در سال ۱۹۹۶، ۵۶ نفر داوطلب شرکت در تحقیقی شدند
که هدف آن آزمایش داروی مسکن جدیدی بنام "ترای وریکن" بود.
بر روی یکی از انگشتان اشاره افراد داوطلب داروی مسکن جدید مالیده شد
در حالی که به انگشت دیگر دارو مالیده نشد.
سپس به منظور ایجاد درد، هر دو انگشت توسط گیرههایی محکم فشرده شدند.
داوطلبان اعلام کردند که انگشت آغسته به داروی مسکن درد کمتری را احساس کرده است.
چیز عجیبی نبود.
بجز اینکه داروی "ترای وریکن" اصلا مسکن نبود.
فقط معجونی ساختگی، عاری از هرگونه خاصیت دردزدایی.
چه چیزی باعث شده بود تا دانشجویان فکر کنند که این داروی دروغی اثربخش بوده است؟
پاسخ در چیزی بنام «اثر پلاسیبو» یا «اثردارونما» است.
پدیدهای غیرقابل توضیح
که در آن دارو، معالجه، و درمانهای که انتظار نمیرود اثربخش باشند،
و غالبا تقلبی هستند،
به طرز معجزهاسایی موجب میشوند مردم احساس بهتری داشته باشند.
پزشکان از اوائل سالهای ۱۷۰۰ شروع به استفاده از واژه «پلاسیبو» کردند
یعنی از زمانی که به توانایی «دارونماها» در بهبود علایم بیماری مردم پی بردند.
کاربرد این داروها زمانی بود که داروی مناسب در اختیار نبود،
یا زمانی که شخص گمان به مریضی آنها میبرد.
در واقع، واژه «پلاسیبو» که در زبان لاتین به معنی«من خوب خواهم شد» است،
کنایهای به سرگذشت تسلی دادن به بیماران پریشان دارد.
«پلاسیبو»ها میبایست شبیه به معالجات واقعی بنظر میآمدند تا قانع کننده باشند.
برای همین به شکل قرصهای شکر،
آمپول آب خالص
و حتی تظاهر به انجام جراحی درآمدند.
خیلی زود پزشکان پی بردند که گول زدن مردم با این روش کاربرد دیگری هم دارد:
یعنی «معاینات بالینی»
در طول دهه ۱۹۵۰، محققین از «پلاسیبو» بعنوان ابزاری مرسوم
در محک معالجات جدید بهره میبردند.
برای مثال، برای تکامل یک داروی جدید
نیمی از بیماران در این آزمایش ممکن هست که داروی واقعی دریافت کنند.
نیمه دیگر ممکن است پلاسیبو که دقیقا شبیه دارو هست دریافت کنند.
محققان بر این باورند که به دلیل اینکه بیماران نمیدانند که آیا
داروی واقعی دریافت کرده اند یا یک دارونما،
نتیجه نمیتواند مغرضانه باشد.
سپس، اگر داروی جدید مزیت معنا داری را نسبت به پلاسیبو نشان دهد،
موثر شناخته خواهد شد.
امروزه، به دلایل اخلاقی کمتر از پلاسیبو استفاده میشود.
ممکن باشد که داروی جدیدی در مقابل نسخه قدیمیتر آن،
یا داروی دیگری مقابله شود،
بهتر از این است که هیچ دارویی به بیمار اصلا داده نشود،
به ویژه اگر بیماریشان جدی باشد.
در این موارد، پلاسیبوها اغلب برای کنترل دقیق آزمایش مورد استفاده قرار میگیرند،
به طوری که اثرات جدید در مقابل داروهای قدیمی یا جایگزین
دقیقن میتوانند با هم مقایسه شوند.
ولی البته، ما میدانیم پلاسیبوها اثرات خودشان را هم دارند.
به لطف اثرات پلاسیبو،
بیماران در طیف وسیعی از بیماریها دردشان تخفیف میگیرد،
از جمله ناراحتی قلبی،
آسم،
و درد شدید،
حتی با اینکه آنها داروی تقلبی یا جراحی جعلی داشته باشند.
ما هنوز در پی درک این موضوع هستیم.
برخی معتقدند که جای اینکه پلاسیبو حقیقی باشد،
اثر پلاسیبوصرفا اشتباه با عوامل دیگرهست،
مثل اینکه بیماران برای خوشایند دکترها به دروغ میگویند که بهتر شدهاند.
اما از سوی دیگر،
محققان فکر می کنند که اگر شخصی معتقد است درمان جعلی واقعی است،
انتظار آن از بهبودی در واقع باعث بروز عوامل فیزیولوژیکی شده
که نشانههای بیماری را بهبود میبخشد.
به نظر میرسد که پلاسیبو قادراست فشارخون،
ضربان قلب،
و مواد شیمیایی کاهش دهنده درد، مانند اندورفین را تغییر دهد.
توضیح دهنده این که چرا در مطالعات درد اغلب افراد میگویند پلاسیبو درد را کاهش داده.
پلاسیبوها حتی ممکن است باعث کاهش هورمونهای استرس
مانند آدرنالین شوند،
که می تواند اثرات مضر یک بیماری را کُند کند.
بنابراین آیا نباید مزیت عجیب پلاسیبوها را تجلیل کنیم؟
الزاما نه.
اگر فردی باور داشته باشد که درمان جعلی او را درمان کرده است،
ممکن است از دارو و یا روشهای درمانی اثبات شده دست بردارد.
به علاوه، ممکن هست که اثرات مثبت در طول زمان محو شوند،
و اغلب اینطور هست.
پلاسیبوها نیز نتایج بالینی نامعینی دارند،
که حتی باعث ایجاد انگیزه بیشتر در دانشمندان برای کشف این می شود
که چگونه پلاسیبوها چنین نیرویی در ما ایجاد میکنند.
با وجود همه چیزهایی که ما درباره بدن انسان می دانیم،
هنوز هم برخی اسرار عجیب و جاودان وجود دارند،
مانند اثر پلاسیبوها.
پس چه شگفتیهای کشف نشده دیگری ممکن است در ما باشد؟
این آسان هست که به بررسی جهان اطرافمان بپردازیم
و فراموش کنیم که یکی از آن موضوعات جذاب
درست پشت چشم ما نهفته هست.