Nemo filminden herkesin favorisi tatlı, mavi balık.
Herkes Dory'i sever.
Bence herkesin Dory'i sevme sebebi onun ilişkilendirilebilir olması.
Hepimiz oldukça önemli iki açıdan Dory'e benziyoruz:
Tıpkı Dory gibi, hepimiz çok kısa dikkat aralığına sahibiz.
Doğru.
2000 yılında, ortalama insan dikkat aralığı 12 saniye idi.
2015 yılında, bu süre 8.25 saniyeye düştü, sekiz ve çeyrek saniye.
Biraz bağlam oluşturması için,
bir süs balığının ortalama dikkat aralığı 9 saniyedir.
Tıpkı Dory gibi bizler de konsantrasyonda iyi değiliz.
Ve tıpkı Dory gibi, bizler de hafıza kaybından muzdaribiz.
Sürekli söylediğim için üzgünüm ama; tıpkı Dory gibi--
Dory'nin en önemli özelliklerinden biri, kısa süreli hafıza kaybıdır.
Sizinki pek de o kadar kötü değil ama kesinlikle kötü.
Her zaman Dory'e bu kadar benzemiyorduk.
Önceden daha çok Nemo'nun babası Marlin gibiydik.
Gerçekten konsantre olup, bir şeyleri hatırlayabilirdik.
Ama son 20, 30 yıldır, daha Doryaque hâle geldik.
Bunun için bir neden var
ve bunun dijital teknolojinin patlamasıyla bir ilgisi var
bu konseptin adı nöroplastisite.
Kulağa karmaşık geliyor, ancak değil.
Sadece beyninizin uyarlanabilir olduğu düşüncesidir.
Kendini değiştirebilir ve yeniden düzenleyebilir.
Çünkü beyniniz yaklaşık 21 milyar beyin hücresi veya nörondan oluşur.
Ve hepsi aralarında bir çeşit bağlantı oluştururlar.
Böylece düşünüyorsunuz.
Ne zaman bir şey tecrübe etseniz,
bu bağlantılar birazcık değişir
ve bu da öğrenmektir.
Diyelim ki yolda yürüyorum ve köpeğini gezdiren birine rastlıyorum.
Çok tatlı, sevimli, küçük bir şey ve sevmek için durdum.
O zaman beynim bağlantıyı pekiştirir,
''Oh! Köpekler tatlıdır ve çok sevimliler. Onlardan korkmama gerek yok.''
Ama eğer yolda yürürken birinin evinin önünden geçsem
ve ön bahçede bir hırıltılı, havlayan bir rottweiler varsa
üzerime geliyorsa, ödüm patlar.
Beynim bağlantıları kurar, ''Biliyor musun? Köpekler korkunçtur.
Bundan sonra köpeklerin yanındayken dikkatli olmalıyım.''
İşte bu nöroplastisite düşüncesidir.
Beyninizin yaşadığınız tecrübeler üzerine değişmesidir.
Bunun anlamı, teknolojiyle her seferinde etkileşime girdiğinizde,
telefonunuz, bilgisayarınız olabilir, herhangi bir şey,
beyniniz birazcık değişir.
Dijital teknolojinin yaptığı şey, çoklu görevi teşvik etmektir.
Dikkatinizi yeniden odaklamanız için sizi çoklu göreve teşvik eder,
tıpkı oturup masanızda bir şeyler yazıyorken
telefonunuza bakıp tekrar yazmaya devam etmeniz,
sonra bir mail cevaplayıp tekrar yazmaya devam etmeniz gibi.
20 ya da 30 yıl öncekine oranla
dikkatinizi daha fazla dağıtıyorsunuz.
Dijital teknoloji patlamadan önce.
Beyniniz tıpkı bir kas gibi, değişir.
Beyninizi daha çok kullandıkça daha iyi ve güçlü hâle gelir
ve daha az kullanırsanız, daha zayıf hâle gelir.
Bütün bu dikkatinizi değiştirme etkinlikleri
çoklu görevde oldukça iyi olduğunuz
ancak konsantrasyon yeteneğinizin kaybolduğu anlamına geliyor.
Aynı şey hafızanızın da başına geliyor
geldi ve geliyor-
eğer kullanmasanız, onu kaybedersiniz.
İnsanlar geçişken bellek denilen bu sürece sahiptirler.
Ve yine kulağa süslü geliyor. Ama oldukça basit.
Eğer bir şeyi bilmiyorsam
bilen birine sorarım düşüncesidir
ve onlar bana söyleyebilirler.
''Doctor Who'' hakkında çok fazla bir şey bilmiyorum
ama arkadaşım Ben biliyor.
Eğer ''Doctor Who'' uydurma olup olmadığını bilmek istiyorsam
Ben'e sorabilirim ve o bana bunun olma ihtimalini söyleyebilir.
Bilakis: Eğer Ben benim bildiğim bir şeyi bilmek isterse
bana sorabilir ve ben söyleyebilirim.
Geçişken belleğin arkasındaki fikir budur:
ki eğer büyüklüğü önemli olmayan sosyal bir gruptaki herkes,
ben veya arkadaşım Ben,
ya da ailem ve ben, ya da arkadaşlarım ve ben,
eğer bu gruptaki herkes, bilginin sadece bir parçasını
hatırlamaktan sorumluysa,
gruptaki herkes bilginin tamamına erişebilir demektir,
ki bu hepsinin tek başına hatırlayabileceğinden çok daha fazlasıdır.
Bu da siz görerek öğrenenler için okumak isterseniz diye.
Geneleksel olarak, insanlar belleklerine güvendikleri kişileri
geçişken hafıza eşi olarak kullanmaya alışkınlardır.
Ancak Dijital Bellek kolaylıkla ulaşılabilir olduğundan beri
biz geçişken bellek eşi olarak bilgisayarlara güvenmeye başladık
ki bu da oldukça havalı.
Olay şu ki; bilgisayarlar hatırlama konusunda insanlardan daha iyi.
(a) Unutmazlar,
(ve b) internet sayesinde neredeyse her şeyi bilirler.
Bu da bilgisayarı geçişken bellek eşi olarak her kullanışınızda
sizin anlayamayacağınız şeyleri bile hatırlamada
çok çok çok iyi olan bir süper insanla
etkileşime geçiyormuşsunuz anlamına gelir.
Bu 20, 30 yıl önce
yaşayabileceğiniz, geçişken bellek işlemlerini
yaptığınız zamandan çok daha farklı bir tecrübe.
Beyninizin farklı tepkiler verdiği
ve bunun yüzünden değiştiği
farklı bir deneyim.
İşte nasıl değiştiği -aslında bunun hakkında bir çalışma yapıldı-
ve buldukları şey şu ki;
eğer bir bilgisayarı geçişken bellek eşi olarak kullanırsanız
o bilgiyi hatırlamakta bir miktar kötüsünüzdür
ki bu mantıklıdır; geçişken bellek eşlerinin yaptığı şey budur.
Diyelim ki bana okumam için bilgiler verildi ve
benden hatırlayabildiğim kadarını hatırlamam istendi.
Eğer bu bilgileri başta bir bilgisayara kopyalarsam
bilgilerin daha azını hatırlayacağım.
Çünkü onları bilgisayara kopyalayarak
bilgisayarı bir geçişken bellek eşi olarak kullanıyorum.
İstemsizce diyorum ki
''Bunları benim yerime hatırlıyor öyleyse bana gerek yok''
ve bilgilerin bazılarını unuturum.
Olacak olan şey şudur ki;
bilgileri hatırlamak için ne kadar çalıştığımın bir önemi yoktur.
Bence bu istemsiz hareketin bilgilerin bir parçasını benim yerime hatırlaması için
bu bilgisayara güvenmesi,
bilincimin hatırlamak için sarf ettiği çabadan daha baskın.
Bir bilgisayarın sizinle geçişken bellek sürecine girdiği her seferde
o konu hakkında bir miktar hafıza kaybına sebep olur.
Bu kulağa korkutucu geliyor.
Tıpkı, ''Olamaz! Artık Dory gibi olmak istemiyorum.
Bunun hoş bir sunum olacağını düşünmüştüm.''
Endişelenmeyin; söyleyebileceğim tek şey:
biz insanlar teknolojiyi kullandığımız sürece,
beynimiz değişmeye ve buna uyum sağlamaya devam edecek.
Bu iyi veya kötü bir şey değil, durum bu.
Yaşamımızın şuandaki hakikati.
Ama sizin bunu görmezden gelebileceğinizi düşünmüyorum.
Eğer bunu görmezden gelirseniz ve teknolojiyi kullanmaya devam ederseniz
sizi nasıl değiştirip değiştiremediğini bilemezsiniz.
Beğenseniz de beğenmeseniz de bu süreçten geçeceksiniz.
Size bunu söylememin,
sizinle bunu paylaşmamın
teknolojinin sizi nasıl ve niçin etkileyebileceğini söylememin asıl nedeni;
teknolojiyi kabul edebilmeniz ve hakkında bir şeyler yapmanız içindir.
Çünkü bu bilgiyi bir kere kabul ettiğinizde,
kendinize sorular sormaya başlayacaksınız,
kendinize ''Biliyor musun?'' gibi şeyler söyleyeceksiniz
''Kendimi konsantre olmak konusunda tekrar eğiteceğim''
--çünkü bunu yapabilirsiniz.
Konsantrasyon çalışmaları yapmamak sizi kötü hâle getirdiyse
öyleyse çalışırsanız daha iyi hâle gelirsiniz.
Veya kendinize,
''Biliyor musun? Bu kısa dikkat aralığını kavrayacağım
ve bir çoklu görev makinesi hâline geleceğim.
Bu son derece geçerli bir seçenek.
Fakat en önemlisi, hangi yolda ilerleyeceğinizi siz seçtiniz.
Hadi dürüst olalım:
Hepimiz Dory'e benziyoruz ve teknoloji bizi bu hâle getirdi.
Hepiniz Dory'e benziyorsunuz.
Ve bu sizin büyük ihtimalle
benim konuşmamın çoğuna dikkat edemediğiniz anlamına gelir.
Bana bir iyilik yapın ve
sizlere verdiğim bilgileri kabul edin.
Konu hakkında düşündüğünüzde paniklemeyin, sadece kabullenin ve sonra kullanın.
Kendi hareket rotanızı belirleyin.
Derin bir nefes alın ve rotayı takip edin.
Zorlu, tuhaf veya korkutucu olsa bile
paniklemeyin, sadece yüzmeye devam edin.
Teşekkürler.
(Alkış)