Biz artıq öyrənmişik ki, hüceyrə tənəffüsü
təxminən üç fazaya bölünə bilər.
İlk faza qlükozanın parçalanması
mənasını verən qlikolizdir,
Bu oksigen ilə və ya oksigensiz baş verə bilər.
Əgər oksigen yoxdursa, fermentləşmə olacaq,
bunun haqqında gələcəkdə danışacağıq.
Fermentasiya nəticəsində insanda
süd turşusu əmələ gəlir.
Orqanizmlərin başqa növləri alkoqol və ya
etanol istehsal edə bilər.
Lakin oksigenimiz varsa- əksər hissələrin
oksigenlə davam etdiyini fərz edirik-
Əgər oksigen olarsa,
Krebs tsiklinə keçə bilərik.
Bəzən limon turşusu istifadə etdiyindən
limon turşusu dövrü adlanır.
Eyni şey portağal yaxud limon nektarında da var.
Ondan sonra isə elektron nəqliyyat zənciri
ilə davam edirik.
Hüceyrə tənəffüsünə ilk baxış videosunda
ATF-nin əsas hissəsinin məhz burada istehsal olunduğunu
öyrəndik.
Baxmayaraq ki,burada bu mərhələlərdən çıxan
məhsullar istifadə olunur.
İndi bu videoda isə yalnız qlikolizə
yönəlmək istəyirəm.
Bu bir növ - bəzən çətin bir tapşırıq olur, çünki həqiqətən alaq
otlarına rast gələ bilərsiniz. Mən
bir az alaq otlarını və əsl mexanizmi
göstərəcəyəm. Bu,
çox qorxunc görünə bilər.
Ancaq bunu sizin üçün sadələşdirmək istəyirəm,beləcə
bir çox lazımlı məlumata
sahib ola bilərsiniz.Və sonra dəyərləndirə
bilərik,sonra bəlkə də qlikolizin alaq otlarına baxanda bir az
daha mənalı gələ bilər.
Deməli,qlikoliz və ya elə hüceyrə tənəffüsü
qlükoza ilə başlayır.
Və qlükozanın formulunu bilirik.
Bu C6H12O6. Bütün quruluşunu
çəkə bilərdim; bu, bir az vaxt aparardı.
Lakin
diqqətimi yalnız karbon sütununa
yönəldəcəyəm.Deməli,o, halqadır,yaxud halqa ola bilər.
Ancaq onu ardıcıl altı karbon şəklində çəkəcəyəm.
Bilmək yaxşı olar ki, iki növ vacib qlikoliz
mərhələsi var.
İlkini hazırlıq mərhələsi adlandırıram.
Və hazırlıq mərhələsi, əslində iki ATF istifadə edir.
Bilirsiniz ki,hüceyrə tənəffüsün bütün məqsədi ATF
əmələ gətirməkdir, amma əvvəlcə iki ATF
istifadə etməliyəm.
2 ATF istifadə edirəm və sonra əsas olaraq, qlükoza burada
iki ədəd 3 karbonlu birləşməyə parçalanır,
bunların həmçinin fosfat qrupu da var.
Fosfat qrupları həmin ATF-dən gəlir.
Bunlarda fosfat qrupu var və
buna tez-tez.. əslində, bunun bir çox adı var.Bəzən
buna PQAL deyilir. Bunu bilmək
həqiqətən lazım deyil.
Yaxud fosfoqliseraldehid.Həqiqətən hecaya ayırmaq bacarığıma meydan oxuyur.
Bunu bilmək o qədər də
vacib deyil.
Bilməlisiniz ki, ilk mərhələdə
iki ATF istifadə edirsiz.
Buna görə mən buna hazırlıq mərhələsi deyirəm.
Bir elmi bənzətmə lazımdırsa, hazırlıq mərhələsi deyilə bilər.
Və sonra bu iki FQAL molekulunun hər biri daha sonra
oksigensiz mərhələyə keçə bilər.
Oksigensiz mərhələdə FQAL-ların hər biri
piruvata çevrilir.
Digər 3 karbonlu molekuldur, amma fərqli konfiqurasiyadadır.
Ancaq piruvata çevriləcəyi proses -
və qoyun,piruvatı mavi rəngdə yazım,çünki
bu sözü bilmək yaxşıdır.
İndi sizə quruluşu da göstərəcəyəm.
Piruvat.
Bəzən buna piruvik turşusu da deyilir.
Eyni şeydir.
Və bu, əslində, qlikolizin son məhsuludur.Beləliklə,
hazırlıq mərhələsində qlükoza ilə başlayırsınız.
Qlükozanı parçalamağa və hər iki ucuna fosfat
qoymağa kömək edən fosfoqliseraldehidlə
son qoyursunuz.
Və sonra hər biri müstəqil olaraq oksigensiz
mərhələyə keçir.
Beləliklə, başladığınız hər qlükoza molekulu üçün
iki piruvat molekuluna sahib olursunuz.
İndi deyirsiniz ki, bir oksigensiz mərhələ var idi,
oradan nə əldə etdik?
Bizim oksigensiz.. Qoyun aşağıya
oksigensiz mərhələ yazım. Bu,
oksigensiz mərhələmizdir.