WEBVTT 00:00:00.000 --> 00:00:04.000 Zajmuję się badaniem ludzkiego mózgu, 00:00:04.000 --> 00:00:06.000 jego funkcjonowaniem i budową. 00:00:06.000 --> 00:00:10.000 Zastanówmy się przez chwilę, co to oznacza. 00:00:10.000 --> 00:00:14.000 Galaretowata masa o wadze 1,5 kg, 00:00:14.000 --> 00:00:17.000 która zmieściłaby się w jednej dłoni, 00:00:17.000 --> 00:00:21.000 może rozważać bezmiar przestrzeni międzygwiezdnej, 00:00:21.000 --> 00:00:23.000 znaczenie nieskończoności oraz to, 00:00:23.000 --> 00:00:28.000 że właśnie rozważa znaczenie nieskończoności. 00:00:28.000 --> 00:00:33.000 Ta osobliwa właściwość, zwana samoświadomością, 00:00:33.000 --> 00:00:37.000 to święty Graal neurologii. 00:00:37.000 --> 00:00:39.000 Może kiedyś to pojmiemy. NOTE Paragraph 00:00:40.000 --> 00:00:43.000 W jaki sposób bada się ten tajemniczy organ? 00:00:43.000 --> 00:00:47.000 Posiadamy 100 miliardów komórek nerwowych, 00:00:47.000 --> 00:00:50.000 współdziałających nitek protoplazmy. 00:00:50.000 --> 00:00:54.000 Dzięki ich aktywności powstają liczne zdolności, 00:00:54.000 --> 00:00:57.000 które nazywamy ludzką naturą i ludzką świadomością. 00:00:57.000 --> 00:00:58.000 Jak to się dzieje? 00:00:58.000 --> 00:01:01.000 Ludzki mózg można badać na wiele sposobów. 00:01:01.000 --> 00:01:04.000 Najczęściej obserwujemy pacjentów 00:01:04.000 --> 00:01:09.000 z trwałym uszkodzeniem 00:01:09.000 --> 00:01:11.000 niewielkiego obszaru mózgu, 00:01:11.000 --> 00:01:15.000 którzy nie stracili umiejętności umysłowych, 00:01:15.000 --> 00:01:17.000 lecz których zdolności poznawcze 00:01:17.000 --> 00:01:20.000 uległy przytępieniu. 00:01:20.000 --> 00:01:23.000 Mózg stracił jedną konkretną funkcję, 00:01:23.000 --> 00:01:25.000 podczas gdy reszta jest nadal sprawna. 00:01:25.000 --> 00:01:27.000 Pozwala nam to stwierdzić, 00:01:27.000 --> 00:01:31.000 że dany obszar uczestniczy w działaniu tej funkcji. 00:01:31.000 --> 00:01:33.000 Możemy wtedy nanieść funkcje na mapę mózgu 00:01:33.000 --> 00:01:36.000 i wskazać, co robi dany ośrodek, 00:01:36.000 --> 00:01:38.000 aby wykonać konkretną funkcję. 00:01:38.000 --> 00:01:40.000 Właśnie tym się zajmujemy. NOTE Paragraph 00:01:40.000 --> 00:01:43.000 Przedstawię teraz kilka ciekawych przypadków. 00:01:43.000 --> 00:01:47.000 Zaprezentuję 3 przykłady, po 6 minut każdy. 00:01:47.000 --> 00:01:51.000 Pierwszy to niezwykłe zaburzenie: syndrom Capgrasa. 00:01:51.000 --> 00:01:53.000 Na tym oto slajdzie 00:01:53.000 --> 00:01:58.000 widzimy płaty skroniowe, czołowe, ciemieniowe, 00:01:58.000 --> 00:02:00.000 płaty, z których składa się mózg. 00:02:00.000 --> 00:02:04.000 Schowany pod płatami skroniowymi, 00:02:04.000 --> 00:02:06.000 tutaj tego nie widać, 00:02:06.000 --> 00:02:08.000 znajduje się obszar zwany zakrętem wrzecionowatym. 00:02:08.000 --> 00:02:11.000 Nazywamy go obszarem twarzy, 00:02:11.000 --> 00:02:14.000 bo uszkodzenie odbiera zdolność rozróżniania twarzy. 00:02:14.000 --> 00:02:16.000 Chory może rozpoznać osobę po głosie, 00:02:16.000 --> 00:02:18.000 stwierdzić, że to Joe, 00:02:18.000 --> 00:02:21.000 ale nie potrafi skojarzyć twarzy z osobą. 00:02:21.000 --> 00:02:23.000 Nie jest też w stanie rozpoznać się w lustrze. 00:02:23.000 --> 00:02:26.000 Domyśla się, bo odbicie mruga, gdy on mruga, 00:02:26.000 --> 00:02:28.000 i wie, że widzi lustro, 00:02:28.000 --> 00:02:31.000 ale nie rozpoznaje siebie w tym odbiciu. NOTE Paragraph 00:02:31.000 --> 00:02:35.000 Powodem jest uszkodzenie zakrętu wrzecionowatego. 00:02:35.000 --> 00:02:38.000 Istnieje też zaburzenie tak rzadkie, 00:02:38.000 --> 00:02:42.000 że słyszała o nim tylko garstka lekarzy. 00:02:42.000 --> 00:02:44.000 Jest to zespół Capgrasa: 00:02:44.000 --> 00:02:47.000 pacjent, zdrowy w każdym innym sensie, 00:02:47.000 --> 00:02:50.000 po urazie mózgu wychodzi ze śpiączki 00:02:50.000 --> 00:02:53.000 i patrząc na matkę stwierdza: 00:02:53.000 --> 00:02:56.000 "Ta kobieta przypomina moją matkę, 00:02:56.000 --> 00:02:58.000 ale to oszustka. 00:02:58.000 --> 00:03:00.000 Ona udaje moją matkę". 00:03:00.000 --> 00:03:02.000 Dlaczego tak się dzieje? 00:03:02.000 --> 00:03:05.000 Dlaczego osoba przytomna i inteligenta 00:03:05.000 --> 00:03:07.000 na widok matki odnosi wrażenie, 00:03:07.000 --> 00:03:10.000 że to ktoś obcy? NOTE Paragraph 00:03:10.000 --> 00:03:12.000 Powszechnym wytłumaczeniem tego zjawiska 00:03:12.000 --> 00:03:14.000 spotykanym w podręcznikach psychiatrycznych 00:03:14.000 --> 00:03:18.000 jest freudowska koncepcja, że ten facet, 00:03:18.000 --> 00:03:20.000 choć to samo dotyczy również kobiet, 00:03:20.000 --> 00:03:22.000 ale skupię się na facetach. 00:03:22.000 --> 00:03:25.000 Jako małe dzieci 00:03:25.000 --> 00:03:27.000 mamy silny seksualny pociąg do matki. 00:03:27.000 --> 00:03:29.000 To tak zwany freudowski kompleks Edypa. 00:03:29.000 --> 00:03:31.000 Nie twierdzę, że w to wierzę, 00:03:31.000 --> 00:03:33.000 ale tak mówi koncepcja Freuda. 00:03:33.000 --> 00:03:36.000 Wraz z dojrzewaniem rozwija się kora mózgowa, 00:03:36.000 --> 00:03:40.000 co hamuje ten skrywany pociąg do własnej matki. 00:03:40.000 --> 00:03:44.000 Dzięki Bogu, inaczej podniecałby nas widok matek. 00:03:44.000 --> 00:03:46.000 Kiedy uraz głowy 00:03:46.000 --> 00:03:48.000 powoduje uszkodzenie kory mózgowej, 00:03:48.000 --> 00:03:52.000 pociąg seksualny nie jest hamowany 00:03:52.000 --> 00:03:55.000 i nagle w niewyjaśniony sposób 00:03:55.000 --> 00:03:58.000 chory odczuwa pociąg seksualny do matki. 00:03:58.000 --> 00:04:00.000 Mówi: "Boże, przecież to moja matka, 00:04:00.000 --> 00:04:02.000 więc jak może mnie podniecać? 00:04:02.000 --> 00:04:04.000 To musi być jakaś obca kobieta". 00:04:04.000 --> 00:04:08.000 To podobno przemawia do uszkodzonego mózgu, NOTE Paragraph 00:04:08.000 --> 00:04:11.000 ale nigdy przemawiało do mnie. 00:04:11.000 --> 00:04:14.000 Bardzo wymyślne, jak wszystkie wyjaśnienia Freuda. 00:04:14.000 --> 00:04:16.000 (Śmiech) 00:04:16.000 --> 00:04:21.000 Widziałem pacjenta przejawiającego to samo urojenie 00:04:21.000 --> 00:04:23.000 wobec swojego pudla. 00:04:23.000 --> 00:04:24.000 (Śmiech) 00:04:24.000 --> 00:04:29.000 Mówił: "Doktorze, to nie Fifi. Wygląda tak samo, 00:04:29.000 --> 00:04:31.000 ale to jakiś inny pies". 00:04:31.000 --> 00:04:33.000 Spróbujcie tutaj użyć freudowskiego wyjaśnienia. 00:04:33.000 --> 00:04:34.000 (Śmiech) 00:04:34.000 --> 00:04:38.000 Szukalibyście utajonego zezwierzęcenia u ludzi 00:04:38.000 --> 00:04:41.000 albo innych absurdalnych rzeczy. NOTE Paragraph 00:04:41.000 --> 00:04:43.000 A co się dzieje naprawdę? 00:04:43.000 --> 00:04:45.000 By wyjaśnić to ciekawe zaburzenie, 00:04:45.000 --> 00:04:49.000 spójrzmy na budowę i działanie drogi wzrokowej. 00:04:49.000 --> 00:04:52.000 Sygnały wizualne przedostają się przez gałki oczne 00:04:52.000 --> 00:04:54.000 do ośrodków wzrokowych w mózgu, 00:04:54.000 --> 00:04:57.000 których w mózgu jest aż 30. 00:04:57.000 --> 00:05:00.000 Po przetworzeniu wrażeń wzrokowych 00:05:00.000 --> 00:05:05.000 informacja dociera do zakrętu wrzecionowatego, 00:05:05.000 --> 00:05:07.000 gdzie są neurony wrażliwe na twarze. 00:05:07.000 --> 00:05:10.000 Nazywamy to obszarem rozpoznawania twarzy. 00:05:10.000 --> 00:05:12.000 Kiedy ten obszar ulega uszkodzeniu, 00:05:12.000 --> 00:05:16.000 przestajemy rozpoznawać twarze. NOTE Paragraph 00:05:16.000 --> 00:05:19.000 Informacja stamtąd 00:05:19.000 --> 00:05:22.000 dociera do obszaru w układzie limbicznym 00:05:22.000 --> 00:05:24.000 czyli emocjonalnego rdzenia mózgu. 00:05:24.000 --> 00:05:26.000 Ten obszar, zwany ciałem migdałowatym, 00:05:26.000 --> 00:05:28.000 oszacowuje emocjonalne znaczenie tego, co widzimy. 00:05:28.000 --> 00:05:32.000 Czy to zdobycz, drapieżnik, czy może partner? 00:05:32.000 --> 00:05:34.000 Czy coś nieistotnego, jak skrawek materiału, 00:05:34.000 --> 00:05:38.000 kawałek kredy, albo... może nie to... 00:05:38.000 --> 00:05:40.000 but, czy coś w tym rodzaju. 00:05:40.000 --> 00:05:42.000 Coś, co można zignorować. 00:05:42.000 --> 00:05:45.000 Ciało migdałowate pobudzone przez coś istotnego 00:05:45.000 --> 00:05:48.000 informuje autonomiczny układ nerwowy. 00:05:48.000 --> 00:05:50.000 Serce zaczyna szybciej bić, 00:05:50.000 --> 00:05:53.000 zaczynamy się pocić, by rozproszyć ciepło 00:05:53.000 --> 00:05:55.000 wytwarzane przez napięcie mięśni. 00:05:55.000 --> 00:05:59.000 Dzięki temu można przytknąć do dłoni elektrody 00:05:59.000 --> 00:06:03.000 i zmierzyć zmiany oporu elektrycznego skóry. 00:06:03.000 --> 00:06:05.000 Można w ten sposób ustalić, czy dany widok 00:06:05.000 --> 00:06:09.000 pobudza, podnieca, czy też nie. 00:06:09.000 --> 00:06:11.000 Zaraz to wyjaśnię. NOTE Paragraph 00:06:11.000 --> 00:06:15.000 Kiedy chory patrzy na jakiś przedmiot, 00:06:15.000 --> 00:06:19.000 informacja dociera do ośrodków wizualnych 00:06:19.000 --> 00:06:22.000 i jest przetwarzana przez zakręt wrzecionowaty. 00:06:22.000 --> 00:06:25.000 Może rozpoznać groch, stół 00:06:25.000 --> 00:06:27.000 albo swoją matkę. 00:06:27.000 --> 00:06:30.000 Informacja trafia stamtąd do ciała migdałowatego 00:06:30.000 --> 00:06:32.000 i autonomicznego układu nerwowego. 00:06:32.000 --> 00:06:37.000 Może się zdarzyć, że połączenie między nimi 00:06:37.000 --> 00:06:40.000 zostanie zerwane podczas wypadku. 00:06:40.000 --> 00:06:42.000 Ponieważ zakręt wrzecionowaty jest nienaruszony 00:06:42.000 --> 00:06:45.000 chory nadal rozpoznaje swoją matkę. 00:06:45.000 --> 00:06:47.000 chory nadal rozpoznaje swoją matkę, 00:06:47.000 --> 00:06:50.000 ale z braku połączenia z ośrodkiem emocjonalnym 00:06:50.000 --> 00:06:54.000 nie odczuwa serdeczności. 00:06:54.000 --> 00:06:56.000 Lub strachu, w zależności od okoliczności. 00:06:56.000 --> 00:06:57.000 (Śmiech) 00:06:57.000 --> 00:07:03.000 Brak emocji tłumaczy sobie tym, 00:07:03.000 --> 00:07:05.000 że to nie może być jego matka, 00:07:05.000 --> 00:07:07.000 tylko ktoś, kto się za nią podaje. NOTE Paragraph 00:07:07.000 --> 00:07:09.000 Jak to się sprawdza? 00:07:09.000 --> 00:07:11.000 Sadza się osobnika naprzeciw ekranu 00:07:11.000 --> 00:07:14.000 i mierzy reakcję skórno-galwaniczną 00:07:14.000 --> 00:07:16.000 na zdjęcia pokazywane na ekranie. 00:07:16.000 --> 00:07:19.000 Mogę zmierzyć wydzielanie potu 00:07:19.000 --> 00:07:22.000 lub jego brak na widok stołu, czy parasola. 00:07:22.000 --> 00:07:27.000 Widok lwa, tygrysa lub modelki wywołuje pot. 00:07:27.000 --> 00:07:30.000 Wierzcie lub nie, ale na widok własnej matki 00:07:30.000 --> 00:07:32.000 zdrowi ludzie zaczynają się pocić. 00:07:32.000 --> 00:07:34.000 Wcale nie trzeba być Żydem. 00:07:34.000 --> 00:07:36.000 (Śmiech) NOTE Paragraph 00:07:36.000 --> 00:07:40.000 Jak zareaguje ten pacjent? 00:07:40.000 --> 00:07:44.000 Pokazujemy pacjentowi zdjęcia 00:07:44.000 --> 00:07:46.000 i mierzymy reakcję elektryczną skóry. 00:07:46.000 --> 00:07:51.000 Stoły, krzesła, wata... oczekiwany brak reakcji, 00:07:51.000 --> 00:07:53.000 ale na widok własnej matki 00:07:53.000 --> 00:07:55.000 reakcja skórno-galwaniczna też pozostaje bez zmiany. 00:07:55.000 --> 00:07:57.000 Nie ma reakcji emocjonalnej na widok matki, 00:07:57.000 --> 00:08:02.000 bo połączenie między ośrodkami jest zerwane. 00:08:02.000 --> 00:08:05.000 Wzrok działa, bo ośrodek wzrokowy jest zdrowy, 00:08:05.000 --> 00:08:08.000 zdrowe są też emocje, jak śmiech czy płacz, 00:08:08.000 --> 00:08:11.000 ale połączenie wzroku z emocjami jest zerwane. 00:08:11.000 --> 00:08:14.000 Stąd przekonanie, że matka jest kimś obcym. 00:08:14.000 --> 00:08:17.000 To dobra ilustracja naszych badań: 00:08:17.000 --> 00:08:21.000 wziąć dziwne, pozornie niewytłumaczalne zaburzenie 00:08:21.000 --> 00:08:23.000 i stwierdzić, że zasadnicza teoria Freuda jest błędna, 00:08:23.000 --> 00:08:27.000 a precyzyjne wyjaśnienie można oprzeć 00:08:27.000 --> 00:08:29.000 na znanych strukturach nerwowych mózgu. NOTE Paragraph 00:08:29.000 --> 00:08:31.000 Nawiasem mówiąc 00:08:31.000 --> 00:08:36.000 gdyby pacjent rozmawiał z matką przez telefon, 00:08:36.000 --> 00:08:40.000 powiedziałby: "Jak się masz, mamo? Gdzie jesteś?" 00:08:40.000 --> 00:08:42.000 Przez telefon zaburzenie nie występuje. 00:08:42.000 --> 00:08:44.000 Ale widząc ją godzinę później zapyta: 00:08:44.000 --> 00:08:46.000 "Kto ty jesteś? Wyglądasz jak moja matka". 00:08:46.000 --> 00:08:48.000 Istnieje bowiem odrębne połączenie 00:08:48.000 --> 00:08:52.000 między ośrodkami słuchu i emocji, 00:08:52.000 --> 00:08:54.000 które nie ucierpiało w wypadku. 00:08:54.000 --> 00:08:59.000 Dlaczego umie rozpoznać głos matki, 00:08:59.000 --> 00:09:02.000 ale nie rozpozna jej osoby. NOTE Paragraph 00:09:02.000 --> 00:09:06.000 Jak powstaje ten złożony układ? 00:09:06.000 --> 00:09:09.000 Czy to natura, geny, czy coś nabytego? 00:09:09.000 --> 00:09:11.000 W zbadaniu tej kwestii pomoże nam 00:09:11.000 --> 00:09:15.000 kolejne zaburzenie zwane kończyną fantomową. 00:09:15.000 --> 00:09:17.000 Wszyscy wiecie, co to takiego. 00:09:17.000 --> 00:09:20.000 Ręka lub noga jest amputowana z powodu gangreny 00:09:20.000 --> 00:09:22.000 lub stracona w czasie wojny, na przykład w Iraku, 00:09:22.000 --> 00:09:24.000 to obecnie poważny problem, 00:09:24.000 --> 00:09:28.000 ale pacjent odczuwa obecność brakującej kończyny. 00:09:28.000 --> 00:09:31.000 Nazywamy to fantomową ręką lub nogą. 00:09:31.000 --> 00:09:33.000 Zjawisko może dotyczyć każdej części ciała, 00:09:33.000 --> 00:09:36.000 nawet wnętrzności. 00:09:36.000 --> 00:09:40.000 Miałem pacjentki po usunięciu macicy, 00:09:40.000 --> 00:09:45.000 które wciąż odczuwały bóle menstruacyjne 00:09:45.000 --> 00:09:47.000 w odpowiednim czasie miesiąca. 00:09:47.000 --> 00:09:49.000 Student zapytał mnie kiedyś, 00:09:49.000 --> 00:09:51.000 czy czują też fantomowe napięcie przedmiesiączkowe. 00:09:51.000 --> 00:09:52.000 (Śmiech) 00:09:52.000 --> 00:09:56.000 Dobry temat do badań, ale go nie podjęliśmy. NOTE Paragraph 00:09:56.000 --> 00:09:59.000 Czego można się dowiedzieć o fantomach 00:09:59.000 --> 00:10:02.000 za pomocą eksperymentów? 00:10:02.000 --> 00:10:04.000 Dowiedzieliśmy się między innymi, 00:10:04.000 --> 00:10:06.000 że połowa pacjentów z kończynami fantomowymi 00:10:06.000 --> 00:10:08.000 uważała, że umie poruszać fantomem. 00:10:08.000 --> 00:10:10.000 Może poklepać brata po ramieniu, 00:10:10.000 --> 00:10:12.000 odebrać telefon, czy pomachać na pożegnanie. 00:10:12.000 --> 00:10:15.000 Takie nieodparte, silne wrażenie. 00:10:15.000 --> 00:10:17.000 Pacjent nie ma urojeń. 00:10:17.000 --> 00:10:19.000 Wie, że nie ma ramienia, 00:10:19.000 --> 00:10:22.000 ale mimo to odbiera nieodparte wrażenie zmysłowe. 00:10:22.000 --> 00:10:25.000 Połowa pacjentów nie ma takich odczuć. 00:10:25.000 --> 00:10:29.000 Mówią: "Fantom jest sparaliżowany. 00:10:29.000 --> 00:10:32.000 Jest kurczowo ściśnięty i rozdzierająco boli. 00:10:32.000 --> 00:10:35.000 Gdybym mógł nim poruszyć, może ból by przeszedł". NOTE Paragraph 00:10:35.000 --> 00:10:38.000 Jak fantom może być sparaliżowany? 00:10:38.000 --> 00:10:40.000 To brzmi jak oksymoron. 00:10:40.000 --> 00:10:43.000 Lecz kiedy zerkniemy w dokumentację, okaże się, 00:10:43.000 --> 00:10:45.000 że u osób ze sparaliżowanymi fantomami 00:10:45.000 --> 00:10:49.000 ich kończynę sparaliżowało uszkodzenie nerwu. 00:10:49.000 --> 00:10:52.000 Prawdziwy nerw w ramieniu został zerwany 00:10:52.000 --> 00:10:54.000 np. w wypadku motocyklowym, 00:10:54.000 --> 00:10:57.000 więc pacjenta najpierw bolała ręka na temblaku 00:10:57.000 --> 00:11:01.000 przez parę miesięcy, albo rok. 00:11:01.000 --> 00:11:04.000 Próbując się jakoś pozbyć bólu, 00:11:04.000 --> 00:11:06.000 pozwolił chirurgom na amputację 00:11:06.000 --> 00:11:10.000 a w efekcie ma fantom z takim samym bólem. 00:11:10.000 --> 00:11:12.000 To poważny problem kliniczny. 00:11:12.000 --> 00:11:14.000 Pacjenci popadają w depresję. 00:11:14.000 --> 00:11:16.000 Niektórzy popełniają samobójstwo. NOTE Paragraph 00:11:16.000 --> 00:11:18.000 Jak to leczyć? 00:11:18.000 --> 00:11:20.000 W jaki sposób powstaje sparaliżowany fantom? 00:11:20.000 --> 00:11:24.000 Przeglądając dokumentację stwierdziłem, 00:11:24.000 --> 00:11:27.000 że najpierw zostają zerwane nerwy w kończynie 00:11:27.000 --> 00:11:30.000 po czym następuje paraliż, miesiące na temblaku 00:11:30.000 --> 00:11:34.000 i wreszcie amputacja, 00:11:34.000 --> 00:11:40.000 a ból przenosi się na fantom. NOTE Paragraph 00:11:40.000 --> 00:11:42.000 Czemu się tak dzieje? 00:11:42.000 --> 00:11:44.000 Kiedy ręka jest jeszcze cała, ale sparaliżowana, 00:11:44.000 --> 00:11:47.000 mózg każe jej się poruszać, 00:11:47.000 --> 00:11:49.000 ale wizualna odpowiedź brzmi: "Nie". 00:11:49.000 --> 00:11:53.000 "Rusz się!" "Nie". 00:11:53.000 --> 00:11:56.000 Ten obraz zapisuje się w obwodach mózgu 00:11:56.000 --> 00:11:59.000 i tak powstaje wyuczony paraliż. 00:11:59.000 --> 00:12:03.000 Mózg zapamiętuje metodą skojarzeniową, 00:12:03.000 --> 00:12:06.000 że już samo polecenie ruchu 00:12:06.000 --> 00:12:08.000 powoduje odczucie paraliżu. 00:12:08.000 --> 00:12:10.000 Potem, po amputacji, 00:12:10.000 --> 00:12:14.000 wyuczony paraliż przenosi się na postrzeganie ciała 00:12:14.000 --> 00:12:17.000 i na fantom. NOTE Paragraph 00:12:17.000 --> 00:12:19.000 Jak pomóc tym pacjentom? 00:12:19.000 --> 00:12:21.000 Jak oduczyć się wyuczonego paraliżu 00:12:21.000 --> 00:12:25.000 i uwolnić od rozdzierającego, 00:12:25.000 --> 00:12:27.000 kurczowego spazmu fantomowej ręki? 00:12:27.000 --> 00:12:32.000 A gdyby wydać polecenie fantomowi, 00:12:32.000 --> 00:12:36.000 i zobaczyć, że zostało wykonane? 00:12:36.000 --> 00:12:39.000 Może uda się znieść bólów fantomowych. 00:12:39.000 --> 00:12:41.000 Jak to zrobić? 00:12:41.000 --> 00:12:43.000 Wirtualna rzeczywistość kosztuje miliony dolarów. 00:12:43.000 --> 00:12:46.000 Zaproponowałem sposób za trzy dolary, 00:12:46.000 --> 00:12:48.000 ale nie mówcie moim sponsorom. 00:12:48.000 --> 00:12:49.000 (Śmiech) NOTE Paragraph 00:12:49.000 --> 00:12:53.000 Budujemy coś, co nazywam lustrzaną skrzynką. 00:12:53.000 --> 00:12:55.000 Do kartonowego pudełka z lustrem wkładamy fantom. 00:12:55.000 --> 00:12:59.000 Pierwszy był mój pacjent Derek. 00:12:59.000 --> 00:13:02.000 Stracił rękę 10 lat temu. 00:13:02.000 --> 00:13:05.000 Miał zerwane nerwy ramienia, 00:13:05.000 --> 00:13:09.000 paraliż, rok w temblaku i w końcu amputacja. 00:13:09.000 --> 00:13:11.000 Odczuwał silne bóle fantomowe. 00:13:11.000 --> 00:13:13.000 Miał paraliż fantomowej ręki. NOTE Paragraph 00:13:13.000 --> 00:13:17.000 Dałem mu właśnie takie lustro w pudełku, 00:13:17.000 --> 00:13:20.000 lustrzaną skrzynkę. 00:13:20.000 --> 00:13:23.000 Pacjent wkłada lewą, fantomową rękę 00:13:23.000 --> 00:13:25.000 spazmatycznie zaciśniętą, po jednej stronie lustra 00:13:25.000 --> 00:13:27.000 a zdrową rękę po drugiej. 00:13:27.000 --> 00:13:31.000 Zaciska zdrową rękę w taki sam sposób 00:13:31.000 --> 00:13:34.000 i patrzy w lustro. Co widzi? 00:13:34.000 --> 00:13:37.000 Zupełnie jakby amputowana ręka odrosła. 00:13:37.000 --> 00:13:41.000 Patrzy na odbicie zdrowej ręki 00:13:41.000 --> 00:13:43.000 i wydaje mu się, że widzi fantomową. 00:13:43.000 --> 00:13:46.000 Kazałem mu poruszać prawdziwymi palcami 00:13:46.000 --> 00:13:50.000 jednocześnie patrząc w lustro. 00:13:50.000 --> 00:13:54.000 Wyda mu się, że fantom się porusza. 00:13:54.000 --> 00:13:56.000 Co zdumiewające, na ten widok pacjent krzyknął: 00:13:56.000 --> 00:13:59.000 "Mój fantom znów się porusza, 00:13:59.000 --> 00:14:01.000 a ból zniknął". NOTE Paragraph 00:14:01.000 --> 00:14:04.000 Mój pierwszy pacjent... 00:14:04.000 --> 00:14:05.000 (Oklaski) 00:14:05.000 --> 00:14:09.000 Dziękuję. (Oklaski) 00:14:09.000 --> 00:14:12.000 Kiedy przyszedł mój pierwszy pacjent, 00:14:12.000 --> 00:14:15.000 poleciłem mu spojrzeć w odbicie. 00:14:15.000 --> 00:14:17.000 Zaśmiał się, mówiąc że widzi swojego fantoma. 00:14:17.000 --> 00:14:19.000 Ale nie był głupi. Wiedział, że to iluzja, 00:14:19.000 --> 00:14:21.000 lustrzane odbicie, 00:14:21.000 --> 00:14:23.000 niemniej odbierał wyraźny wzrokowy komunikat. 00:14:23.000 --> 00:14:26.000 Kazałem mu poruszyć normalną ręką i fantomem. 00:14:26.000 --> 00:14:28.000 On na to, że nie może ruszyć fantomem i że go boli. 00:14:28.000 --> 00:14:30.000 Mówię: "Porusz zdrową ręką". 00:14:30.000 --> 00:14:32.000 A on: "Fantom się rusza, nie do wiary! 00:14:32.000 --> 00:14:35.000 I ból zelżał". 00:14:35.000 --> 00:14:36.000 Kazałem mu zamknąć oczy 00:14:36.000 --> 00:14:38.000 i poruszać zdrową ręką. 00:14:38.000 --> 00:14:39.000 i poruszać zdrową ręką. 00:14:39.000 --> 00:14:40.000 "Nic z tego. Znów czuję skurcz". 00:14:40.000 --> 00:14:42.000 "Dobrze, otwórz teraz oczy". 00:14:42.000 --> 00:14:43.000 "Znowu się rusza!" 00:14:43.000 --> 00:14:45.000 Był jak dziecko w cukierni. NOTE Paragraph 00:14:45.000 --> 00:14:50.000 To potwierdza moją teorię o wyuczonym paraliżu 00:14:50.000 --> 00:14:52.000 i istotnej roli bodźców wzrokowych. 00:14:52.000 --> 00:14:54.000 Ale nie dostanę nagrody Nobla 00:14:54.000 --> 00:14:56.000 za umożliwienie poruszania fantomową kończyną. 00:14:56.000 --> 00:14:57.000 (Śmiech) 00:14:57.000 --> 00:14:58.000 (Oklaski) 00:14:58.000 --> 00:15:01.000 To w zasadzie bezużyteczna umiejętność. 00:15:01.000 --> 00:15:02.000 (Śmiech) 00:15:02.000 --> 00:15:06.000 Pomyślałem, że może także inne rodzaje paraliżu, 00:15:06.000 --> 00:15:11.000 jak udar, czy dystonie ogniskowe, 00:15:11.000 --> 00:15:13.000 mogą być częściowo wyuczone, 00:15:13.000 --> 00:15:16.000 i można je pokonać za pomocą zwykłego lustra. NOTE Paragraph 00:15:16.000 --> 00:15:18.000 Derek nie mógł tachać wszędzie lustra, 00:15:18.000 --> 00:15:21.000 by łagodzić ból, 00:15:21.000 --> 00:15:25.000 Kazałem mu poćwiczyć kilka dni w domu. 00:15:25.000 --> 00:15:27.000 Może po jakimś czasie 00:15:27.000 --> 00:15:29.000 będzie mógł zostawić lustro, 00:15:29.000 --> 00:15:31.000 poruszać sparaliżowaną ręką 00:15:31.000 --> 00:15:33.000 i pozbyć się bólu. 00:15:33.000 --> 00:15:35.000 Zgodził się i zabrał pudełko. 00:15:35.000 --> 00:15:37.000 To w końcu tylko parę dolców, niech bierze. NOTE Paragraph 00:15:37.000 --> 00:15:40.000 Po dwóch tygodniach dzwoni: 00:15:40.000 --> 00:15:42.000 "Doktorze, nie uwierzy pan co się stało". 00:15:42.000 --> 00:15:43.000 Pytam: "Co?" 00:15:43.000 --> 00:15:45.000 On na to: "Zniknął". 00:15:45.000 --> 00:15:46.000 Pytam więc: "Co zniknęło?" 00:15:46.000 --> 00:15:48.000 Myślałem, że może zgubił pudełko z lustrem. 00:15:48.000 --> 00:15:49.000 (Śmiech) 00:15:49.000 --> 00:15:52.000 On na to: "Ten fantom, którego miałem przez 10 lat, 00:15:52.000 --> 00:15:54.000 zniknął". 00:15:54.000 --> 00:15:56.000 Zmartwiłem się na myśl, 00:15:56.000 --> 00:15:58.000 że zaburzyłem mu postrzeganie ciała. 00:15:58.000 --> 00:16:01.000 Czy to humanitarne, etyczne itd.? 00:16:01.000 --> 00:16:03.000 Spytałem, czy mu to przeszkadza. 00:16:03.000 --> 00:16:06.000 Odpowiedział, że od 3 dni nie ma fantomu 00:16:06.000 --> 00:16:09.000 i tym samym żadnego bólu łokcia, skurczu, 00:16:09.000 --> 00:16:12.000 bólu przedramienia, wszystko to zniknęło. 00:16:12.000 --> 00:16:16.000 Z całej ręki czuje jeszcze tylko fantomowe palce, 00:16:16.000 --> 00:16:18.000 a pudełko tam nie sięga. 00:16:18.000 --> 00:16:19.000 (Śmiech) 00:16:19.000 --> 00:16:22.000 Czy można by mi to zamontować na czole, 00:16:22.000 --> 00:16:25.000 żebym mógł pozbyć się tych palców?" 00:16:25.000 --> 00:16:27.000 Myślał, że jestem jakimś magikiem. NOTE Paragraph 00:16:27.000 --> 00:16:28.000 Czemu tak się dzieje? 00:16:28.000 --> 00:16:31.000 Mózg staje wobec poważnego konfliktu zmysłów. 00:16:31.000 --> 00:16:34.000 Dostaje informacje wizualne, że ręka wróciła, 00:16:34.000 --> 00:16:36.000 a jednak nie odczuwa sygnałów mięśniowych, 00:16:36.000 --> 00:16:40.000 jakby ręki nie było. 00:16:40.000 --> 00:16:42.000 Ruch sugeruje, że ręka jest, 00:16:42.000 --> 00:16:45.000 aż w końcu skonfliktowany mózg stwierdza, 00:16:45.000 --> 00:16:48.000 że nie ma żadnego fantomu ani ręki. 00:16:48.000 --> 00:16:50.000 W pewnym sensie zaprzecza sygnałom. 00:16:50.000 --> 00:16:54.000 Kiedy fantom znika, a razem z nim i jego bóle, 00:16:54.000 --> 00:16:58.000 nie możemy czuć bólu zawieszonego w przestrzeni. 00:16:58.000 --> 00:17:00.000 To taki bonus. NOTE Paragraph 00:17:00.000 --> 00:17:02.000 Tę metodę wypróbowano na wielu pacjentach 00:17:02.000 --> 00:17:04.000 przez naukowców w Helsinkach. 00:17:04.000 --> 00:17:07.000 Może okaże się skuteczna przy leczeniu bólu fantomowego. 00:17:07.000 --> 00:17:09.000 Stosowano ją nawet u pacjentów po udarze mózgu. 00:17:09.000 --> 00:17:12.000 O udarze myślimy zwykle jako zniszczeniu tkanek, 00:17:12.000 --> 00:17:14.000 na co nie można nic poradzić. 00:17:14.000 --> 00:17:19.000 Okazuje się, że paraliż poudarowy jest po części wyuczony 00:17:19.000 --> 00:17:22.000 i można go częściowo leczyć z pomocą luster. 00:17:22.000 --> 00:17:24.000 Przeszły badania kliniczne, 00:17:24.000 --> 00:17:26.000 pomagając wielu pacjentom. NOTE Paragraph 00:17:26.000 --> 00:17:30.000 Przejdźmy teraz do trzeciej części prezentacji, 00:17:30.000 --> 00:17:34.000 na temat ciekawego zaburzenia: synestezji. 00:17:34.000 --> 00:17:37.000 Odkrył je w XIX w. Francis Galton, 00:17:37.000 --> 00:17:39.000 kuzyn Karola Darwina. 00:17:39.000 --> 00:17:41.000 Zauważył, że u niektórych ludzi, 00:17:41.000 --> 00:17:45.000 poza tym zwyczajnych, występuje pewna cecha: 00:17:45.000 --> 00:17:48.000 kiedy widzieli liczbę, widzieli ją w kolorze. 00:17:48.000 --> 00:17:52.000 5 jest niebieskie, 7 żółte, 8 zielonkawe, 00:17:52.000 --> 00:17:54.000 9 błękitna. 00:17:54.000 --> 00:17:57.000 To normalni ludzie pod każdym innym względem. 00:17:57.000 --> 00:18:00.000 Czasem także dźwięki łączą się z kolorami. 00:18:00.000 --> 00:18:03.000 Cis jest niebieskie, fis zielone, 00:18:03.000 --> 00:18:06.000 inny ton może być żółty. NOTE Paragraph 00:18:06.000 --> 00:18:08.000 Dlaczego tak się dzieje? 00:18:08.000 --> 00:18:10.000 Galton nazwał to synestezją, 00:18:10.000 --> 00:18:12.000 mieszaniem się zmysłów. 00:18:12.000 --> 00:18:14.000 W każdym z nas zmysły działają osobno. 00:18:14.000 --> 00:18:16.000 U tych ludzi zmysły się łączą. 00:18:16.000 --> 00:18:17.000 Dlaczego? 00:18:17.000 --> 00:18:19.000 Parę aspektów tego fenomenu jest bardzo ciekawych. 00:18:19.000 --> 00:18:21.000 Synestezja jest dziedziczna, 00:18:21.000 --> 00:18:24.000 dlatego Galton uznał, że opiera się na genetyce. 00:18:24.000 --> 00:18:28.000 Teraz przechodzę do sedna wykładu 00:18:28.000 --> 00:18:31.000 o zdolnościach twórczych. Otóż synestezja 00:18:31.000 --> 00:18:36.000 jest 8 razy częstsza u artystów, poetów, pisarzy 00:18:36.000 --> 00:18:39.000 i innych kreatywnych ludzi, niż u reszty populacji. 00:18:39.000 --> 00:18:40.000 Czemu tak się dzieje? 00:18:40.000 --> 00:18:42.000 Zamierzam odpowiedzieć na to pytanie. 00:18:42.000 --> 00:18:44.000 Nikt dotąd tego nie zrobił. NOTE Paragraph 00:18:44.000 --> 00:18:45.000 Czym jest synestezja i co ją powoduje? 00:18:45.000 --> 00:18:46.000 Czym jest synestezja i co ją powoduje? 00:18:46.000 --> 00:18:48.000 Jedna teoria mówi, że to szaleństwo. 00:18:48.000 --> 00:18:51.000 To niezbyt naukowa teoria, więc zapomnijmy o niej. 00:18:51.000 --> 00:18:55.000 Inna mówi, że takie osoby to ćpuny i nałogowcy. 00:18:55.000 --> 00:18:57.000 Może być w tym trochę prawdy, 00:18:57.000 --> 00:18:59.000 bo zdarza się częściej w San Francisco niż w San Diego. 00:18:59.000 --> 00:19:00.000 (Śmiech) 00:19:00.000 --> 00:19:03.000 Trzecia teoria mówi... 00:19:03.000 --> 00:19:08.000 Może zastanówmy się najpierw, o co chodzi w synestezji. NOTE Paragraph 00:19:08.000 --> 00:19:11.000 Odkryliśmy, że w mózgu obszary kolorów i liczb 00:19:11.000 --> 00:19:14.000 leżą tuż obok siebie, w zakręcie wrzecionowatym. 00:19:14.000 --> 00:19:16.000 Musi więc istnieć jakieś przypadkowe połączenie 00:19:16.000 --> 00:19:19.000 pomiędzy obszarami koloru i liczb. 00:19:19.000 --> 00:19:22.000 Dlatego widząc liczbę, widzi się ją w kolorze. 00:19:22.000 --> 00:19:24.000 Stąd się bierze synestezja. 00:19:24.000 --> 00:19:26.000 Dlaczego u niektórych ludzi 00:19:26.000 --> 00:19:28.000 tworzą się takie połączenia? 00:19:28.000 --> 00:19:30.000 Pamiętamy, że to rodzinne? 00:19:30.000 --> 00:19:32.000 To nam daje wskazówkę. 00:19:32.000 --> 00:19:34.000 To nieprawidłowy gen, 00:19:34.000 --> 00:19:37.000 mutacja genetyczna powoduje te połączenia. NOTE Paragraph 00:19:37.000 --> 00:19:39.000 Wygląda, że wszyscy rodzimy się 00:19:39.000 --> 00:19:43.000 z połączeniami między wszystkimi częściami. 00:19:43.000 --> 00:19:46.000 Każdy obszar mózgu jest połączony z resztą, 00:19:46.000 --> 00:19:48.000 a następnie redukuje się do charakterystycznej 00:19:48.000 --> 00:19:51.000 modułowej budowy dorosłego mózgu. 00:19:51.000 --> 00:19:53.000 Istnieje gen powodujący tę redukcję. 00:19:53.000 --> 00:19:55.000 Zmutowany gen spowoduje zanik rozgraniczenia 00:19:55.000 --> 00:19:58.000 między sąsiednimi obszarami mózgu. 00:19:58.000 --> 00:20:01.000 Jeśli między obszarami liczb i koloru, mamy "barwne liczby", 00:20:01.000 --> 00:20:04.000 Jeśli między dźwiękami i kolorem, mamy "barwne słyszenie". 00:20:04.000 --> 00:20:06.000 Jak dotąd w porządku. NOTE Paragraph 00:20:06.000 --> 00:20:08.000 A jeśli gen zmutuje się w całym mózgu i wszystko będzie połączone? 00:20:08.000 --> 00:20:09.000 A jeśli gen zmutuje się w całym mózgu i wszystko będzie połączone? 00:20:09.000 --> 00:20:15.000 Artyści, pisarze i poeci mają wspólną cechę: 00:20:15.000 --> 00:20:18.000 umiejętność myślenia metaforycznego, 00:20:18.000 --> 00:20:20.000 łączenia pozornie różnych koncepcji, 00:20:20.000 --> 00:20:23.000 jak: "Okno jest wschodem, a Julia jest słońcem!". 00:20:23.000 --> 00:20:25.000 Nie mówi się "Julia jest słońcem", 00:20:25.000 --> 00:20:27.000 czy to znaczy, że jest świecącą kulą ognia? 00:20:27.000 --> 00:20:30.000 Schizofrenicy tak mają, ale to inna historia. 00:20:30.000 --> 00:20:33.000 Zwykli ludzi mówią: jest ciepła jak słońce, 00:20:33.000 --> 00:20:35.000 jest promienna jak słońce, jest potrzebna jak słońce. 00:20:35.000 --> 00:20:37.000 Natychmiast znajdują skojarzenia. NOTE Paragraph 00:20:37.000 --> 00:20:40.000 Założenie, że takie połączenia 00:20:40.000 --> 00:20:43.000 i skojarzenia są w różnych częściach mózgu, 00:20:43.000 --> 00:20:46.000 da nam większą skłonność 00:20:46.000 --> 00:20:49.000 do metaforycznego myślenia i kreatywności 00:20:49.000 --> 00:20:51.000 u ludzi z synestezją. 00:20:51.000 --> 00:20:54.000 Dlatego synestezja występuje 8 razy częściej 00:20:54.000 --> 00:20:56.000 u poetów, artystów i pisarzy. 00:20:56.000 --> 00:20:59.000 To bardzo frenologiczny pogląd na synestezję. 00:20:59.000 --> 00:21:01.000 Ostatni dowód... Mogę jeszcze minutkę? 00:21:01.000 --> 00:21:03.000 (Oklaski) NOTE Paragraph 00:21:03.000 --> 00:21:08.000 Wszyscy jesteście synestetykami, tylko o tym nie wiecie. 00:21:08.000 --> 00:21:12.000 Nazywam to Marsjańskim alfabetem. 00:21:12.000 --> 00:21:15.000 W naszym alfabecie A to A, B to B, C to C. 00:21:15.000 --> 00:21:18.000 Inny kształt to inny fonem. 00:21:18.000 --> 00:21:20.000 To Marsjański alfabet. 00:21:20.000 --> 00:21:22.000 Jeden znak to Kiki, drugi Buba. 00:21:22.000 --> 00:21:24.000 Gdzie jest Kiki, a gdzie Buba? 00:21:24.000 --> 00:21:26.000 Kto uważa, że to Kiki, a to Buba? Podnieście ręce. 00:21:26.000 --> 00:21:28.000 Wygląda, że mamy parę mutantów. 00:21:28.000 --> 00:21:29.000 (Śmiech) 00:21:29.000 --> 00:21:31.000 Kto uważa, że to Buba, a to Kiki? Podnieście ręce. 00:21:31.000 --> 00:21:33.000 99% z was. NOTE Paragraph 00:21:33.000 --> 00:21:35.000 Nikt z was nie jest z Marsa, więc jak to robicie? 00:21:35.000 --> 00:21:40.000 Wszyscy mamy w pewnym stopniu synestezję. 00:21:40.000 --> 00:21:44.000 Ostra fleksja, ki-ki, 00:21:44.000 --> 00:21:49.000 ośrodki słuchowe i komórki włosowe są pobudzone. 00:21:49.000 --> 00:21:52.000 Kiki przypomina ten postrzępiony kształt. 00:21:52.000 --> 00:21:55.000 To bardzo ważne, mówi nam, 00:21:55.000 --> 00:21:57.000 że mózg przejawia pierwotny... 00:21:57.000 --> 00:21:59.000 Wygląda to jak zwykła iluzja, 00:21:59.000 --> 00:22:03.000 ale nasze oczy podążają za kształtem 00:22:03.000 --> 00:22:06.000 a komórki słuchowe pobudzają wzorzec dźwiękowy. 00:22:06.000 --> 00:22:11.000 Mózg jest w stanie wydobyć wspólny mianownik. 00:22:11.000 --> 00:22:13.000 To pierwotna forma abstrahowania. 00:22:13.000 --> 00:22:18.000 Ma to miejsce w zakręcie wrzecionowatym, 00:22:18.000 --> 00:22:19.000 ponieważ w razie uszkodzenia, 00:22:19.000 --> 00:22:23.000 tracimy zdolność do rozróżniania Buba od Kiki 00:22:23.000 --> 00:22:25.000 oraz zdolność rozumienia metafor. NOTE Paragraph 00:22:25.000 --> 00:22:29.000 Jeśli zapytasz pacjenta, co znaczy przysłowie 00:22:29.000 --> 00:22:31.000 "Nie wszystko złoto, co się świeci", 00:22:31.000 --> 00:22:33.000 powie, że błyszczący metal niekoniecznie jest złotem, 00:22:33.000 --> 00:22:36.000 że trzeba najpierw zmierzyć ciężar właściwy. 00:22:36.000 --> 00:22:39.000 Zupełnie nie rozumie metaforycznego znaczenia. 00:22:39.000 --> 00:22:42.000 Ten obszar jest blisko 8 razy większy u wyższych, 00:22:42.000 --> 00:22:45.000 szczególnie u ludzi, niż u niższych naczelnych. 00:22:45.000 --> 00:22:48.000 Coś niezwykłego dzieje się w zakręcie kątowym, 00:22:48.000 --> 00:22:51.000 bo tutaj spotykają się tu słuch, wzrok i dotyk. 00:22:51.000 --> 00:22:55.000 U ludzi to pokaźny obszar, o ciekawej funkcji. 00:22:55.000 --> 00:22:58.000 Uważam, że to podłoże wielu osobliwych zdolności, 00:22:58.000 --> 00:23:01.000 jak pojmowanie abstrakcji, metafor, czy kreatywność. 00:23:01.000 --> 00:23:04.000 Pytania zadawane przez filozofów przez tysiąclecia 00:23:04.000 --> 00:23:08.000 mogą znaleźć odpowiedzi dzięki neuroobrazowaniu mózgu, 00:23:08.000 --> 00:23:10.000 badaniu pacjentów i zadawaniu właściwych pytań. 00:23:10.000 --> 00:23:12.000 Dziękuję. 00:23:12.000 --> 00:23:13.000 (Oklaski) 00:23:13.000 --> 00:23:14.000 Przepraszam za to. 00:23:14.000 --> 00:23:15.000 (Śmiech)