Hvað hefur Fíkniefnastríðið gert heiminum?
Lítið á morðin og upplausnina í Mexíkó,
Mið-Ameríku og mörgum öðrum heimshlutum,
svarti markaðurinn á heimsmælikvarða
metinn á 300 milljarða bandaríkjadala árlega,
fangelsi í Bandaríkjunum yfirfull sem og annars staðar,
lögregla og her dregin í óvinnandi stríð
sem brýtur gegn grunnmannréttindum og almennir borgarar
bara vona að þeir lendi ekki á milli,
á meðan notar fleira fólk
meiri fíkniefni en nokkur tímann áður.
Þetta er saga lands míns með áfengisbannið
og Al Capone, fimmtíuföld.
Þess vegna særir það mig sérstaklega
sem Bandaríkjamann, að við höfum verið drifkrafturinn
bak við hið alþjóðlega fíkniefnastríð.
Spyrjið hvers vegna svo mörg lönd glæpavæða
fíkniefni sem þau hafa ekki heyrt um,
hvers vegna sáttmálar Sameinuðu- þjóðanna um fíkniefni
leggja áherslu á glæpavæðingu fremur en heilsu,
jafnvel hvers vegna fjárveitingar
ætlaðar baráttu gegn misnotkun fíkniefna
renni ekki til hjálparstofnana heldur refsistofnana,
og þið finnið gamla góða B.N.A.
Hvers vegna gerðum við þetta?
Sumir, sérstaklega íbúar Rómönsku-Ameríku,
telja þetta ekki snúast um fíkniefni.
Að þetta sé bragð til að greiða fyrir
framgangi pólitískra áhrifa Bandaríkjanna.
Það er þó í grunninn rangt.
Við viljum ekki að glæpamenn og skæruliðar,
fjármagnaðir með ólöglegum fíkniefnapeningum,
ógni eða taki yfir aðrar þjóðir.
Nei, raunin er að Bandaríkin eru óð
þegar kemur að fíkniefnum.
Ég meina, það vorum við sem héldum
að við gætum bannað áfengi.
Hugsið um alþjóðlega fíkniefnastríðið okkar,
ekki sem skynsamlega stefnu,
heldur sem alþjóðlega vörpun
innlendrar geðveilu.
(Lófatak)
En hér eru góðu fréttirnar.
Nú leiða Rússar Fíkniefnastríðið, ekki við.
Flestir stjórnmálamenn í mínu landi
vilja nú hætta við Fíkniefnastríðið,
fækka fólki í fangelsi, ekki fjölga
og ég get stoltur sagt sem Bandaríkjamaður
að við stöndum nú fremst í heiminum
í endurmótun reglna um marijúana.
Það er nú löglegt í læknisfræðilegum
tilgangi í nærri helmingi okkar 50 ríkja.
Milljónir manna geta keypt maríjúanað sitt,
lyfin sín, hjá sölustöðum með leyfi frá ríkinu,
og yfir helmingur samlanda minna telja tíma til kominn
að lögleiða og leggja skatta á maríjúana
svipað og áfengi.
Það er það sem Colorado og Washington gera,
og Úrúgvæ, og önnur lönd eru líkleg til að fylgja eftir.
Þetta er það sem ég geri;
vinn að því að enda fíkniefnastríðið.
Ég held það hafi byrjað í æsku minni
í nokkuð trúaðri fjölskyldu með siðferðiskennd,
elsti sonur rabbína,
fór í háskóla þar sem ég
reykti maríjúana
og líkaði það. (Hlátur)
Mér líkaði drykkja líka, en það var augljóst
að áfengi var hættulegra af þessu tvennu
en við vinirnir gátum verið handteknir
fyrir að reykja jónu.
Þessi hræsni hélt áfram að pirra mig svo ég
skrifaði doktorsritgerðina mína um alþjóðlega fíkniefnastjórnun.
Ég talaði mig inn í Innanríkisráðuneytið.
Ég fékk öryggisheimild.
Ég tók viðtöl við fíkniefna- lögreglumenn og aðra löggæslufulltrúa
í Evrópu og N- og S Ameríku
og ég spurði þá:
„Hvað telur þú vera svarið?“
Í Rómönsku-Ameríku sögðu þeir við mig:
„Þú getur ekki stoppað framleiðsluna.
Svarið liggur í Bandaríkjunum,
í því að draga úr eftirspurninni.“
Svo ég fer heim og tala við fólkið
sem sér um fíkniefnavarnir þar, og það segir:
„Þú veist, Ethan, að þú getur ekki hindrað eftirspurnina.
Lausnin er hinu megin. Þú verður að hindra framleiðsluna.“
Svo ég fer og tala við tollverðina
sem reyna að stoppa fíkniefnin á landamærunum,
og þeir segja: „Þú stoppar þau ekki hérna.
Lausnin er þarna,
í því að draga úr framleiðslu og eftirspurn.“
Og þá áttaði ég mig á því:
Allir sem taka þátt í þessu
telja svarið liggja á því svæði
sem þeir þekkja hvað verst.
Það var þá sem ég byrjaði að lesa allt sem ég gat
um geðvirk lyf: söguna, vísindin,
stjórnmálin, allt um þau,
og því meira sem maður les,
því betur sér maður hvernig úthugsuð,
upplýst, gáfuleg leið leiddi hingað,
en stjórnmálin og lögin í mínu landi
leiddu okkur hingað.
Og þessi mismunur blasti við mér sem ótrúlegt
vitsmunalegt og siðferðislegt púsluspil.
Það hefur að líkindum aldrei verið til
fíkniefnalaust samfélag.
Nánast hvert einasta samfélag
hefur innbyrt geðvirk efni
til að takast á við sársauka, auka orku, blanda geði,
jafnvel ná sambandi við Guð.
Löngun okkar til að breyta hugarástandi okkar
kann að vera jafn djúpstæð og löngun okkar
í mat, félagsskap og kynlíf.
Svo okkar raunverulega áskorun
er að læra hvernig megi lifa með fíkniefnum
svo þau valdi sem minnstum skaða
og í nokkrum tilfellum sem mestum ávinningi.
Ég skal segja ykkur frá öðru sem ég lærði,
að ástæðan fyrir að sum lyf eru lögleg en önnur ekki
hef lítið sem ekkert að gera með vísindi eða heilsu
eða áhættu af notkun þeirra,
en mikið að gera með hverjir nota
og hverjir eru taldir nota tiltekin lyf.
Seint á 19. öld,
þegar flest þeirra lyfja sem nú eru ólögleg voru lögleg,
voru megin neytendur ópíumefna í mínu landi
og öðrum löndum, miðaldra hvítar konur,
sem notuðu þau til að lina þjáningar og verki
þegar fá önnur verkjalyf voru í boði.
Engum datt í hug að glæpavæða þau þá
þar sem enginn vildi setja ömmu í fangelsi.
En þegar hundruðir þúsunda Kínverja
byrjuðu að flytja til landsins
og vinna hörðum höndum við járnbrautir og í námum
og síðan slaka á um kvöldin
líkt og þeir höfðu gert í gamla landinu
með nokkrum teygum af ópíum pípunni,
þá sástu fyrstu lögin sem bönnuðu fíkniefni
í Kaliforníu og Nevada,
drifin áfram af kynþáttafordóma- blöndnum ótta um að Kínverjar
breyttu hvítum konum
í ópíum-háða kynlífsþræla.
Fyrstu lögin sem bönnuðu kókaín má einnig rekja til
kynþáttafordómablandins ótta við svarta menn að sniffa þetta hvíta duft
og gleyma sínum rétta stað
í samfélagi suðurríkjanna.
Og fyrstu lögin til að banna maríjúana,
voru vegna ótta við Mexíkóska innflytjendur
í vestur- og suðvesturríkjunum.
Og það sem var raunin í mínu landi
er einnig raunin í mörgum öðrum,
bæði varðandi rætur lagasetningarinnar
og framkvæmd.
Segjum sem svo,
og ég ýki bara örlítið:
Ef aðalneytendur kókaíns
væru vel stæðir eldri hvítir menn
og aðalneytendur Viagra
væru ungir svartir menn,
væri reykjanlegt kókaín auðveldlega aðgengilegt með lyfseðli frá lækni
en sala á Viagra myndi kosta þig fimm til tíu ár í fangelsi.
(Lófatak)
Ég var áður prófessor sem kenndi þetta.
Nú er ég aðgerðarsinni, mannréttindaaðgerðarsinni,
og það sem drífur mig áfram er skömmin
yfir að tilheyra þessari annars stórkostlegu þjóð
sem telur innan við fimm prósent íbúa heimsins
en nærri fjórðung fanga heimsins.
Það er fólkið sem ég hitti sem hefur misst einhvern
sem það elskar vegna fíkniefnatengds ofbeldis eða í fangelsi
eða ofskammt eða alnæmi
vegna þess að fíkniefnastefna okkar leggur áherslu
á glæpavæðingu fremur en heilsu.
Það er gott fólk sem hefur misst störf sín,
heimili sín, frelsi sitt, jafnvel börn sín
til ríkisins, ekki vegna þess að það skaði einhvern
heldur vegna þess að þau völdu að nota ákveðið lyf
frekar en annað.
Svo, er lögleiðing svarið?
Um það er ég óviss.
Þrjá daga í viku tel ég svo vera, þrjá daga í viku tel ég svo ekki vera,
á sunnudögum efast ég.
En þar sem í dag er þriðjudagur,
leyfi ég mér að segja að það að lögleiða og skattleggja
flest þeirra lyfja sem nú eru ólögleg
myndi stórminnka glæpina, ofbeldið
spillinguna og svörtu markaðina,
og vandamálin sem fylgja menguðum og eftirlitslausum lyfjum,
og auka öryggi almennings,
og gera mögulega betri nýtingu
á skattfé almennings.
Ég meina, markaðirnir með maríjúana, kókaín,
heróín og metamfetamín
eru alþjóðlegir vörumarkaðir
líkt og alþjóðlegir markaðir með áfengi, tóbak,
kaffi, sykur og svo margt fleira.
Þar sem er eftirspurn
mun verða framboð.
Sláið út einn framleiðanda og annar
mun óhjákvæmilega koma fram.
Fólk lítur gjarnan á bann
sem hina endanlegu reglusetningu
þegar það í raun stendur fyrir endalok reglusetningar
og glæpamenn taka við.
Þess vegna er það að nota refsilöggjöf og lögreglu
til að reyna stjórna
síbreytilegum alþjóðlegum vörumarkaði
uppskrift að stórslysi.
Það sem við raunverulega þurfum að gera
er að draga fíkniefnamarkaði undirheima
upp á yfirborðið
og setja þeim eins skynsamlegar reglur og við getum
til að lágmarka bæði skaða af fíkniefnunum
og þann skaða sem fylgir bannstefnu.
Þegar kemur að maríjúana þýðir þetta augljóslega
löggjöf og skattlagning líkt og á áfengi.
Ávinningurinn af því er gífurlegur og áhættan smávægileg.
Munu fleiri nota maríjúana?
Mögulega, en það verða ekki ungmenni,
því það verður ekki lögleitt fyrir þau,
og hreint út sagt hafa þau nú þegar
bestan aðgang að maríjúana.
Ég held það muni verða eldra fólk.
Fólk á fimmtugs-, sjötugs- og
níræðisaldri sem kemst að því að það vill frekar smá maríjúana
en drykk á kvöldin eða svefntöflu
eða að það hjálpi því með liðagigtina eða sykursýkina
eða kryddi jafnvel upp langlíft hjónaband. (Hlátur)
Það gæti því á heildina litið bætt heilsu almennings.
Hvað varðar önnur fíkniefni,
lítið til Portúgal, þar sem enginn fer í fangelsi
fyrir vörslu fíkniefna,
og stjórnvöld hafa raunverulega ákveðið
að líta á fíkn sem heilsuvandamál.
Lítið til Sviss, Þýskalands, Hollands,
Danmerkur, Englands, þar sem fólk sem hefur
verið háð heróíni í mörg ár
og marg oft reynt að hætta en ekki tekist það
geta fengið heróín og aðstoð
á heilsugæslustöðvum og áhrifin eru augljós:
Misnotkun ólöglegra lyfja, sjúkdómum,
ofskömmtum, glæpum og handtökum fækkar,
heilsa og vellíðan aukast,
skattborgarar græða,
og margir neytendur jafnvel venjast af fíkniefnunum.
Lítið til Nýja-Sjálands sem lögfesti nýlega
heimild til sölu á ákveðnum upplyftingarlyfjum,
að því gefnu að öryggi þeirra væri staðfest.
Lítið hingað til Brasilíu og nokkurra annarra landa
þar sem merkilegt geðvirkt efni,
ayahuasca, getur verið keypt og notað löglega
svo lengi sem það er vegna trúarathafna.
Lítið til Bólivíu og Perú,
þar sem margskonar vörur gerðar úr kóka-laufi,
upprunaefnis kókaíns,
eru seld löglega til almennings
án sjáanlegs skaða á heilsu almennings.
Ég meina, ekki gleyma að Coca-Cola innihélt kókaín fram til 1900,
og að við best vitum var ekki meira ávanabindandi
en Coca-Cola í dag.
Hugsið hins vegar um sígarettur:
Ekkert getur krækt í þig og drepið þig jafn auðveldlega og sígarettur.
Þegar rannsakendur spyrja heróínfíkla
hvaða fíkniefni erfiðast er að venja sig af, segja flestir sígarettur.
Þrátt fyrir það hefur í mínu landi, sem og öðrum,
helmingur þeirra sem ánetjast hefur sígarettum,
hætt að reykja
án þess að vera handteknir eða settir í fangelsi
eða sendir í „meðferð“
af saksóknara eða dómara.
Það sem dugði voru skattahækkanir,
tíma- og staðsetningartakmarkanir á sölu og notkun
og áhrifaríkar herferðir gegn reykingum.
Gætum við dregið enn meira úr reykingum
með því að banna þær?
Líklega.
En ímyndið ykkur fíkniefnastríðs-martröðina
sem myndi fylgja.
Svo áskoranir dagsins í dag
eru tvær.
Fyrri er áskorunin er vandamál við reglubreytingar,
að hanna og koma í framkvæmd öðrum valkostum
en árangurslausri bannstefnu
ásamt því að bæta regluverk í kringum
og lifa með þeim lyfjum sem nú eru lögleg.
En seinni áskorunin er erfiðari,
því hún snýst um okkur.
Hindranir í vegi endurmótunar
eru ekki bara á vegum fangelsisiðnaðarins
eða annarra hagsmunaaðila sem vilja halda
hlutunum í núverandi mynd,
heldur innra með okkur öllum.
Það er ótti okkar og skortur á þekkingu
og ímyndunarafli sem stendur í vegi raunverulegrar endurmótunar.
Og í grunninn held ég að þetta snúist um krakkana,
og þrá allra foreldra til að vernda börn sín,
og óttann um að einhvern vegin muni fíkniefni ná til þeirra,
og setji börnin okkar í hættu.
Í rauninni virðist stundum sem
að Fíkniefnastríðið sé réttlætt
sem ein stór barnaverndarlöggjöf,
sem hvaða unga manneskja sem er, getur sagt ykkur að það er ekki.
Svo það sem ég segi við unglinga er:
Í fyrsta lagi, ekki nota fíkniefni.
Í öðru lagi, ekki nota fíkniefni.
Í þriðja lagi, ef þú notar fíkniefni,
þá eru nokkrir hlutir sem ég vil að þú vitir af,
því að markmið mitt sem foreldri þitt er,
að þú komir heill heim í lok kvölds,
að þú fáir að fullorðnast og lifa heilbrigðu lífi.
Það er mín speki við kennslu um fíkniefni: Öryggið á oddinn.
Svo ég hef helgað líf mitt því
að byggja stofnun og hreyfingu fólks
sem trúir því að við þurfum að snúa baki við
misheppnaðri bannstefnu fortíðarinnar
og taka opnum örmum lyfjalöggjöf byggðri á vísindum,
samúð, heilsu og mannréttindum,
þar sem fólk með mismunandi stjórnmálaskoðanir
og mismunandi bakgrunn,
þar sem fólk sem elskar fíkniefni,
fólk sem hatar fíkniefni,
og fólki sem er alveg sama um fíkniefni,
en öll teljum við að Fíkniefnastríðið,
þetta afturhaldssama, hjartalausa og hörmulega Fíkniefnastríð,
þurfi að binda endi á.
Þakka ykkur fyrir.
(Lófatak)
Þakka ykkur, þakka ykkur.
Chris Anderson: Ethan,
til hamingju - þó nokkuð góð viðbrögð.
Þetta var áhrifamikill fyrirlestur.
Ekki alveg allir sem stóðu upp til að klappa samt,
og ég giska á að nokkrir hér,
og mögulega nokkrir sem fylgjast með á netinu,
þekki ungling eða vin,
eða einhvern sem veiktist,
eða jafnvel dó af völdum ofskammts.
Það fólk hefur líklega nálgast þig áður.
Hvað segirðu við það?
Ethan: Chris, það merkilegasta sem hefur
gerst nýlega er að ég hef hitt fleiri og fleiri
sem hafa misst systkini eða barn
vegna ofskammts,
og fyrir 10 árum, vildu þau bara smala
saman öllum fíkniefnasölunum og skjóta þá
til að leysa vandamálið.
Það sem þau hafa komist að
er að Fíkniefnastríðið verndaði börnin þeirra alls ekki.
Ef eitthvað jók það líkurnar á
að börnin þeirra lentu í hættu.
Svo nú eru þau að verða hluti af
hreyfingunni til endurmótunar lyfjalöggjafar.
Það er annað fólk sem á börn,
annað barnið er háð áfengi en hitt kókaíni eða heróíni,
og það veltir fyrir sér:
Af hverju fær annað barnið að taka eitt skref í einu
í átt til betrunar
en hitt þarf sífellt að takast á við fangelsi
lögreglu og glæpamenn?
Svo allir eru að átta sig á,
að Fíkniefnastríðið verndar ekki nokkurn mann.
CA: Sérstaklega í B.N.A. mjakast ekkert áfram
í flestum pólitískum málum.
Eru raunverulegar líkur á nokkurri
framför á þessu sviði á næstu fimm árum?
Mér finnst það mjög merkilegt. Ég fæ símtöl
frá blaðamönnum sem segja við mig:
„Ethan, svo virðist sem þau einu tvö mál
sem miðar eitthvað áfram í bandarískum stjórnmálum,
séu maríjúana lagabreytingar og hjónabönd samkynhneigðra.
Hvað ertu að gera rétt?“
Svo sjáum við samvinnu beggja flokka,
repúblikanar í þinginu
og á löggjafarþingum ríkja að hleypa í gegn frumvörpum
með stuðningi meirihluta demókrata,
svo við höfum farið frá því að vera einskonar utangarðsmál,
óttalegasta málefni bandarískra stjórnmála,
yfir í að vera eitt það farsælasta.
Ethan, þakka þér kærlega fyrir mæta á TEDGlobal.
Þakka þér kærlega Chris. Þakka þér. (Lófatak)