[Oliver Jeffers]
[Dünya'da yaşamaya bir övgü]
Merhaba.
Eminim bu cümleyi bitirdiğimde,
nasıl konuştuğum göz önüne alındığında
hepiniz Dünya gezegeni denen bir yerden geldiğimi anlayacaksınız.
Dünya gayet güzel.
Bizim evimiz.
Mikropların da.
Bu [bip] şu an için arka koltukta takılıyor,
çünkü ister inanın ister inanmayın, olan tek şey onlar değil.
Bu gezegen aynı zamanda arabalara, brüksel lahanasına da ev sahipliği yapıyor;
kendi kafa ışığı olan garip balıklara;
sanata, yangına,
yangın söndürücülere,
yasalara, güvercinlere, bira şişelerine,
limonlara ve ampullere;
Pinot noir ve parasetamole;
hayaletlere, sivrisineklere, flamingolara, çiçeklere,
ukulelere, asansörler ve kedilere,
kedi videolarına, internete;
demir kirişlere, binalara ve pillere,
tüm yaratıcılık ve parlak fikirlere, bilinen tüm yaşamlara...
ve diğer birçok şeye.
Bildiğimiz ve duyduğumuz hemen hemen her şey.
Aslına benim favori yerim.
Evrenin soğuk ve yalnız bir bölümünde yüzen bu küçük küre.
Oh, aksanım Belfast'tan bu arada...
burada.
Aşağı yukarı.
Burada olduğunuz için
bu Dünya gezegenini bildiğinizi düşünebilirsiniz.
Ama büyük olasılıkla
bir süredir temellerini düşünmediniz.
Ben bildiğimi sanıyordum.
Hatta uzman olduğumu düşünüyordum.
Daha önce burada bulunmamış birine her yeri
ve nasıl olması gerektiğini
açıklamak zorunda kalana kadar.
Düşündüğünüz şey değil,
fakat babam her zaman zeki yaşamın kesin işaretinin
bizimle iletişime geçmeye çalışmayı denemediklerini bile söylerdi.
Aslında bir şeyler anlatmaya çalıştığım kişi yeni doğan oğlumdu.
Daha önce hiç ebeveyn olmamıştık,
eşim ve ben
ilk kez eve geldiğinde ev turu yaparak
ona misafir gibi davrandık.
Burası yaşadığın yer oğlum.
Bu oda yemeği sıcak yaptığımız yer.
Bu oda sandalye koleksiyonumuz koyduğumuz oda vb.
Sıfır yaşında birine
gezegenimizin nasıl çalıştığını açıklamak ferahlatıcı bir şey.
Fakat kahkahalardan sonra,
yeni insanların kesinlikle hiçbir şey bilmediğinin
ve ne kadar az şey bildiğinizin büyüklüğü sizi temin edince
tüm gezegeni açıklamak oldukça korkutucu hale gelir.
Ama yine de denedim.
İlk birkaç hafta boyunca dolaşırken,
dünyayı gördüğüm gibi anlatırken
söylediğim gülünç şeyleri not almaya başladım.
Notlar yavaşça,
oğlumun okumayı öğrendikten sonrası için tasarlanan bir mektuba dönüştü.
Bu mektup 21. yüzyılda
Dünya'da yaşayan bir insan olmanın temel ilkelerini anlatan
bir kitap oldu.
Bazı şeyler gerçekten çok açık.
Örneğin, gezegen iki parçadan yapılır:
kara ve deniz.
Bunları düşünene kadar bazıları daha az açık.
Mesela zaman.
Dünya'da bazen bazı şeyler yavaş hareket edebilir.
Ancak çoğu zaman hızlı hareket ederler.
Bu yüzden zamanınızı iyi kullanın, fark etmeden geçip gider.
Ya da insanlar.
İnsanlar farklı şekil, boyut ve renklerde olur.
Hepimiz farklı görünüyor,
değişik hareket edip kulağa farklı geliyor olabiliriz
fakat buna kanmayın.
Hepimiz insanız.
Evrendeki tüm yerlerden, insanların sadece Dünya'da yaşadıkları,
sadece Dünya'da yaşayabileceği
beni rahatsız etmiyor.
O zaman bile sadece birkaçı.
Gezegenimizin yüzeyinin
aslında insan yaşamı için yaşanabilir olan
ve burada sıkıştığımız çok küçük bir kısmı var.
Topraklara, kayalara, yeşilliklere,
topraklarımızın dibine yakın olduğunuzda
manevra boşluğunun ne kadar sınırlı olduğunu unutmak kolaydır.
Yere yakın bir dizi göze ufuk
sonsuza dek gidiyormuş gibi hissettirir.
Sonuçta, gezegenimizin neresinde olduğumuzu
ve gezegenimizin uzayda nerede olduğunu düşünmek
günlük bir ritüel değil.
Oğluma, bana Kuzey İrlanda'da büyüdüğümün söylendiği gibi
ülkelerin hikâyesini anlatmak istemedim.
Sadece acil sorunlarının dışında
yaşamı görmezden gelen küçük bir mahalleden olduğumuzu.
Gezegenimizi bir sistem olarak, tek bir nesne olarak
uzayda asılı görmenin nasıl bir şey olduğunu
hissetmek istedim.
Bunu yapmak için
kitaplar için düz çizimlerden
sokakların 3B yapısına geçmem gerekecekti
ve Ay, Dünya ve bizim büyük ölçekli
bir modelimizi oluşturmak için
bir New York şehri bloğu olan
yaklaşık 60 m'ye ihtiyacım vardı.
Bu proje geçen kış New York'un
High Line parkında,
Apollo 11'in Ay çevresindeki görevinin 50. yıl dönümünde gerçekleşti.
Kurulumundan sonra,
oğlumla birlikte uzay başlıklarımızı takıp
neredeyse yarım yüzyıl önce Apollo 11'in yaptığı gibi
Ay'a doğru fırlatıldık.
Etrafında bir tur attık
ve dönüp bize baktık.
Hissettiğim şey
karanlıkta ne kadar yalnız olduğuydu.
Sadece öyle davranıyordum.
Bize en yakın sayılabilecek
tek nesne Ay.
Gezegenimizin 3 metre çapında olduğu
bu projenin ölçeğinde,
bir sonraki gezegen olan Mars, bir yoga topu boyutunda
ve birkaç metre uzakta olacak.
Sınırlar uzaydan görünmese de
heykelimde her bir sınır çiziliydi.
Fakat ülke isimlerini oyulmuş topraklara yazmak yerine
tekrar tekrar şunu yazdım,
"burada insanlar yaşıyor, burada insanlar yaşıyor."
''Burada insanlar yaşıyor.''
Ay'da yazan şuydu:
"Burada kimse yaşamıyor."
Çoğu zaman, bariz şeyler
siz düşünene kadar o kadar da açık değildir.
Birçok astronotun yaşadığı gibi,
yeterince geniş bir mesafeden
bir şey görmek her şeyi değiştirir.
İnsan gözü dünyamızı gerçekten
sadece Ay'dan olan mesafe kadar gördü.
Kendi Güneş sistemimizin
kenarlarına ulaşmadan önce bir hayli yol var.
Hatta diğer yıldızlara, takımyıldızlara ulaşmadan.
Aslında tüm evrende tüm takımyıldızlarında bulunan
tek bir nokta vardır
ve bu varlık budur,
Dünya gezegeni.
Yıldız kümeleri için oluşturduğumuz resimler
sadece buradan bu açıdan anlamlıdır.
Hikâyeleri sadece burada, Dünya'da anlamlıdır.
Sadece bizim için.
İnsanlar için.
Biz hikâyelerin yaratıklarıyız.
Bizler anlattığımız hikâyeleriz,
bizler bize anlatılan hikâyeleriz.
Dünya'daki insan uygarlığının hikâyesini kısaca düşünün.
Kendine odaklanan, savunmasız
ve meydan okuyan koruyucu bir türün
yaratıcılığını, zarafetini, cömert
ve korumacı doğasını anlatır.
Biz, insanlar olarak varlığımızın ateşini
kontrolümüz dışındaki ham, engin unsurlardan,
çok ötesinden koruyoruz.
Yine de her zaman aleve bakarız.
"Bildiğimiz her şey,"
beyan olarak ifade edildiğinde
tüm bilginin toplamı anlamına gelir.
Ama başka bir şekilde söylendiğinde
"bildiğimiz her şey,"
hiç bilmediğimiz anlamına gelir.
Bu güzel, kırılgan uygarlık draması.
Bizler burada bizim için dünya anlamına gelen
ama başka hiçbir şey ifade etmeyen
kozmik bir oyunun aktörleri ve seyircileriyiz.
Muhtemelen burada da o kadar değil.
Teknemizle, Dünya'mızla olan ilişkimizi gerçekten düşünürsek
daha çok cehalet ve açgözlülük hikâyesi olabilir.
Fausto'da olduğu gibi,
her şeye sahip olduğuna inanan ve onun ne olduğunu araştırmak için
yola çıkan bir adam.
Kolayca bir çiçeğin, bir koyunun, bir ağacın
ve bir tarlanın mülkiyetinde hak iddia eder.
Göl ve dağı fethetmek daha zordur
ama onlar da teslim olurlar.
Açgözlülüğünün tersini kanıtladığı
açık denize sahip olmaya çalışırken
kibirli bir şekilde,
patronun kim olduğunu göstermek için denize açılır.
Ama anlamaz,
dalgaların altına kayar ve dibe batar.
Deniz onun için üzgündü
ama deniz olmaya devam etti.
Sahipliğindeki diğer tüm nesneler gibi,
Fausto'nun kaderi de onlar için önemli değildir.
Evrende sahip olduğumuza inandığımız tüm öneme rağmen,
bu Dünya olmasaydı
hiçbir şeyimiz olmazdı.
Mutluca dönmeye devam ederdi,
tabii ki biz olmadan.
Bu gezegende insanlar var.
Günlerimizi geçiririz,
bazen yukarı ve dışarı bakarız,
çoğunlukla aşağı ve içeri bakarız.
Yukarıya bakıp gökyüzündeki ışıklar arasında çizgiler çizerek
kaostan anlam çıkarmaya çalıştık.
Aşağıya baktığımızda nereye ait olduğumuzu ve olmadığımızı bilmek için
karadan çizgiler çizdik.
Yıldızları birbirine bağlayan çizgilerin ve toprağı bölen çizgilerin
sadece kafamızda olduğunu
çoğunlukla unutuyoruz.
Onlar da hikâyelerdir.
Günlük rutinlerimizi ve ritüellerimizi
en çok inandığımız hikayelere göre yapıyoruz
ve bugünlerde hikaye yazdıkça değişiyor.
Bu mevcut hikayede çok fazla korku var
ve yakın zamana kadar,
en fazla güce sahip gibi görünen hikayeler,
her şeyin bireysel
ve toplu olarak nasıl yanlış gittiğine dair acılardır.
En iyinin en kötüsünden nasıl geldiğini izlemek ilham verici olmuştur.
Birbirleriyle olan bağlantılarımızın sahip olduğumuz
en önemli şeylerden biri olduğunun farkına varıldığında,
insanlar evrensel hesap zamanında nasıl uyanıyorlar.
Bir adım geri atalım.
Hepimiz ağlamamıza rağmen,
şimdiye kadar bizim için doğru olan en büyük şeyin tadını çıkarmak için
çok az zaman harcıyoruz.
Önce biz buradaydık,
biz yaşıyoruz.
Hâlâ canlıyız.
Bir kutu kibrit bulduktan bir buçuk milyon yıl sonra
evi tamamen yakmadık.
Henüz.
Burada olma şansı sonsuz küçüktür.
Fakat işte buradayız.
Tehlikeler ve hepsi.
Dünya'da daha fazla insan yaşamamıştır.
Daha çok şey kullanan.
Kendimiz için icat ettiğimiz
eski sistemlerin çoğunun
demode olduğu çok açık.
Yenilerini yapmak zorundayız.
Mikroplar olmasaydı
kolektif ateşimiz bizi çok önceden boğmuş olurdu.
Endüstrinin çarklarının durma noktasına gelmesini izlerken
ilerleme makineleri sessizleşiyor,
sıfırlama düğmesine basmak için
en çılgın fırsatlara sahibiz.
Farklı bir yol izleyin.
Burada Dünya'dayız.
Dünya'daki hayat müthiş bir şey.
Bu Dünya büyük görünüyor
ama bizden burada çok fazla var.
Her gün daha fazlasıyla,
son sayımda yedi buçuk milyar.
Öyle olsa bile
eğer birazcık paylaşırsak
herkese yetecek kadar var.
Lütfen,
kibar olun.
Başka bir şekilde düşündüğünüzde,
eğer Dünya insanların yaşadığı tek yerse
aslında evrendeki en az yalnız yerdir.
Bizi sevecek bir sürü insan
ve bizim seveceğimiz bir sürü insan var.
Birbirimize ihtiyacımız var.
Bunu daha önce olduğundan daha iyi biliyoruz.
İyi geceler.