Antik Yunanlıların harika bir fikri vardı:
Evren basittir.
Zihinlerinde, bunu yapmak için gereken dört element vardı:
Toprak, hava, ateş ve su.
Diğer teoriler arasında, bu güzel bir tanesidir.
Sadeliği ve zarafeti vardır.
Dört temel elementi farklı şekillerde birleştirerek
evrenin tüm harika çeşitliliğini üretebileceğinizi söylüyor.
Örneğin, toprak ve ateş,
size kuru olan şeyleri verir.
Hava ve su, ıslak olan şeyleri verir.
Ama bu teorinin bir problemi vardı.
Ölçülebilen hiçbir şeyi öngöremedi
ve ölçüm, deneysel bilimin temelidir.
Daha da kötüsü, teori yanlıştı.
Ancak Yunanlılar iyi bilim insanlarıydı,
ve MÖ 5. yüzyılda Miletli Leukippos şimdiye kadarki
en kalıcı bilimsel fikirlerden birini ortaya attı.
Gördüğümüz her şey atom denilen küçük, bölünemez parçalardan oluşuyor.
Teori basit ve zarifti,
ve toprak, hava, ateş ve su teorisinin aksine doğruydu.
Yüzyıllarca süren bilimsel düşünceler ve araştırmalar
atomlarına ayrılabilen hidrojen, karbon ve demir gibi gerçek elementler bulmuştu.
Leukippos'un teorisinde atom,
hala hidrojen, karbon veya demir olarak tanınabilen
en küçük bölünemez parçadır.
Leukippos'un fikrinedeki tek yanlış,
atomların gerçekte bölünebilir olduklarıydı.
Dahası sonradan anlaşıldı ki
onun atom fikri evrenin neyden oluştuğunun sadece küçük bir kısmını açıklıyordu.
Evrenin sıradan gibi görünen şeyleri aslında oldukça nadirdir.
Leukippos'un atomları ve onların yapıtaşları
aslında orada olduğunu bildiklerimizin sadece %5'ini oluşturuyor.
Fizikçiler evrenin geri kalan %95'ini
karanlık madde ve karanlık enerjiden oluşmuş karanlık evren olarak biliyorlar.
Bunu nasıl mı biliyoruz?
Biliyoruz çünkü etrafımıza bakıyoruz
ve görüyoruz.
Bu, çok basit görünebilir
ama aslında oldukça derindir.
Atomlardan yapılan her şey görünebilir.
Işık üzerinden yansır ve bu sayede görebiliriz.
Uzaya baktığımızda yıldızlar ve galaksiler görürüz.
Bizim yaşadığımız gibi bazıları
uzayda zarif bir şekilde dönen, güzel spiral şekillerdir.
Bilim insanları 1930'larda ilk kez galaksi gruplarının hareketini ölçtüğünde
ve içerdikleri madde miktarını tarttıklarında,
şaşırdılar.
Bu gruplarda, onları bir arada tutmak için yeterince görünür şey olmadığını buldular.
Daha sonradan yapılan galaksilerin ölçümleri
bu şaşırtıcı sonucu onayladı.
Galaksilerde, onları bir arada tutacak kadar
yerçekimi sağlayacak yeteri kadar görünür malzeme yoktu.
Görebildiğimiz kadarıyla parçalanmaları gerekiyordu
ama parçalanmıyorlardı.
O zaman, orada bizim göremediğimiz şeyler olmalıydı.
Bu şeylere karanlık madde diyoruz.
Bugün karanlık madde için en iyi kanıt,
Büyük Patlamadan gelen kozmik mikrodalga arka planı denilen
bir şeyin ölçümlerinden geliyor
ama bu başka bir hikaye.
Elimizde olan tüm kanıtlar, karanlık maddenin orada olduğunu söylüyor
ve gökleri dolduran o güzel sarmal galaksilerde olan bir sürü şeyi açıklıyor.
Peki, bu bizi nerede bırakıyor?
Uzun zamandır, göklerin bizim etrafımızda dönmediğini
ve bizim oldukça sıradan bir galaksinin bir sarmal kolunda
oldukça sıradan bir yıldızın etrafında dönen,
oldukça sıradan bir gezegenin sakinleri olduğumuzu biliyoruz.
Karanlık maddenin keşfi bizi olayların merkezinden bir adım uzağa götürdü.
Bize oluştuğumuz şeylerin evreni oluşturan şeylerin
sadece küçük bir kısmı olduğunu söyledi.
Ama dahası da vardı.
Bu yüzyılın başlarında
evrenin dış alanlarını inceleyen bilim insanları,
sıcak, yoğun, büyük bir patlamayla başlayan bir evrenden bekleyeceğiniz gibi
yalnızca her şeyin birbirinden uzaklaşmakla kalmayıp
aynı zamanda evrenin genişlemesinin hızlanıyor gibi göründüğünü doğruladılar.
Bu da ne oluyor?
Ya tıpkı bir aracı hızlandırmak için enerji sağladığınız gibi
bu ivmeyi iten bir tür enerji var
ya da yerçekimi tam olarak düşündüğümüz gibi davranmıyor.
Çoğu bilim insanı, ivmeyi harekete geçiren
bir çeşit enerji olduğunu yani birincisi olduğunu düşünüyor.
Buna "karanlık enerji" diyorlar.
Günümüzün en iyi ölçümleri,
evrenin ne kadarının karanlık olduğunu bulmamıza izin veriyor.
Görünen o ki karanlık enerji evrenin %68'ini
ve karanlık madde evrenin %27'sini oluşturuyor.
Bu bize ve görebildiğimiz her şeye sadece %5'ini bırakıyor.
Peki, karanlık şeyler neyden yapılmış?
Bilmiyoruz
ama "süpersimetri" adında bir kısmını açıklayabilecek bir teori var.
Süpersimetri veya kısaca SUSY
bir kısmı karanlık maddeyi oluşturabilecek yeni bir dizi parçacığı öngörüyor.
Eğer SUSY için kanıt bulursak
evrenimizin görebildiğimiz %5'ini anlamaktan
üçte birini anlamaya kadar gidebiliriz.
Bir günlük iş için fena değil.
Karanlık enerjiyi anlamak büyük ihtimalle daha zor olacaktır
ama ortada doğru yöne işaret edebilecek bir kaç kuramsal teori var.
Bunların arasında birkaç dakika önce bahsettiğimiz
eski Yunanlıların ilk büyük fikrine,
yani evrenin basit olması gerektiği fikrine dönen teoriler var.
Bu teoriler, tüm evrenin harika çeşitliliğinin
tek bir unsurdan geldiğini öngörmektedir:
Titreşen bir ip.
Buradaki fikir, bugün bildiğimiz tüm parçacıkların
ipte farklı harmonikler olduğu.
Ne yazık ki sicim teorisi günümüzde hala test edilemiyor.
Ama evrenin büyük bir kısmı keşfedilmeyi bekliyor
ve kazanılacak çok şey var.
Bütün bunlar sizi küçük hissettiriyor mu?
Hissettirmemeli.
Onun yerine bildiğimiz kadarıyla evrendeki harikaları kavramaya
başlayabilen tek türün bir üyesi olduğunuz
ve anlayışımızın daha da genişlediğini görmek için
doğru zamanda yaşadığınız gerçeğine hayret etmelisiniz.