Evrimin Beş Parçası.
Biyolojiyi tamamen anlamak,
evrim sürecini tamamen anlamayı gerektirir.
Birçok insan doğal seçimin süreçlerini bilir.
Fakat bu beş süreçten sadece biri
evrim ile sonuçlanabilir.
Beş sürecide tartışmadan önce
evrimi tanımlamalıyız.
Evrim, gen havuzundaki zamanla oluşan basit bir değişimdir.
Peki gen havuzu nedir?
Peki ya gen nedir?
Genetik üzerine daha fazla zaman ayırmadan
bir hikaye ile başlayalım.
Bir teknenin battığını hayal edin
ve on kişi kurtulmuş ve ıssız bir adanın sahiline yüzmüşler.
Asla kurtarılamıyorlar
ve yüzyıllardır var olan yeni bir popülasyonu oluşturuyorlar.
İlginçtir ki kurtulanların beşinin saçı kızıl.
Kızıl saç, eğer bir insan ebeveynlerinden
iki kopya kızıllık geni alırsa oluşur.
Eğer bu genden bir tane varsa kızıl saçınız olamaz.
Basitleştirmek için,
beş kızıl saçlı olmayan kişinin bu geni taşımadığını varsayalım.
Kızıl saç geninin başlangıç frekansı bu nedenle yüzde 50
veya toplam yirmi genin onudur.
Bu genler gen havuzudur.
Yirmi farklı gen, her yeni jenerasyonla
yeniden karıştırılmayı bekleyen bir destedeki kartlar gibidir.
Seks basit bir şekilde destedeki kartların yeniden karıştırılmasıdır.
Kartlar yeniden karıştırılır ve bir sonraki jenerasyona geçer;
deste aynı kalır, yüzde elli kızıl.
Genler yeniden karıştırılır ve sonraki jenerasyona geçer;
gen havuzu aynı kalır, yüzde elli kızıl.
Zamanla nüfusun artmasına rağmen,
sıklık oranı yüzde elli oranında kalmalıdır.
Eğer bu sıklık oranı çeşitlenirse evrim meydana gelir.
Evrim zamanla gen havuzundaki basit bir değişimdir.
Kartlar açısından düşünün.
Eğer destedeki kartların sıklığı değişirse
evrim meydana gelir.
Sıklığın değişmesine sebep olan beş adet süreç vardır.
Bu süreçleri hatırlamak için serçe parmağınızdan başlayarak
baş parmağa geçip elinizdeki parmakları kullanmış olacağız.
Serçe parmağınız size nüfusun küçülebileceğini hatırlatmalı.
Eğer nüfus azalırsa şans egemen olur.
Örneğin salgın bir hastalıktan sadece dört birey kurtulursa
genleri yeni bir gen havuzunu temsil eder.
Bir sonraki parmak yüzük parmağı.
Bu parmağınız, yüzük çifti temsil ettiği için eşleşmeyi hatırlatmalı.
Eğer bireyler görünüşleri veya konumlarına dayanarak eşleşirse
sıklık değişebilir.
Eğer kızıl saçlı insanlar sadece kızıl saçlılarla eşleşirse
eninde sonunda yeni bir nüfus oluşturabilirler.
Eğer kimse kızıl saçlılar ile eşleşmezse
bu genler düşer.
Sonraki parmak orta parmak.
Orta parmağınız size mutasyonu hatırlatmalı.
Eğer yeni bir gen mutasyona eklenirse sıklık oranını değiştirir.
Bir gen mutasyonunun yeni bir renk saç oluşturduğunu hayal edin.
Açıkça görülüyor ki bu, gen havuzundaki sıklık oranını değiştirir.
İşaret parmağı size hareketi hatırlatmalı.
Eğer yeni bireyler bir alana giderse yada göç ederse
sıklık oranı değişir.
Eğer bireyler başka bir yere göç ederse
o zaman sıklık değişir.
Bilimde biz bu harekete gen akışı deriz.
Parmaklarımızın temsil ettiği süreçlerin dördü de evrime sebep olur.
Az nüfus, rastgele olmayan eşleşme,
mutasyon ve gen akışı.
Fakat hiçbiri adaptasyona sebep olmaz.
Organizmaların yerel alanlarına
daha iyi adapte olmalarını sağlayan şey doğal seçimdir.
Bu süreci baş parmağımızla hatırlayacağız.
Doğa, kendi alanlarında iyi olan adaptasyonu destekliyor
ve iyi olmayanları desteklemiyor.
Çevrelerine adapte olmayan bireylerin genleri,
daha iyi adapte olanların yerini yavaş yavaş alacaktır.
Kızıl saç bu adaptasyonların sadece bir örneği.
Kızıl saç kuzey iklimlerde bir avantajdır,
çünkü açık tenli ataları daha çok güneş ışığı aldılar
ve daha çok D vitamini sentezlediler.
Çok iyi!
Ancak bu, artan UV radyasyonunun kansere yol açtığı
ve doğurganlığın azaldığı daha güney iklimlerde dezavantajdı.
Çok kötü!
Başparmak bile doğal seçim sürecinde
meydana gelmiş bir adaptasyondur.
Bizim tanımladığımız evrim, küçük evrimdir,
çünkü küçük bir değişikliği anlatır.
Fakat evrimin bu şekli
sonunda büyük evrime veya türleşmeye sebep olabilir.
Gezegendeki her bir canlı bir başkasıyla mutlaka bir ortak atayı paylaşır.
Gezegendeki her yaşayan organizma evrim sürecinden bu zamana kadar
birbiri ile bağlantılıdır.
Kendi elinize bir bakın.
Biraz önce anlattığım,
milyonlarca yıl boyunca süren beş süreç tarafından oluşturulmuş
bir mühendislik harikası.
Evrimin beş ana sebebini hatırlıyor musunuz?
Eğer yapamıyorsanız yeniden başlatıp o kısmı tekrar izleyin.
Ama eğer yapabilirseniz
kendinize ya da yanınızdakine kocaman bir beşlik çakın.