Bugün, zihniyetimizin yaşamımızın adeta her bölümünde
nasıl bir önem taşıdığından bahsedeceğim. Ama öncelikle, İtalya'daki
bir grup araştırmacı ile ilgili bir hikâye anlatarak başlamak istiyorum.
Dr. Fabrizio Benedetti ve meslektaşları
göğüs ameliyatı geçiren bir grup hastayı incelediler.
Göğüs ameliyatı hakkında bilmeniz gereken,
oldukça istilacı bir işlem olduğu.
Hastalara anestezi uygulanır ve cerrahlar kalbe
ve akciğerlere ulaşmak için
yanlar ve sırt kaslarında geniş kesme işlemleri yapar.
Anestezinin etkisi geçtikten yaklaşık bir saat sonra
ağrı başlar.
Neyse ki, hastalara güçlü bir ağrı kesici olan
yüksek miktarda morfin sülfat verilir.
Bu göğüs ameliyatı için olağan bir işlemdir
ama Dr. Benedetti ve meslektaşları göze zor çarpan ufak değişiklikler yapar:
Hastaların yarısına morfin yatak başındaki
doktor tarafından verilir;
diğer yarısı da aynı miktarda morfin alır ama damar yoluna
önceden programlanmış bir pompa ile verilir.
İki gruptaki hastaların da aynı rahatlamaya
erişeceğini düşünürsünüz
ama durum bu değildi.
Morfini doktordan alan grup
belirgin bir ağrı azalması olduğunu belirtti.
Diğer grup,
yani tamamen aynı miktar morfini alan
ama bunu farkında olmayan
grup aynı yarara ulaşmış gözükmedi.
Dr. Benedetti ve meslektaşları burada durmadı.
Diğer tedavilerin etki seviyesini
test etmek için aynı işlemi kullandılar:
kaygı bozukluğu tedavileri,
parkinson hastalığı tedavileri, yüksek tansiyon tedavileri.
Elde ettikleri şey dikkate değer ve istikrarlıydı.
Hastalar tedavinin farkında olup
yarar görmeyi beklediklerinde
tedavi de oldukça etkiliydi.
Ama öyle olmadığında,
aynı ilaç, aynı hap, aynı işlem kısıtlı etki yapıyordu
ve bazı örneklerde tamamen etkisizdi.
Harvard Üniversitesinde
öğrenciyken bu çalışmaları okumuştum ve o zaman,
kendimi plasebo etkisiyle ilgili kaynaklara kaptırmıştım.
Okudukça,
plasebonun özüne ilişkin daha çok düşünmeye başladım.
Gerçekten de, plasebo etkisi nedir?
Çoğu insan sahte haplar ve sahte işlemlere
büyülü bir cevap olarak görüp plasebo etkisine aldırmaz
ama plasebo etkisi bu değil.
Plasebo etkisi sahte hap, göz boyama
ya da sahte işlemlerle ile ilgili değil.
Gerçekte plasebo etkisi,
zihniyetimizin yeteneğinin güçlü, dirençli
ve istikrarlı bir kanıtı.
Bu örnekteyse, iyileşme beklentisi, vücuttaki iyileştirici özellikleri
bir araya getirme yeteneklerinin bir kanıtı.
Öyleyse, zihniyet nedir?
Zihniyet tam anlamıyla zihnin kurulumudur,
zihnin bir merceği ya da çerçevesidir ve onun aracılığıyla dünyayı görür,
herhangi bir zamandaki sayısız olası açıklamaları
basitleştiririz.
Zihniyetimiz yoluyla dünyamızı sadeleştirme yeteneği
insan olmanın doğal bir parçası.
Ama bugün size belirtmek istediğim,
bu zihniyetler önemsiz değil,
onun yerine, sağlımız ve mutluluğumuzu
belirleme konusunda önemli bir rol oynuyorlar.
Harvard'da iken,
Profesör Ellen Langer ile çalışma fırsatım olmuştu.
Psikoloji profesörüydü
ve birinci sınıf bir sporcu olduğumu duyduğunda bana güldü.
Dedi ki, "Egzersiz de sadece bir plasebo, değil mi?"
(Gülüşmeler)
Biraz alınmıştım çünkü o zamanlar günde yaklaşık
4 saatimi vücudumu formda tutmak için antrenman yaparak harcıyordum.
Ama o, zihniyet ve onun tıbbi yasalar dışında
nasıl bir önem taşıyacağı üstüne düşünmemi sağladı.
Antrenmana ayırdığım zaman ve enerji sayesinde mi
daha formda ve güçlü oluyordum?
Yoksa öyle olacağıma inandığım için mi daha formda ve güçlü oluyordum?
Peki ya işin diğer tarafı?
Ya insanlar olağanüstü derecede egzersiz yapıyorsa
ama bunu farkında değillerse,
onlar aynı yarara ulaşmaz mıydı?
Bunu test etmeye karar verdik
ve test için gerçekten benzersiz bir grup kadın bulduk.
Amerika'daki yedi farklı otelde çalışan
84 oda temizlikçisinin oluşturduğu bir grup.
Bu kadınlar tüm gün ayaktalar.
Çalışırken çeşitli kaslarını kullanıyor
ve olağanüstü ölçüde
kalori yakıyorlar.
Ama ilginç olan,
bu kadınlar işlerine bu açıdan bakmıyor.
Onlara, "Düzenli egzersiz yapıyor musunuz?" diye sorduk.
Üçte ikisi "Hayır." dedi.
(Gülüşmeler)
Şöyle dedik: "Peki. On ve sıfırı aralık kabul edersek,
ne kadar egzersiz yapıyorsunuz?"
Üçte biri, "Sıfır. Hiç egzersiz yapmıyorum." dedi.
Zihniyetlerini değiştirebilsek ne olurdu diye merak ettik.
Bu kadınları iki gruba ayırdık.
Kilo, kan basıncı, vücuttaki yağ,
işleriyle ilgili memnuniyetleri dâhil
birçok anlamda ölçümlerini yaptık.
Ve yarısını seçip onlara
15 dakikalık basit bir sunum yaptık.
Bu posteri verip şöyle dedik,
''İşiniz iyi bir egzersiz.
Sağlık Bakanlığı'nın, yapması oldukça basit olan
30 dakika orta seviye
bedensel aktivite önerisini karşılıyor.
Bu yararları görmeyi beklemelisiniz.''
15 dakika.
Dört hafta sonra ölçümleri tekrar yaptık.
Beklendiği üzere,
bu bilgiyi almayan grup değişmedi
ama diğerleri değişim gösterdi.
Kilo verdiler,
sistolik kan basınçlarında belirgin bir düşüş oldu,
vücuttaki yağları azaldı
ve işlerini daha çok sevdiklerini söylediler.
(Gülüşmeler)
Bunun bize anlattığı ne?
Bana göre, sadece 15 dakikalık
basit bir sunumun sonucunda
sağlıkları ve mutlulukları üstünde
bir etki şelalesinin oluşup tüm durumun değişmesi çok etkileyici.
Muhtemelen davranışı bile değiştirmeden.
Şu an bazılarınız şöyle düşünebilir:
"Davranış değiştirmediklerini nereden biliyorsun,
çünkü etkiyi oluşturan bu olmalı."
Artık çalışmadıklarını biliyoruz
ve oda görevlileri sokağın aşağısındaki
spor kulübüne katılmadıklarına dair güvence verdi.
Elbette, yatak düzeltmeye
biraz azim katmadıklarından
emin olamayız.
Bu soru beni gerçekten bunalttı.
Zihniyetimiz ve bedenimiz arasında doğrudan bir bağlantı var mı?
Bunu test etmek için,
Yale'deki meslektaşlarım Kelly Brownell,
Will Corbin ve Peter Salovey ile çalıştım
ve büyük miktarda milkshake yaptık.
Milkshake'i yaptık
ve 75 dolar vermemiz karşılığında insanları laboratuvarımıza gelip
milkshake'i denemeye davet ettik
Harika, değil mi?
Anlaşmanın daha az
çekici olan yönü,
onlar milkshake'leri içerken
kan örneklerini aldık.
Girelini ölçme amacındaydık.
Girelin midede gizlenen bir peptit,
tıp uzmanları buna açlık hormonu diyor.
Bir süre bir şey yemediğimizde,
grelin seviyemiz artmaya başlar,
beyne "Yiyecek arama zamanı" işaretini verir
ve yiyeceği bulamadığımız durumda metabolizmamızı yavaşlatır.
Diyelim, dışarı çıktık
yiyecek bulduk ve milkshake, hamburger, biraz patates kızartması yedik.
Girelin seviyemiz düşer, beynimize "Yemeyi bırakma zamanı"
işaretini verir ve metabolizmamızı hızlandırır,
böylece yeni tükettiğimiz yiyecekleri yakabiliriz.
Özet olarak, katılımcılar geldi, kanlarını aldık
ve onlara milkshake, yani Sensi-Shake verdik.
Yüzde sıfır yağ, 140 kalori, şeker ilavesiz,
masum bir memnuniyet.
Milkshake'lerini içtiler
ve bunun üstüne girelin seviyeleri,
beyne tam olmayan miktarda
yiyecek tüketildiği
işaretini vererek birazcık düştü.
Bir hafta sonra laboratuvarımıza geldiler,
tekrar kanlarını aldık ve onlara bu milkshake'i verdik.
(Gülüşmeler)
620 kalori, 30 gram yağ, 56 gram şeker:
işte bu, hak ettiğiniz rahatlık.
(Gülüşmeler)
Ve bu milkshake'ten sonra, girelin seviyeleri tekrar düştü,
ama bu kez önceki milkshake'ten belirgin ölçüde
üç kat fazla bir oranda.
Bu, girelindeki düşüşün tüketilen kaloriyle orantılı
olduğunu bilen her diyetisyene
mantıklı gelecektir.
Ama bir püf noktası var:
Bu çalışmada,
katılımcılar akla uygun olan milkshake ve şımartan milkshake'i
tükettiklerini düşünse de,
aslında iki zamanda da aynı milkshake'i verdik.
Bunun bize anlattığı ne?
Tıpkı aynı miktardaki morfinin farkındalığımıza bağlı olarak
daha az ya da çok etki ürettiği
ve aynı miktardaki egzersizin
nasıl yorumlandığına bağlı olarak daha az ya da çok yarar sağladığı
durumdaki gibi, yine zihniyetimiz önemini gösterdi.
Bu durumda, bunu öne sürmek sadece
kalori alıp vermek ya da yağların, besinlerin yapısıyla
ilgili olmayabilir, ama yediğimiz yiyeceklere dair inandığımız,
beklediğimiz, düşündüklerimiz vücudumuzun tepkisini belirler.
Bunun ışığında,
kendi yaşamımız üstüne düşünmemiz gerekiyor:
bizim zihniyetimiz ne?
Ve onu değiştirmeye, dönüştürmeye,
daha yararlı hâle getirmeye nasıl başlayabiliriz?
Örneğin, stresi düşünelim.
Stres hakkındaki zihniyetimiz nasıl?
Çoğu insan gibiyseniz,
stresin kötü olduğu zihniyetine sahipsiniz: kötü stres.
Baktığımız her yerde stresin olumsuz etkisini hatırlatan uyarılar,
haykıran etiketler olduğunu
düşünürsek bu hiç şaşırtıcı değil.
Ama stres hakkındaki gerçek pek net değil,
aslında, stresin olumlu etkileri olabileceğini gösteren
güçlü ve artan sayıda araştırma var. Sağlığımız, mutluluğumuz
ve performansımız üstündeki geliştirici etkiler.
Sizi stresin etkilerinin geliştirici olduğuna ikna etmeye çalışmaktan çok,
yaşamımızdaki çoğu şey gibi,
stres hakkındaki gerçeğin de
belirgin olmadığını işaret ediyorum.
Bu yüzden, bir soru sormak istiyorum:
Stres hakkındaki zihniyetimiz ona vereceğimiz karşılığı belirler mi?
Bu soruyu test etmek için
Shawn Achor ve Peter Salovey ile çalıştım
ve bizimle çalışan 300 kişilik bir grup vardı.
Bu, 2008 ekonomik çöküşünden sonraydı,
Stresliydiler, öğrendiler ki,
iş gücünün yüzde onu
işten çıkarılacaktı
ve fazladan çalıştılar.
Zihniyetlerini değiştirebilir miyiz diye bakmaya karar verdik.
Bunu onlara basit videolar izleterek yaptık.
Size bu videoları aynı anda göstereceğim.
Ama katılımcıların yarısı soldakini,
yarısı sağdakini izledi.
(Video başlar)
"Stres zayıflatıcıdır" ve "Stres güçlendiricidir"
(Video biter)
Ana noktayı anladınız, değil mi?
İşte...
karanlıktayız.
(Gülüşmeler)
İşte,
gerçekleri, araştırmaları, kısa hikâyeleri izliyorlar,
tamamı doğru ama bir görüşe ya da diğerine yönelik biçimde.
İlginç olan:
bu üç dakikalık basit videoları izleyenlerin
zil çalmadan, işleri başlamadan önce,
sonraki birkaç haftada sağlıklarındaki olumsuz belirti şikayeti daha az oldu.
Daha az sırt ağrısı, daha az kas gerilimi, daha az uykusuzluk.
Ayrıca, işte daha yüksek oranda bağlılık ve performans elde ettiklerini belirtti.
Bu noktada,dört çalışmayı sundum.
Tıpta, egzersizde, diyette ve streste
zihniyetin gücünü kanıtlayan dört çalışma.
Şu an, bu olguyu ele alan başka
birçok yetenekli bilim adamı var.
Carol Dweck'in araştırması gösteriyor ki,
eğer yetenek ve zekanın sabit olduğu
şeklindeki zihniyetimizi,
zamanla dönüşebilir olduğu şekline değiştirebilirsek,
bu akademik ve profesyonel başarımızı önemli ölçüde değiştirebilir.
Yale epidemiyoloji uzmanı Becca Levy'nin araştırması gösteriyor ki,
yaşlanmaya dair zihniyetimizi,
onu bozulmanın kaçınılmaz süreci olarak görmekten
bilgelik ve büyüme kazanmaya değiştirebilirsek,
bu sadece yaşlanma sürecimizi şekillendirmekle kalmaz,
yaşamımızı da uzatır.
Ted Kaptchuk ve ekibi, Harvard'ın plasebo
araştırmalarına dair programında, klinik uygulamada
plasebo etkisinden yararlanmaya ve onu ahlaklı biçimde
kullanmaya nasıl başlayacağımızı anlayarak ileri seviyede bir iş çıkarıyor.
İçerik farklı olsa da, mesaj aynı.
Zihniyetimiz önemli.
Yanlış anlamayın.
Tıbbın işe yaramadığını
ya da egzersizin yararı olmadığını,
yediklerimizin önemli olmadığını söylemiyorum; önemli.
Ama yaşamımızdaki herhangi bir şeyin
psikolojik ve fizyolojik sonuçları
zihniyetimizin etkisindedir.
Zihniyetin gücü sınırsız mı?
Muhtemelen hayır
ama bugün sizin için yaptığımı umduğum şey
bu sınırların gerçekte ne olduğunu tekrar düşünmeniz için teşvik etmek.
Çünkü önümüzdeki asıl görev
kendimiz için bu gücü geri çağırmaya başlamak,
zihniyetin gücünü kabul etmek
ve bunu, şöylece bilmek,
(Parmaklarını şıklatır)
zihniyetimizi değiştirerek,
göz açıp kapayana kadar, yaşamımızın her yönündeki
akışı basitçe değiştirebiliriz.
Teşekkürler.
(Alkışlar)