سرطان در ابتدا معمولا به صورت یک تومور منفرد
در منطقهی خاصی از بدن ظهور میکند.
اگر تومور برداشته نشود،
سلولهای سرطانی تومور، این توانایی را دارند که به بافتها و اندامهای مجاور،
و همچنین اندامهای بسیار دور از محل تومور اولیه گسترش پیدا کنند.
خوب این سلولهای سرطانی چگونه به نواحی جدید منتقل میشوند،
و چرا احتمال سرایت سرطان به بعضی اندامها بیشتر است؟
روند گسترش سرطان در اندامهای بدن به متاستاز یا فراگستری معروف است.
که وقتی شروع میشود که سلولهایِ سرطانیِ تومورِ اولیه در بافتهای طبیعی اطراف گسترش پیدا کنند.
این سلولهای سرطانی در حین تکثیرشان
از طریق یکی از سه مسیر معمول متاستاز، گسترش مییابند:
ترنس کولیومیک یا کاشته شدن در حفرات بدن گسترش لنفاوی و گسترش خونی.
در گسترش ترنس کولیومیک، سلولهای بدخیم به سطوح پوشانندهی
حفرههای بدن ما «مثلا حفره شکم یا حفره لگن» نفوذ میکنند.
سطح پوشاننده حفره شکم به «صِفاق» یا «پریتونئوم» معروف است
و به عنوان دیوارهی جدا کننده ی حفره شکم عمل میکند.
برای مثال، سلولهای بدخیم در سرطان تخمدان،
از طریق پریتونئوم که تخمدان را به کبد متصل میکند، گسترش مییابند
و در نتیجه باعث بروز متاستاز بر روی سطح کبد میشود.
در روش گسترش خونی، سلولهای سرطانی به رگهای خونی هجوم میآورند.
و از آن جایی که رگهای خونی تقریبا در سر تا سر بدن هستند،
سلولهای بدخیم از این ویژگی استفاده کرده تا به اندامهایی که در فاصله دورتر در بدن قرار دارند دسترسی پیدا کنند.
گسترش لنفاوی وقتی اتفاق می افتد که سرطان به گرههای لنفاوی هجوم بیاورند،
و از طریق سیستم لنفاوی به قسمتهای دیگر بدن مهاجرت کنند.
از آنجایی که سیستم لنفاوی، لنف بسیاری از نقاط بدن را تخلیه میکند
میتواند شبکه بزرگی برای سرطان فراهم بیاورد.
بعلاوه، عروق لنفاوی در جریان گردش خون تخلیه میشوند
در نتیجه به سلولهای بدخیم اجازه میدهند که از طریق گسترش خونی، گسترش یابند.
در یک ناحیه جدید، سلولها بار دیگر تکثیر میشوند
و تومورهای کوچکی معروف به میکرومتاستاز را تشکیل میدهند.
این تومورهای کوچک رشد کرده و به تومورهای تکامل یافته تبدیل میشوند،
و روند متاستاز را کامل میکنند.
سرطانهای مختلف از طریق مناطق متاستاز مخصوصشان شناخته میشوند.
برای مثال، سرطان پروستات معمولا به بافت استخوان گسترش مییابد
در صورتی که سرطان رودهی بزرگ به کبد گسترش مییابد.
تئوریهای مختلفی برای
توضیح مهاجرت سلولهای بدخیم ارائه شده اند.
دو نمونه از آنها به طور مشخص در تضاد هستند.
استفان پاگت، جراح انگلیسی
تئوری دانه و خاک را برای متاستاز ارائه داد.
تئوری دانه و خاک میگوید که، سلولهای سرطانی
به راحتی در محیط نامناسب میمیرند.
به همین دلیل فقط در محیطهایی از بدن که دارای ویژگی های مشابهی «با محیط اولیه شان» است گسترش مییابند.
از طرفی، پروفسور جیمز اوینگ، اولین پروفسور پاتولوژی «آسیب شناسی» دانشگاه کورنل
تئوری دانه و خاک را به چالش میکشد،
و پیشنهاد میکند که محل متاستاز «و تشکیل تومورهای ثانویه» توسط
موقعیت عروق و کانالهای لنفاوی که از مکان تومور اولیه جاری میشوند، مشخص میشود.
بیمارانی که تومورهای اولیهشان در مسیر عروق منتهی به ریه قرار دارد
نهایتا به متاستاز سرطان در ریه دچار میشوند.
امروزه میدانیم که هر دو تئوری شامل حقایق با ارزشی هستند.
با این وجود داستان کامل متاستاز بسیار پیچیدهتر از
هر یک از دو تئوری پیشنهاد شده است.
عواملی مانند خصوصیات سلولهای سرطانی،
و همچنین عملکرد سیستم ایمنی در از بین بردن سلولهای سرطانی،
در بروز متاستاز تاثیرگذارند.
متاسفانه تا کنون سوالات زیادی درباره متاستاز بی پاسخ ماندهاند.
درک مکانیزم دقیق، کلید اصلی در
پیدا کردن علاج سرطان در مرحله پیشرفته است.
با مطالعه عوامل ژنتیکی و محیطی
که در بروز متاستاز نقش دارند،
میتوانیم به راههایی برای متوقف کردن این روند دست یابیم.
جنگ با سرطان یک تلاش مستمر است
و دانشمندان با تلاش فراوان روی روشهای جدید توقف متاستاز کار میکنند.
اخیرا ایمونوتراپی مورد توجه قرار گرفته است
در این روش، سیستم ایمنی را در جهت از بین بردن
سلولهای بدخیم تحریک میکنند.
این کار به شیوههای مختلف قابل انجام است
از جمله اموزش سلولهای ایمنی برای شناسایی سلولهای سرطانی از طریق واکسن.
همچنین رشد و فعالیت سلولهای ایمنی
میتواند از طریق تزریق اینترلوکینهای تولیدشده در آزمایشگاه، تحریک شود
اینترلوکینها در حالت طبیعی توسط سلولهای سیستم ایمنی ترشح میشوند.
این دو روش تنها بخش کوچکی از درمان هستند.
با همکاری گروههای تحقیقاتی، دولتها، شرکتها و دانشمندان
شاید روند متاستاز برای همیشه متوقف خواهد شد.