Góra oddzielająca dwa jeziora.
Pokój wyłożony atłasami od podłogi po sufit.
Wieko ogromnej tabakierki.
Te pozornie niezwiązane ze sobą obrazy to opisy łba kaszalota spermacetowego
w powieści "Moby Dick" Hermana Melville'a.
Na pozór
książka opowiada o mściwym polowaniu kapitana Ahaba na Moby Dicka,
białego wieloryba, który odgryzł mu nogę.
Choć w książce pojawiają się piraci, tajfuny, pościgi
i kałamarnica olbrzymia,
nie spodziewajcie się typowej morskiej przygody.
To wielowarstwowa eksploracja nie tylko intymnych szczegółów
życia na statku wielorybniczym,
ale także relacji człowieka z przyrodą
w sposób radosny i tragiczny, zabawny i poważny.
Narrator prowadzący nas przez poszukiwania
to zwykły żeglarz Izmael.
lzmael zaczyna historię
od przygotowań do ucieczki przed "wilgotnym i mżawym listopadem"
i wypłynięcia w morze.
Ale po tym, jak zaprzyjaźnia się z Queequegiem z wysp Pacyfiku
i dołącza do załogi kapitana Ahaba na statku Pequod,
dla czytelnika Izmael staje się bardziej wszechwiedzącym przewodnikiem
niż tradycyjnym bohaterem.
Podczas gdy Ahab jest ogarnięty obsesją zemsty,
a pierwszy oficer Starbuck próbuje przemówić mu do rozsądku,
Izmael zabiera nas we własne poszukiwania sensu
"całego wszechświata, nie wyłączając jego przedmieść".
W opowieści Izmael wielką wagę przywiązuje nawet do najmniejszych aspektów istnienia.
Podobnie jak jego bohater, Melville był niespokojnym i dociekliwym człowiekiem,
który wiedzę zdobywał niestandardowo, pracując za młodu jako marynarz
podczas wyczerpujących rejsów dookoła świata.
"Moby Dicka" opublikował w 1851 roku,
kiedy przemysł wielorybniczy w USA osiągnął szczyt.
Wyspa Nantucket, z której wypłynął Pequod,
była centrum tego lukratywnego i krwawego przemysłu,
który zdziesiątkował światową populację wielorybów.
Nietypowo, jak na tamte czasy,
Melville nie unika ciemnej strony branży.
W pewnym momencie przyjmuje nawet perspektywę samego wieloryba,
kiedy spekuluje, jak straszne muszą być ogromne cienie statków
dla stworzeń morskich.
Wiedza autora o wielorybnictwie z pierwszej ręki jest widoczna
w żywych opisach Izmaela.
W jednym rozdziale skóra penisa wieloryba
staje się odzieżą ochronną dla członka załogi.
Rozdziały o tytułach tak niepozornych, jak "Cysterna i wiadra",
są najbardziej ekscytujące.
Izmael porównuje ratowanie głowy kaszalota do położnictwa,
co prowadzi do refleksji o Platonie.
Sidła splątanych wielorybów prowokują błyskotliwe refleksje
o "wszechobecnych niebezpieczeństwach" czyhających na wszystkich ludzi.
Autor czerpie wiedzę z takich dziedzin, jak zoologia, gastronomia, prawo,
ekonomia, mitologia czy nauki religijne i kulturowe.
Książka eksperymentuje zarówno ze stylem, jak i tematyką.
W monologu Ahab rzuca Moby Dickowi wyzwanie w szekspirowskim stylu.
"Ku tobie płynę, wszystko niszczący, lecz nie zwycięski wielorybie.
Do ostatka zmagam się z tobą, z samego serca piekieł godzę w ciebie.
W imię nienawiści plwam na ciebie ostatnim mym tchnieniem!".
Jeden rozdział ma formę scenariusza,
w którym członkowie wielonarodowej załogi Pequoda śpiewają pojedynczo i chórem.
Afrykańscy i hiszpańscy żeglarze obrzucają się przekleństwami,
marynarz z Tahiti tęskni za domem, Chińczycy i Portugalczycy chcą tańczyć,
a młody chłopak przepowiada nieszczęście.
W innym rozdziale
Izmael śpiewa o butelkowaniu oleju wielorybiego,
statek kołysze się nocą na morzu,
a wielkie beczki toczą się jak osuwiska.
W tak obszernej książce każdy znajdzie coś dla siebie.
Czytelnicy mogą uznać powieść za alegorię religijno-polityczną,
poszukiwania egzystencjonalne, satyrę społeczną, analizę ekonomiczną
albo ukazanie amerykańskiego imperializmu,
stosunków pracy i konfliktów rasowych.
Ukazując Izmaela poszukującego sensu i Ahaba ścigającego białego wieloryba,
powieść bada przeciwstawne siły optymizmu i niepewności,
ciekawości i strachu, nieodłączne dla ludzkiej egzystencji
bez względu na to, co ścigamy.
Na kartach powieści "Moby Dicka"
Melville zaprasza czytelników do skoku w nieznane
i dołączenia do niego w polowaniu na "niepojęte widmo życia".