خوشحالم از اینکه اینجا هستم.
و ازینکه با شما در مورد موضوعی که قلبا بهش علاقه دارم صحبت میکنم ،
موضوع مورد علاقه من « زیبایی » است.
من در زمینه فلسفه هنر وزیبایی شناسی کار میکنم،
در واقع، شغل من این است.
من سعی می کنم از نظر فکری
فلسفی و روانی دریابم,
تجربه زیبایی چیست ،
چه چیز معقولی در مورد آن می توان گفت
و چگونه مردم در تلاش برای درک زیبایی به بیراهه رفته اند.
در اصل این موضوع بسیار پیچیده است ،
بخشی به دلیل اینکه چیزهایی که ما اسمش را زیبایی میگذاریم
خیلی با هم متفاوتند.
فقط به تنوع چیزهای زیبا فکر کنید:
چهره یک کودک زیباست
کنسرت "Harold in Italy" برلیوز هم زیباست
فیلمهایی مثل"The Wizard of Oz"
یا نمایشنامه های چخوف هم زیبا هستند
یک منظره از کالیفرنیای مرکزی
یا یک منظره از کوه فوجی هم زیبا هستند
اپرای "Der Rosenkavalier",
گل برنده در یک بازی خیره کننده
در بازیهای فوتبال جام جهانی ،
تابلوی "شب پرستاره" از ونسان ونگوک
یک رمان از جین آستین
رقصFred Astaire روی سن
این لیست کوتاه از چیزهای زیبا شامل ادمها
مناظر طبیعی
آثار هنری و مصنوعات دستان ماهر انسان است.
پیدا کردن فرمول کلی که زیبایی را یکجا
در همه این فهرست توضیح بدهد
آسان نخواهد بود.
با این حال من می توانم، شما را
با آنچه که از نظر من
به عنوان قوی ترین نظریه زیبایی است اشنا کنم
بهترین نظریه های که ما تا الان ارائه کردیم.
و ما آن را، نه از یک فیلسوف هنر دریافت کردیم ،
نه از یک نظریه پرداز هنر پست مدرن
و یا شخص منتقد هنری مهم و برجسته.
نه ، این نظریه
از یک متخصص
درزمینه فسیلها و کرمها و پرورش کبوتر میباشد.
می دانید که منظور من کیست --
چارلز داروین.
البته ، بسیاری از مردم فکر می کنند
که می دانند
جواب سوال «زیبایی چیست؟» را.
خیلی ها معتقدند که زیبایی در چشم بیننده است.
زیبا هر چیزی است که شما را شخصا تکان میدهد.
یا ، همانگونه که برخی از مردم --
به خصوص دانشگاهیان -- ترجیح می دهند ،
زیبایی در چشم "متاثر از فرهنگ"
بیننده است.
مردم معتقدند که نقاشی و یا فیلم و یا موسیقی
زیبا هستند
چرا که فرهنگ آنها تعبیر یکنواختی از زیبایی را ارائه میدهد.
سلیقه های مشابهی برای زیبایی های طبیعی و هنر در همه فرهنگها وجود دارد.
بتهوون را مردم ژاپن هم می ستایند.
مردم کشور پرو هم عاشق چاپ woodblock ژاپنی اند.
مجسمه های اینکا به عنوان گنجینه درموزه بریتانیا در نظر گرفته میشود،
آثار شکسپیربه هر زبانی روی زمین ترجمه شده است.
یا فقط فکر کنید به موسیقی جاز در آمریکا
یا فیلمهای آمریکایی--
آنها همه جا هستند.
تفاوت های بسیاری در میان هنرها وجود دارد ،
اما در عین حال شباهت های بسیاری نیز در لذت از زیبایی و ارزشها بین فرهنگهای مختلف وجود دارد
چگونه می توان این جهان شمولی را توضیح داد؟
پاسخ این سوال از بازسازی تاریخچه تکامل داروینی سلایق زیبایی شناختی مان بدست می آید
ما نیاز به مهندسی معکوس سلیقه هنری مان داریم
باید بفهمیم که چطور این سلیقه در ذهن ما حک شده است
با مراجعه به ماقبل تاریخ ،
و به محیط های پلیستوسنی ،
که در آن ما به شکل انسان امروزی در آمدیم،
و نیز با مراجعه به موقعیت های اجتماعی
که ما در آن فرگشت یافتیم.
سپس این مهندسی معکوس
میتواند کمک طلب کند از
از سابقه بشریت
که از ماقبل تاریخ حفظ شده است.
منظورم فسیلها ، نقاشی غارها و غیره است.
این مهندسی معکوس باید مشخص کند کدام یک از علایق زیبایی شناختی انسانهای قبیله ای شکارچی تا قرن ۱۹ و ۲۰ ادامه یافتند
من شخصا هیچ تردیدی ندارم که درک زیبایی، با همه بار عاطفی و لذت آن ناشی از تکامل روان آدمی است.
قابلیت درک زیبایی فقط یکی از سازگاریهای متنوعی است که در طی تکامل داروینی در ما رخ داده است.
زیبایی یک اثر سازگاری با محیط است ،
که ما آنرا با خلق آثار هنری و لذت از آنها گسترش داده ایم و تشدید کرده ایم
همانطور که بسیاری از شما می دانید ،
فرگشت توسط دو مکانیسم اصلی عمل میکند.
مکانیسم اول, انتخاب طبیعی است --
که جهش ژنی تصادفی ونگهداری انتخابی است --
همراه با آناتومی و فیزیولوژی پایه ما --
مانند تکامل لوزالمعده و یا چشم یا ناخن.
انتخاب طبیعی علت خیلی از نفرت های پایه ما مثل نفرت از بوی گوشت فاسد است
اتنخاب طبیعی منشا خیلی از ترس های ماست ، مانند ترس از مار یا ترس از نزدیک شدن به لبه پرتگاه
انتخاب طبیعی لذت را نیز توضیح می دهد --
لذت جنسی ،
میل ما را برای شیرینی ، چربی و پروتئین ،
که به نوبه خود بسیاری از غذاهای محبوب را توضیح می دهد،
از میوه های رسیده تا شکلات
و مثلا لذت بردن از شیشلیک را.
اصل بزرگ دیگر فرگشت
انتخاب جنسی است ،
که نحوه اجرای آن بسیار متفاوت از انتخاب طبیعی است.
دم با شکوه طاووس معروف ترین مثال در این باره است.
این برای بقای طبیعی طاووس بوجود نیامده است .
در واقع , برخلاف آنست .
نه ، دم طاووس برای انتخاب جفت توسط طاووس ماده به وجود آمده است.
این یک داستان کاملا آشناست.
در واقع این زنان هستند که تاریخ را به جلو میرانند.
در ضمن , داروین شخصا ،
هیچ شک و تردیدی نداشت که دم طاووس
در چشم طاووس ماده زیباست.
اون این کلمه رو برای اولین بار به کار برد.
حال ، با توجه به این ایده ها میتوان گفت،
که درک زیبایی یکی از راه هایی است که تکامل با خود به ارمغان اورده
راهی برای حفظ علاقه و شیفتگی ، حتی وسواس
به منظور تشویق ما به سوی اتخاذ تصمیماتی برای سازگاری با محیط و تولید مثل
زیبایی راهی است که طبیعت برای کنترل ما از راه دور انتخاب کرده است
منظورم این است که شما نمی توانید
یک منظره را بخورید.
یا نوزاد خود را بخورید
یا معشوق خودرا.
پس حقه ی فرگشت این است که آنها را بگونه ای زیبا عرضه کند،
که شما را به سادگی جذب تماشای انها کند.
حال منبع مهم لذت و کشش مغناطیسی یعنی مناظر زیبارا تصور کنید .
مردم در فرهنگ های بسیار متفاوت از سراسر جهان
تمایل به یک نوع خاص از چشم انداز دارند، همان چشم اندازی که «انسان» در ان تکامل یافت
این چشم انداز را این روزها در تقویم ، در کارت پستال ، در طراحی زمین های گلف و پارک های عمومی
و در قاب عکسهای طلایی روی دیوار مردم از نیویورک تا نیوزلند می بینید
یک نوع چشم انداز رودخانه مدرسه هادسون(نقاشی معروف) که شامل فضاهای باز با چمن کم و بیشه هایی در اطراف
اغلب درختانی ترجیح داده میشود که بسمت زمین خم شده اند ،
که مثلا اگرفرضا جانتان در خطر باشد قرار است از ان بالا بروید
معمولا این چشم انداز آب را به طور مستقیم در دید نشان می دهد یا شواهدی از وجود آب
مثلا اب ابی رنگ در دور دست و نشانه هایی از حیوانات و پرندگان و سبزی های مختلف
و در نهایت -- اینو داشته باشین -- یا راه یا جاده شاید یک رودخانه یا ساحل که به دور دستها می رود
و شما را دعوت میکند که ان را دنبال کنید.
این چشم انداز حتی نزد مردم در کشورهایی که چنین چشم اندازی ندارند زیبا تلقی می شود ،
چشم انداز چمن زار ایده ال یکی از نمونه هایی است که افراد بشر از سر تا سر دنیا آن را زیبا می بینند
اما ، ممکن است کسی استدلال کند که این زیبایی طبیعی است و چنین چیزی در مورد زیبایی های مصن،عی رخ نمی دهد
ایا زیبایی های مصنوعی خیلی وابسته به فرهنگ نیستند؟
نه من فکر نمی کنم اینطور باشه.
و یک بار دیگر ، می خوام که به ماقبل تاریخ برگردم و در مورد اون چیزی بگم .
اکثر افراد اینروزها بر این باورند که قدیمی ترین آثار بشری نقاشی های ماهرانه غارها هستند
که همه ما در غار مشهورLascaux یا Chauvetسراغ داریم .
غارهای Chauvet در حدود 32،000 سال ، عمر دارن
همراه با چند تا، مجسمه های واقع نمایانه کوچک از زنان و حیوانات در همان زمان.
اما مهارتهای هنری و تزئینی در واقع بسیار قدیمی تر از این هستند.
گردنبندهای زیبا از صدف که شبیه چیزی است که شما در غرفه هنر و صنایع دستی می بینید ،
و همچنین رنگهای مخصوص بدن ، که از حدود 100.000 سال پیش یافت شده اند
اما مصنوعات ماقبل تاریخ جذاب تری وجود دارند که حتی مسن تر از اینها هستند
یادم افتاد به تبرهای سنگی آکیول که قدیمی ترین ابزارهای سنگی هستند
از تنگه الدووای در شرق آفریقا. آنها به حدود دو و نیم میلیون سال بر میگردند.
این ابزارها حدود هزاران قرن استفاده میشدند ، تا حدود 1،400،000 سال پیش
هنگامی که هومو ارکتوس شروع به ساختن تیغه های تیز وباریکی از سنگ کرد,
گاهی بصورت بیضی شکل ولی اغلب به شکل یک برگ متقارن یا بشکل یک قطره اشک.
این تبر سنگی های آکیول که اسم آن از سنت آکیول در فرانسه برگرفته شده است,
جایی که در قرن 19 انها برای اولین بار کشف شدند --
و هزاران نمونه از انها نیز در آسیا,اروپا و آفریقا یافت شده اند,
تقریبن در همان جاهایی که هومو ارکتوس وهومو ارگاستر یافت شده اند.
حال تعداد بیشمار این تبر سنگی ها نشان میدهد که اینها نمیتوانند فقط برای قصابی کردن حیوانات بوده باشند.
و ماجرا واقعا وقتی جدی می شود که شما متوجه می شوید که هیچ نشانی از کند شدن روی لبه تیز این ابزارها نیست
و بعضی از آنها حتی بزرگتر از ان هستند که در قصابی حیوانات استفاده شوند.
تقارن آنها, زیبایی سنگهایی که در ساخت اینها به کار رفته است و طرز دقیق ساخت آنها
به سادگی حتی امروزه هم به چشم ما زیبا میایند.
خوب این اشیای باستانی چه چیزدیگه ای میتونستند باشد
البته اونها باستانی اند, به گونه ای حتی غریبه اند,
ولی همزمان میتوان گفت
آنها به چشم ما آشنا نیز هستند.
پس این مصنوعات برای چه ساخته شده اند؟
بهترین جواب ممکن
این است که آنها به معنای واقعی کلمه
آنها اولین آثار هنری شناخته شده ،
ابزار عملی که تبدیل شده به اشیاء زیبایی ،
که هم بخاطر داشتن شلکی زیبا و هم برای نشان دادن ذوق هنری و مهارت خود فرد مورد تحسین هستند .
تبر سنگیها نشانه یک پیشرفت فرگشتی در تاریخ بشرند --
ابزارهایی که نمودار قدرت بشر بوده اند
به گفته داروین سیگنالهای توانمندی بوده اند--
که به نوعی مثل دم طاووس عمل می کنند
با این تفاوت که بر خلاف دم طاووس اینها آگاهانه و هدفمندانه ساخته شده اند
تبر سنگی ای که به دقت ساخته شده باشد نشان دهنده کیفیت مطلوب و هوش و توانمندی و دقت و توان طراحی و دسترسی به منابع کمیاب سازنده است
بیش از ده ها هزار نسل ، چنین مهارت هایی موجب بهبود جایگاه
چنین مهارت هایی موجب بهبود جایگاه
کسانی شد که آنها را انجام دادند
و یک منفعت افزون بر آن را
در مقابل بقیه افراد به دست آوردند.
میدونید, با اینکه دیگه خیلی تکراری شده ولی ثابت شده که هنوز هم این جمله خیلی موثره:
"چرا یه سر به غار من نمیای تا من تبر سنگی جدیدمو بهت نشون بدم." (خنده)
البته جالبه که بدونید ما هنوز نمیدونیم در اون زمان این ایده چطور منتقل شده
چراکه هومو ارکتوس ها که این اشیا رو میساختند ارتباط کلامی با هم نداشتند.
درکش سخته ولی این یه حقیقت غیر قابل انکاره.
این شی توسط اجداد ما هومو ارکتوس یا هومو ارگاستر حدود 50 تا 100 هزار سال قبل از ارتباط کلامی ساخته شده اند.
و با ادامه یافتن آن بیش از یک میلیون سال, سنت ساخت تبر سنگی طولانی ترین سنت هنری در تاریخ بشریت است.
پس از پایان دوره تبر سنگی, هومو ساپینس ها--
که بعدا به این نام خوانده شدند,--
مدام در پی یافتن راههایی بوده اند
که یکدیگر را سرگرم و یا هیجان زده کنند
توسط جوک گفتن,
داستان سرایی, رقص یا آرایش مو.
بله, مو آرایی -- من روی این تاکید میکنم.
برای ما ادمای مدرن, تکنیک های پیش رفته برای ایجاد دنیایی خیالی در داستان یا فیلم استفاده می شود
و برای بیان احساسات عمیق ما موزیک,نقاشی و رقص را استفاده می کنیم.
ولی هنوز, یک ویژگی اساسی از شخصیت اجدادی ما درنیازهای زیبایی شناسی ما وجود دارد:
زیبایی که ما در اجراهای هنرمندانه می یابیم.
از Lascaux تا لوور تا سالن کارنگی,
بشر یک ذائقه ذاتی همیشگی برای اجراهای مختلف هنری دارد
ما چیزی یا کاری که به خوبی انجام شده باشد را زیبا می بینیم
پس وقتی اینبار از جلو یک جواهر فروشی رد شدید
که برشهای زیبای نگینهای برش خورده به شکل قطره اشک رو به نمایش گذاشته
خیلی مطمین نباشید که این در واقع این فرهنگ شما است که میگوید این جواهرها زیبا هستند
اجداد دور تو این فرم برش سنگ ها را دوست داشتند
و زیبایی را در مهارت ساخت آن قطعه یافته اند,
حتی قبل از اینکه بتوانند
عشق خودشون رو در قالب کلمات بیان کنند.
ایا زیبایی در چشم بیننده آن است؟
نه, بلکه در عمق ذهن شماست
این یک هدیه است, که به ما از سوی دستان ماهر و ذهن هوشمند و زندگیهای سرشار از احساس قدیمیترین اجداد ما اهدا شده
واکنش قوی ما نسبت به عکسها و تابلوها
نسبت به احساسات موجود در هنر
و نسبت به موزیک و به آسمان شب
با ما خواهد بود
تا زمانی که نوع بشر وجود داشته باشد.
با سپاس از شما
(تشویق)