ئەمڕۆ، پلاستیك لە ھەموو شوێنێكە.
ھەموو ئەو پلاستیكە دەگەڕێتەوە بۆ یەك شتی بچووك—
کە تەنانەت لە پلاستیكیش دروست نەکراوە.
بۆ چەندین سەدە، تۆپی بلیارد لە عاجی کەڵبەی فیل دروست کراوە.
بەڵام کاتێك ڕاوکردنی لە ڕادەبەدەر بووە هۆی ئەوەی ژمارەی فیلەکان نزم بێتەوە
لە سەدەی ١٩دا،
دروستکەرانی تۆپەکانی بلیارد دەستیان کرد بە گەڕان بە دوای جێگرەوەکان، پێشکەشکردنی پاداشتی گەورە.
بۆیە لە ساڵی ١٨٦٣دا ئەمەریکییەك بە ناوی جۆن وێسلی هایت بەرەنگاریەکەی کرد.
لە ماوەی پێنج ساڵی داهاتوودا، ئەو ماددەیەکی نوێی بەناوی باغە داھێنا،
لە سیلیلۆز دروست کراو، پێکهاتەیەكی دۆزراوە لە دار و پووش.
هیات هەر زوو بۆی دەرکەوت باغە نەیتوانی چارەسەری کێشەی تۆپی بلیارد بکات--
ماددەکە وەك پێویست قورس نەبوو و بە تەواوی خۆپيادانی نەبوو.
بەڵام ڕەنگ دەکرا و ڕێك دەخرا
بۆ لاسایی کردنەوەی ماددەی زۆر گرانبەهاتر وەک مەرجان،
سەدەفی کیسەڵ، ‫به‌ردی‬ ماره‌با‬، و دایکی-مرواری.
ئەو ئەوەی دروست کرد کە بە یەکەم پلاستیك ناسرا.
وشەی 'پلاستیك' دەتوانێت باسی هەر ماددەیەك بکات لە پۆلیمەر دروستکرابێت،
کە تەنها گەردی گەورەن لە هەمان یەکەی لاوەکی دووبارە بۆوە پێکدێن.
ئەوە هەموو پلاستیکەکانی لەلایەن مرۆڤ دروستکراو دەگرێتەوە،
هەروەها زۆرێك لە کەرەستەکان لە شتە زیندووەکان دۆزراونەتەوە.
بەڵام بە گشتی، کاتێك خەڵك ئاماژە بۆ پلاستیكەکان دەکەن،
ئەوان ئاماژە بە ماددە دەستکردەکان دەکەن.
تایبەتمەندی یەکخستنەوەی ئەمانە ئەوەیە کە ئەوان نەرم و گونجۆك دەست پێدەکەن
و دەکرێت لە شێوەی تایبەتیدا شێوەی وەربگرێت.
وێڕای وەرگرتنی خەڵاتەکە وەك یەکەم پلاستیكی فەرمی،
باغە زۆر بە ئاسانی گڕی دەگرت، کە بەرھەم ھێنانی مەترسیدار کردبوو.
بۆیە داھێنەران دەستیانکرد بە گەڕان بە دوای بەدیل.
لە ساڵی ١٩٠٧ کیمیازانێك پەنۆڵی پێکھێنا—
بەرهەمی بەفیڕۆدانی خەڵوز—
و فۆرمالديهايد، پۆلیمێرێکی نوێی پتەو بەناوی بێیکلایت دروست دەکات.
بێیکلایت زۆر کەمتر گڕی دەگرت لە باغە و ماددە خاوەکان
بەکاردەھات بۆ ئەوەی زیاتر بە ئاسانی بەردەستبێت.
بێیکلایت تەنھا سەرەتایەکە بوو.
لە ١٩٢٠ەکاندا، توێژەران سەرەتا لە بازرگانیدا پەرەیان بە پۆلیستریندا،
پلاستیکێکی ئیسفنجی بەکاردەھات لە جیاکردنەوە.
دوای ئەوە کلۆریدی فرەڤینی یان ڤینیڵ ھات، کە نوشتۆك بوو بەڵام هێشتا ڕەق بوو.
ئەکریلیکەکان ڕۆشنیان دروست کرد،
پانێلەکانی دژە شکان کە لاسایی شوشەی دەکردەوە.
و لە ١٩٣٠یەکان نایلۆن قۆناغی سەرەکی گرت—
پۆلیمەرێك لە شێوەی ئاوریشم دروست کراو، بەڵام لەگەڵ چەندین جار ھێزی خۆی.
لە ساڵی ١٩٣٣ەوە، پۆلیئێـپيلين بووە یەکێك لە باشترین پلاستیکەکان،
هێشتا ئەمڕۆش بەکاردێت بۆ دروستکردنی هەموو شتێك لە کیسەکانی سەوزەوە بۆ بوتڵەکانی شامپۆ،
بۆ چاکەتی گولە نەبڕ.
تەکنەلۆژیای نوێی بەرهەمهێنانی ئەم تەقینەوەیە لە ماددەکان پەرەیسەند.
داهێنانی تەکنیکێك پێی دەگوترێت دەرزی لێدان
وای کرد پلاستیکە تواوەکان تێبکرێن بۆ ناو قالبی هەر شێوەیەك،
بۆ ئەوەی بە خێرایی ڕەقبن.
ئەمەش ئەگەری دروست کرد بۆ بەرهەمەکان لە جۆر و شێوەی نوێ—
و ڕێگەیەك بۆ هەرزانی و خێرایی بەرهەمهێنانی پلاستیك بە پێوەر.
زانایان هیوایان خواست ئەو ئابووریەی ماددە نوێیە
ئەو ماددانە دروست بکات کە پێشتر بەردەست نەبوونە بۆ خەڵکی زیاتر.
لە جیاتی، پاڵ بە پلاستیکەوە نرا بۆ خزمەت لە جەنگی جیهانی دووەم.
له کاتی جەنگدا، بەرهەمی پلاستیکی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان چوار هێندە بەرزبۆوە.
سەربازەکان کڵاوی نوێی ناوپۆشکراوی پلاستیکیان لەبەردەکرد و چاکەتی بارانی دژە ئاوی ڤینیڵ.
فڕۆکەوانان لە جێگای فڕۆکەوان دانیشتن کە لە شوشەی پلێکس، پلاستیكی دژە درز دروستکراون،
و پشتیان بە پەڕەشووت بەست لە نایلۆنی نەرم دروست کراو.
دواتر، کۆمپانیاکانی دروست کردنی پلاستیك
کە لە کاتی جەنگدا بڵاوبۆوە سەرنجی ئەوانی بۆ بەرهەمەکانی بەکارھێنەر ڕاکێشا.
پلاستیكەکان دەستیان کرد بە جێگرتنەوەی ماددەکانی تر وەك دار، شوشە و قوماش
لە کەلوپەلی ناو ماڵ، جلوبەرگ، پێڵاو، تەلەفزیۆنەکان و ڕادیۆکان.
پلاستیکە بە توانایەکان ئەگەرەکانیان کردەوە بۆ پێچانەوە—
بە شێوەیەکی سەرەکی دیزاین کراون بۆ ھێشتەوەی خواردن و بەرهەمەکانی تر بە تازەیی بۆ کاتێکی زیاتر.
لە پڕ، کیسەی زبڵی پلاستیکی هەبوو، لولەی پلاستیکە جیرەکان،
بوتڵی پلاستیکی گوشراوە، کارتۆنی بردن،
و دەفری پلاستیکی بۆ میوە، سەوزە و گۆشت.
لە ماوەیەکی کەمی ئەم دە ساڵە، ئەم ماددە فرە بەکارھێنەرە
بووە ھۆی ناساندی بە "سەدەی پلاستیك."
لە کاتێکدا سەدەی پلاستیك گونجاوی و تێچوونی کاریگەری ھێنا،
هەروەها کێشەی ژینگەیی گەورەی دروست کرد.
زۆربەی پلاستیکەکان لە سەرچاوەی پلاستیكی دووبارە بەکارنەھێراوە دروستکراون.
و پێچانەوەی پلاستیك دیزاین کراوە بۆ ئەوەی تاکە بەکارهێنان بێت،
بەڵام هەندێك پلاستیك چەند سەدەیەکی پێدەچێت بۆ شیبوونەوە،
دروستکردنی بنیاتنانێکی گەورە لە پاشەڕۆ.
ئەم سەدەیە دەبێت ئێمە سەرنج بدەینە سەر داهێنانەکان بە دانانی ناونیشان بۆ ئەوە
بە کەمکردنەوەی بەکارهێنانی پلاستیك، پەرەدان بە پلاستیکە بایۆلۆجیەکان،
و دۆزینەوەی ڕێگەی نوێ بۆ دووبارە دروست کردنەوەی پلاستیكی بەردەست.