Kanser, genelde vücudun belli bir bölgesinde
tek bir tümör olarak ortaya çıkar.
Tümör çıkarılmazsa,
kanserin beyin gibi merkezden uzak bölgelerin yanı sıra
yakındaki organlara yayılma gibi bir özelliği vardır.
Peki kanser nasıl yeni bölgelere doğru ilerliyor
ve neden bazı organların diğerlerinden daha fazla enfekte olma ihtimali vardır?
Vücuda yayılan kanser süreci metastaz olarak bilinir.
Bu, ilk tümörün kanser hücreleri yakındaki normal dokuya saldırdığında başlar.
Hücreler çoğaldıkça,
üç yaygın metastaz yolundan biri ile yayılırlar:
transkoelomik, lenfatik veya hematojen yayılım.
Transkoelomik yayılımda, kötü huylu hücreler vücudumuzdaki boşlukların
yüzeylerine nüfuz eder.
Bu yüzeyler periton olarak bilinir
ve vücut boşluğunu ayırmak için duvar olarak işlev görürler.
Örneğin yumurtalık kanserindeki kötü huylu hücreler,
karaciğer yüzeyinde metastaz ile sonuçlanan,
yumurtalığı karaciğere bağlayan periton aracılığıyla yayılırlar.
Daha sonra, kanserli hücreler hematojen yayılıma maruz kaldıklarında
kan damarlarını ele geçirirler.
Vücudun hemen her yerinde kan damarları olduğu için,
kötü huylu hücreler vücudun daha uzak bölümlerine ulaşmak için bunu kullanır.
En sonunda, kanser lenf boğumlarını ele geçirdiğinde lenfatik yayılım gerçekleşir
ve lenfatik sistem yoluyla vücudun diğer bölümlerine doğru ilerler.
Bu sistem vücudun birçok bölümünü güçsüzleştirirken
aynı zamanda kanser için geniş bir ağ oluşturur.
Ayrıca, lenf damarları kötü huylu hücrelerin
hematojen yayılımını sağlayarak kan dolaşımına dâhil olur.
Yeni bir bölgeye girdikten sonra, hücreler bir kez daha çoğalmaya maruz kalırlar
ve mikrometastaz olarak bilinen küçük tümörleri oluştururlar.
Bu küçük tümörler daha sonra gerçek tümörlere dönüşürler
ve metastatik süreci tamamlarlar.
Farklı kanserlerin özgün metastaz bölgelerinin olduğu bilinmektedir.
Örneğin prostat kanseri genellikle kemiğe bulaşırken,
kolon kanseri de karaciğere bulaşır.
Kötü huylu hücrelerin yer değiştirme düzenini açıklamak için
çeşitli teoriler ileri sürülmüştür.
Özellikle birbiriyle çelişen iki teori vardır.
İngiliz bir cerrah olan Stephen Paget'in teorisi,
tohum ve toprak metastazına dayalıydı.
Tohum ve toprak teorisine göre, kanser hücreleri yanlış bir mikroortamda
kolayca ölüyorlardı,
bu yüzden sadece benzer özelliklere sahip oldukları bir bölgeye bulaşıyorlardı.
Ancak, Cornell Üniversitesi'nde ilk patoloji profesörü olan James Ewing,
tohum ve toprak teorisine meydan okudu
ve metastaz bölgesinin primer tümörü tahrip eden vasküler
ve lenfatik kanalların yeri ile belirlendiğini ileri sürmüştür.
Akciğere giden damarlar tarafından tahrip edilmiş primer tümörlü hastaların
akciğer metazstazları ilerler.
Bugün, her iki teorinin de önemli gerçekleri içerdiğini biliyoruz.
Ancak metastazın hikâyesinin tamamı,
ileri sürülen iki teoriden daha karmaşıktır.
Ayrıca kanser hücresinin özellikleri gibi faktörler
ve kanser hücrelerini yok etmede bağışıklık sisteminin etkinliği,
metastaz başarısını belirlemede rol oynar.
Ne yazık ki, bugün bile metastaz hakkında cevaplanmamış pek çok soru vardır.
Mekanizmanın anlaşılması, ileri evre kanserler için
bir tedavi bulmada önemli bir rol oynar.
Başarılı metastaza katkıda bulunan hem genetik
hem de çevresel faktörleri inceleyerek
bu süreci durdurmak için yöntemleri belirleyebiliriz.
Kansere karşı savaş, sürekli bir mücadele gerektirir
ve bilim insanlarını metastaza karşı yeni yöntemler geliştirmede çok zorlar.
Son zamanlarda bağışıklık tedavisi oldukça meşhur.
Bu terapi yer değiştiren hücreleri yok etmek için bağışıklık sisteminin gücünü
kullanmasını içeren bir yöntem.
Bu, aşı yoluyla kanserli hücreleri tanımada
bağışıklık hücrelerini eğitmekte olduğu gibi farklı şekillerde yapılabilir.
Bağışıklık hücrelerinin gelişim ve faaliyetleri,
genellikle vücudun bağışıklık hücreleri tarafından salgılanan kimyasallardan olan
insan yapımı interlökinlerin enjeksiyonu ile de uyarılabilir.
Bu iki tedavi çeşidi de buzdağının sadece görünen kısmı.
Hükûmetler, şirketler ve bilim insanlarının birlikte
araştırmalar yapmalarıyla belki de metastaz süreci tamamen durdurulacak.