Hãy nghĩ về điện thoại hay laptop của bạn.
Bạn biết mọi thứ về nó.
Từng con chip trong đó, từng nơi sản xuất.
Và rồi...
bạn không biết gì nữa.
Ta có rác thải điện tử vì đồ vật không còn hữu dụng nữa
nên ta vứt chúng đi.
Vấn đề càng trầm trọng hơn khi
chính việc thiết kế và chế tạo chúng
gây khó khăn cho việc rã chúng ra,
lọc lấy nguyên liệu hữu dụng
và tái sử dụng.
♪ Ống nối khung ♪
♪ Khung nối... ♪
Tôi nghe nói có khoảng hơn 4.000 người làm việc tại đây.
Tôi đã làm việc ở đây khoảng 15 năm.
Chúng tôi thấy đa số họ
có nồng độ kim lại nặng trong máu rất cao.
Tôi nghĩ không chỉ có châu Phi
đang phải đối mặt với vấn nạn rác điện tử
vì thiết bị điện và điện tử là một phần cuộc sống thường nhật.
Ta không thể cung cấp cho 7, 8, 9 tỷ người
những sản phẩm sẽ ở lại trên hành tinh này trong tương lai
nếu chúng ta vứt gần như tất cả chúng
sau khi dùng khoảng hai hay ba năm.
Khi các thiết bị trong đời sống ngày càng dễ mua
và vòng thay thế ngày càng ngắn hơn, đồ "cũ" ngày càng chất núi.
Tất cả màn hình và laptop ta vứt đi, cùng với lò vi sóng và tủ lạnh cũ,
đang dần trở thành những núi rác thải điện tử.
Trong một năm, ta tạo ra 44,7 triệu tấn rác điện tử
tương đương 4.500 tháp Eiffel.
Trước khi máy tính và điện thoại chạy hơi chậm hay có chút vết xước
thì linh kiện trong chúng đã có giá trị rồi.
Đa phần tồn tại dưới dạng kim loại quý như vàng hay bạc,
nếu gộp lại ước tính lên tới 55 tỷ euro nguyên liệu thô trong năm 2016.
Vậy tại sao chỉ có 20% rác điện tử được thu thập và tái chế?
Chắc chắn ta đang khái quát hóa nếu nghĩ tới rác điện tử,
sẽ khác nếu đó là một màn hình CRT cũ,
hay một chiếc điện thoại thông minh hiện đại hợp thời.
Nhưng chắc chắn có rất nhiều giá trị ta có thể thu lại từ rác điện tử.
Đó nên là một động lực để tái chế.
Tôi là giáo sư ở MIT,
tôi điều hành phòng TN Senseable City
và văn phòng thiết kế Carlo Ratii Associati.
Chúng tôi bắt đầu xem xét việc này với dự án Trash-Track.
Chúng tôi khởi động vài năm trước ở thành phố Seattle,
chúng tôi gắn nhiều thẻ điện tử lên rác,
để theo dõi rác.
Chúng tôi lần theo vỏ chuối,
màn hình CRT, máy tính, hộp mực in và vân vân.
Rất nhiều rác sẽ dừng chân ở biên giới Mỹ,
còn sau đó chúng tôi không thể lần theo được nữa.
Khi rác điện tử đến biên giới Mỹ, chúng đi xuống nam vào Mexico
hay chu du tới châu Phi, Ấn Độ hoặc châu Á.
...những điểm đến nổi tiếng không chỉ cho rác ĐT ở Mỹ mà cả các nước phát triển.
Một vấn đề phức tạp nữa là rác ở đây không phải từ nơi khác đến
mà là sản sinh tại chỗ.
Chào mừng đến Agbogbloshie ở Ghana, bãi rác điện tử lớn nhất thế giới.
Thanh thiếu niên phải tiếp xúc với chì, thủy ngân và arsen
để trích lấy kim loại quý từ đồ điện tử cũ.
Ngày đầu tiên đến đây tôi đã bị sốc.
Bạn thấy công việc của họ.
Họ cắt phải tay, phải tiếp xúc với quá nhiều thứ.
Tên tôi là Bennett Nana Akuffo.
Tôi là quản lý dự án Green Advocacy Ghana.
Thanh niên tại đây sẽ lái xe tải đi khắp nơi.
Họ đến từng nhà.
Nếu họ đến nhà tôi,
họ chắc chắn sẽ mua chiếc tủ lạnh.
Sau đó, họ sẽ mang nó đến đây,
cắt nó ra từng mảnh.
Họ lấy nhôm từ vỏ tủ lạnh.
Họ lấy đồng từ động cơ trong tủ lạnh.
Đơn giản là dùng búa và đục để làm.
Sau đó, họ sẽ đốt dây cáp bên trong
để lấy đồng.
Còn vỏ xốp thì sao?
Nó sẽ được dùng làm chất đốt.
Khi họ cần xử lý tất cả những kim loại đó,
họ sẽ bỏ thêm mút xốp vào và đốt.
Đất đai bị ô nhiễm nặng,
mức độ chì, cadmium và arsen trong đất không ngừng tăng.
Chúng tôi đã làm một khảo sát sức khỏe ở đây.
Chúng tôi thấy rằng đa số mọi người
bị tăng nồng độ kim loại nặng trong máu.
Kim loại nặng liên quan đến ung thư
và các bệnh khác.
Toàn bộ nơi này như một khu thương mại.
Người bán nước, đồ uống.
Người làm việc,
người đi loanh quanh nhặt rác.
Cả nơi này là một cộng đồng.
Tôi nghe nói có hơn 4.000 người đang làm việc ở đây.
Hầu hết họ dành cả ngày ở đây.
Rất nhiều người bị phơi nhiễm.
Đa phần nghĩ Agbogbloshie là một bãi rác.
Nhưng đây là ngành dịch vụ cung cấp cho người dân Ghana.
Đúng, nó độc hại,
nhưng là dịch vụ chúng ta cần.
Nếu không có Agbogbloshie,
điều gì sẽ xảy ra với những thiết bị cũ,
tủ lạnh cũ, TV và những thứ khác.
Cái gì có thể ngăn đồ điện tử cũ kết thúc số phận tại các bãi rác như Agbogbloshie?
Và nếu phải vào bãi rác, làm sao để tái sử dụng chúng an toàn?
Sứ mệnh của chúng tôi tại IDEO
đó là kết nối con người với công nghệ
qua thiết kế.
Tôi là Tim Brown.
Tôi là CEO của công ty thiết kế IDEO.
Hồi mới khởi nghiệp,
chúng tôi làm ra các thứ như con chuột đầu tiên cho máy tính Macintosh,
máy laptop đầu tiên và máy khử rung tim tự động đầu tiên.
Sự phức tạp của hệ thống
hỗ trợ cho những sản phẩm và dịch vụ này
giờ chúng tôi đã hiểu rõ hơn nhiều.
Vì thế chúng tôi quan tâm đến kinh tế vòng tròn.
Và cần phải nghĩ đến sản phẩm
không chỉ qua vòng đời sử dụng
mà còn là những thứ sau đó.
Tôi là Vincent Biruta,
Bộ trưởng Môi trường Cộng hòa Rwanda.
Chúng tôi đang đối mặt với 10.000 tấn rác điện tử mỗi năm.
Và chúng tôi đã quyết định xây dựng
một nhà máy tháo dỡ và tái chế rác điện tử,
nó có thể xử lý
10.000 tấn rác điện tử mỗi năm.
Hiện nay ở Rwanda, nhà máy thứ hai
làm nhiệm vụ tân trang lại một số máy tính,
chúng tôi có 400 máy tính
đang được phân phát đến các trường học.
Nhưng chúng tôi gửi linh kiện nhựa đến những công ty tái chế nhựa.
Gửi linh kiện kim loại đến nhà máy thép.
Chúng tôi cũng đang lên kế hoạch cho giai đoạn hai
để khôi phục kim loại quý
trong những linh kiện thiết bị điện tử này.
Ghana cũng có bước tiến khi thông qua luật cấm xử lý rác điện tử sai cách.
Và ngay tại bãi rác nổi tiếng này, đã có những biện pháp đốt an toàn hơn.
Với sự giúp đỡ của Pure Earth, một tổ chức phi chính phủ Mỹ,
chúng tôi quyết định tìm cách loại bỏ việc đốt
để lấy đồng.
Chúng tôi đã thử nghiệm với máy tuốt dây cáp.
Bạn sẽ đẩy dây cáp qua những cái lỗ này,
đây là những cỡ cáp ta có thể tái chế.
Và chỉ mất vài giây là xong,
nhựa vào đầu này,
kim loại ra đầu kia.
Khi bạn mang cáp đến đây,
nếu là đồng nguyên chất hay nhôm thì sẽ nặng hơn.
Những thanh niên này sẽ kiếm được nhiều tiền hơn.
Rác điện tử hiện trở thành dòng rác thải phát triển nhanh nhất thế giới.
Muốn giảm thiểu đòi hỏi cả người tiêu dùng và nhà sản xuất
phải thay đổi tư duy về đồ điện tử.
Nguyên nhân nằm ở thiết kế và giải pháp cũng nằm ở thiết kế.
Nếu ta thật sự muốn có nền kinh tế vòng tròn
thì phải nối hai đầu nó lại.
Tạo ra những khái niệm cung ứng mới.
Chúng ta không cần quá nhiều thiết bị
Có một số bộ phận có thể tái sử dụng nhiều lần.
Và khi cần quăng chúng đi,
ta phải bảo đảm là quăng đúng chỗ.
Chúng ta vẫn lưu luyến với việc
được sở hữu những sản phẩm đẹp đẽ.
Nhưng có lẽ đó không còn đúng cho tương lai.
Có lẽ chúng ta không nên mua mới sản phẩm
thay vào đó đưa chúng đến dịch vụ
để nhà sản xuất có lý do chính đáng để thu hồi chúng lại.
Chúng ta phải sáng tạo hơn nữa trong những năm tới
để giải quyết những vấn đề này.
Phụ đề bởi Lil_ly Reviewed by Elice Nguyen