Sizi en sevdiğim parazitle tanıştırmak istiyorum.
İçinden seçebileceğim milyonlarcası var
ve en sevdiğim de işte bu:
Zehirli eşek arısı olarak adlandırılıyor.
Afrika ve Asya'nın bazı bölgelerinde bulabilirsiniz.
Boyu bir santimin biraz aşağısında ve güzel görünümlü bir parazit.
Şu an kendi kendinize
"Bu parazit değil, bir tenya değil, virüs değil,
bir arı nasıl parazit olabilir?" diyor olabilirsiniz.
Muhtelemen sıradan arıları düşünüyorsunuz,
kağıt yuvaları evleri olarak inşa eden arıları.
Mesele şu ki zehirli eşek arısı
evini canlı bir hamam böceğinin içine inşa ediyor.
Bu şu şekilde gerçekleşiyor:
Zehirli bir eşek arısı etrafta uçuyor ve bir hamam böceği arıyor.
Bir tanesini gördüğünde yere iniyor ve kanatlarından sokuyor.
Ben hamam böceği olacağım.
Hamam böceği silkinmeye başlıyor.
"Uzak dur benden!"
Eşek arısı hızlıca hamam böceğini sokmaya başlıyor.
Aniden hamam böceği bir dakikalığına hareket edemiyor.
Sonra iyileşiyor ve ayağa kalkıyor.
O anda kaçabilir ama kaçmıyor.
Sadece kaçmak istemiyor.
Orada kalıyor ve bir zombi köle oluyor.
Yeniden söylüyorum bunu uydurmuyorum.
Eşek arısı gidiyor,
uzaklaşıyor ve bir delik buluyor
ve deliği kazıp bir yuva yapıyor.
Tekrar geri geliyor,
bu süreç yarım saat alabilir.
Hamam böceği hala orada.
Peki şimdi ne yapıyoruz?
Eşek arısı hamam böceğinin antenlerinden birisini tutuyor,
ısırıyor ve hamam böceğini sürüklemeye başlıyor.
Hamam böceği "Pekala" diyor
ve tasmalı bir köpek gibi yürümeye başlıyor.
Eşek arısı, hamam böceğini yuvasına götürüyor,
hamam böceği "Güzel yer" diyor.
Eşek arısı bir işle uğraşıyor
ve hamam böceğini hala canlı,
karanlığa gömülmüş bir şekilde bırakarak
yuvayı kapatıp orayı terk ediyor.
Hamam böceği "Pekala, eğer istiyorsan burada kalacağım" diyor.
Hamam böceğinin bir işle uğraştığını,
pardon eşek arısının yuvayı terk etmeden önce
bir işle uğraştığını söyledim.
Uğraştığı iş hamam böceğinin alt kısmına bir yumurta bırakmaktı.
Yumurtalar kuluçkaya yatıyor ve bir eşek arısı larvası olarak çıkıyor.
Büyük ve çirkin ağzı olan bir kurtçuk gibi görünüyor.
Hamam böceğinin içine çiğneyerek bir delik açıyor
ve dışarıdan beslenmeye başlıyor.
Resimde gördüğünüz gibi git gide büyüyor.
Yeterince büyüdüğünde
hamam böceğinin içine açtığı deliğe çekilmeye karar veriyor.
Hala canlı olan hamam böceğinin içinde
ve hamam böceği bunu çok da umursamıyor.
Bu, yaklaşık bir ay bu şekilde devam ediyor.
Larva sürekli olarak büyüyor
ve sonra bir türde koza gibi bir pupa yapıyor.
Hamam böceğinin içinde gözleri oluşuyor,
kanatları oluşuyor, bacakları oluşuyor
ve hamam böceği hala hayatta, hala bekliyor.
Sonunda eşek arısı ayrılmaya hazır.
Nihayetinde hamam böceği de o zaman ölüyor
çünkü olgunlaşmış yetişkin eşek arısı
hamam böceğinin ölmekte olan bedeninden sürünerek çıkıyor.
Eşek arısı silkiniyor, yuvadan çıkıyor
ve bu çılgın döngüyü tekrar başlatmak için
çiftleşeceği başka bir eşek arısı bulmaya gidiyor.
Bu, bilim kurgu değil;
dünyanın her yerinde her gün gerçekleşen bir şey.
Bilim insanları bu olaydan tamamıyla büyülenmiş durumda.
Bütün bunun nasıl gerçekleştiğini çözmeye henüz başlıyorlar.
Bu olayın bilimine gerçekten bakmaya başladığınız zaman
bu oldukça ürpertici arıya saygı duymaya başlıyorsunuz.
Konu şu ki hamam böceğine saldırdığında
sadece vahşice onu sokmuyor,
iki tane hassas iğne bırakıyor.
Bu hamam böceğinin sinir sisteminin biliyor,
tıpkı sizin de kafanızın arkasını bildiğiniz gibi.
İlk iğne şuradaki "yürüme ritmi üreteçleri"
adı verilen noktaya saplanıyor.
Tahmin edebileceğiniz gibi
bunlar bacaklara hareket etmesi için sinyal gönderen nöronlar.
İğne, nöronların bu sinyalleri göndermek için kullandığı kanalları engelliyor.
Yani hamam böceği gitmek istiyor, kaçmak istiyor
ama gidemiyor çünkü bacaklarını oynatamıyor.
Bu yaklaşık bir dakika sürüyor.
Gerçekten karmaşık bir farmakoloji.
Aslında aynı metodu, Ivermectin adı verilen bir ilaçla
gözünüze giren parazitli bir solucanın neden olduğu
nehir körlüğünü tedavi etmek için kullanıyoruz.
Eğer Ivermectin kullanırsanız
aynı stratejiyi kullanarak kurdu felç etmiş oluyorsunuz.
Bizler bunu 1970'te keşfettik,
eşek arıları ise bunu milyonlarca yıldır yapıyor.
Sırada ikinci iğne var.
İkinci iğne yol boyunca iki yere isabet ediyor.
Bunun nasıl olduğunu hayal edebilmeniz için
kendinizi oldukça uzun ve korkunç görünümlü iğnesi olan
bir arkadaşınızla düşünmenizi istiyorum.
Arkadaşınız ya da en azından arkadaşınız olduğunu düşündüğünüz kişi
iğneyi boynunuza saplıyor, kafatasınıza ilerliyor,
beyninizin bir bölümünde duruyor
ve bir ilaç enjekte ediyor.
Sonra beyninizde ilerlemeye devam ediyor
ve biraz daha ilaç enjekte ediyor.
Bunlar iki belirli nokta.
Bir tanesi burada "SİT" şeklinde işaretlenmiş
ve beyindeki ucunu görebilirsiniz, burada "Br" şeklinde işaretlenmiş.
Bunu yapabiliriz ama bizim için gerçekten zor bir şey.
Stereotaktik ilaç teslimi olarak adlandırılıyor.
Hastayı düz tutmak için metal bir çerçeveye oturtmanız gerek.
Nereye doğru ilerlediğinizi görmek için bilgisayarlı tomografiye ihtiyacınız var
böylece resme bakıp "Doğru yoldan gidiyor muyuz?" diyebilirsiniz.
Zehirli eşek arısının iğnesinde alıcıları var
ve bilim insanları hamam böceğinin beyninde ilerlerken
doğru yere geldiğini bu şekilde hissedebildiğini söylüyor.
Tek bir nöronu kavrıyor ve malı teslim ediyor.
Bu, oldukça ilginç bir olay
ve sonrasında gerçekleşen şey
hamam böceğinin kendi bedeninde sahip olduğu kontrolü
eşek arısının ele almış olması.
Hamam böceğinin özgür iradesini elinden alıyor.
Bu eşek arısı bize gösterene kadar
hamam böceklerinin özgür iradesinin olduğunu anlamamıştık.
Bunu nasıl yaptığı hakkında hiçbir fikrimiz yok,
henüz içinde ne tür bir zehir olduğunu bilmiyoruz
ve hamam böceğinin beynindeki
hangi devrelere isabet ettiğini bilmiyoruz.
Bence aralarında en sevdiğim parazitin eşek arısı olmasının sebebi de bu.
Çünkü ondan öğrenecek çok şeyimiz var.
Çok teşekkür ederim.