Bir addım geri gedərək bunların
bəzilərini silirəm.
Bu prosesin ilk yarısında
ateroskleroz baş verir.
İndi isə ikinci yarısını tamamlayacağıq.
Bütün proseslər
intima təbəqəsində baş verir.
Onların hamısı eyni qalacaq.
Makrofaqlar haqqında bəhs etdik.
Süngər hüceyrələrini necə formalaşdırdıqları və
bütün yağları yedikdən sonra necə "yağ gölü" əmələ
gətirdikləri barədə danışdıq.
Hazırki şəkil bu prosesə
qədər olan hissəni təsvir edir.
Bundan sonra nə baş verəcəyi barədə danışaq.
Beşinci addım saya əzələlərində
baş verir. Biz bu
əzələlər barəsində danışmamışıq. Onlar
titrəyir və ya bir növ rəqs edirlər.
İntima təbəqəsinin üzərinə rəqs yazım.
Bütün proseslər intima təbəqəsinin üzərində baş
verir.
Bütün hərəkətin
burada olduğunu görə bilərsiniz.
"Rəqs edirlər" ifadəsi bir qədər
yalnış ola bilər.
Əslində isə
bu qırmızı, yastı hüceyrələri
olan əzələlər köç etməyə
və ya hərəkətə başlayırlar.
Boşluğa doğru yerini dəyişməyə başlayırlar.
Buradakılar bu tərəfə,
digərləri isə digər tərəfə doğru yerdəyişirlər.
Yerdəyişməyə başladıqları an
hərəkətlilik artır.
Makrofaqlar buradadır.
Yağ gölməçəsində ASL var.
Hüceyrələr tərəfindən çoxlu kimyəvi maddələr buraxılır.
Bu nəyinsə baş verdiyindən xəbər verir.
Oraya doğru bir növ köç baş verir.
Lifli qapaq hazırlamağa başlayırlar.
Bu altıncı addımdr.
Altıncı addımda lifli qapaq hazırlanır.
Necə baş verdiyini aydınlaşdırım.
Saya əzələ hüceyrələri- SƏH lifli qapaq
əmələ gətirir.
Lifli qapaq
nədir?
Uşaq olarkən
diqqətsizlik edib yıxıldığınız anları düşünün.
Evə diziniz qanamış
vəziyyətdə qayıdırdınız.
Qanayan yara
sonradan qabığa çevrilirdi.
Saya əzələ hüceyrələri və lifli qapaqlar
onu yağ gölü üzərində
formalaşan qabıq hesab edir.
Yağ gölməçəsini sarı rənglə qeyd edirəm.
Saya əzələ hüceyrələri
onun üzərində
qapaq əmələ gətirir.
Onları silərək yeni rəsm çəkim.
Gölməçənin getdikcə böyüdüyünü fərz edək.
Getdikcə daha da böyüyür.
Burada yığılmaqda davam edən bütün ASL hüceyrələrindən
daha çox yağ var. Çünki endotelyal hüceyrələr
düzgün
işləmirlər.
Beləliklə, qəribə işləmə prinsipli
endotelyal hüceyrə dəstinə sahibik.
Nəticədə saya əzələ hüceyrələri
lifli qapaq hazırlamaq qərarına gəlirlər.
Yeni rənglə işarə edək.
Qırmızı olsun.
Belə daha gözəl göründüyünü düşünürəm.
Qapaq
təbəqəyə qarışaraq orada
yerləşir.
Endotelyal hüceyrələr bəzən üzərində
olur, bəzən isə yox.
Endotelyal təbəqənin pozulduğunu
deyə bilərəm.
Qalın lifli qapaq meydana gəlir.
Qapağın içində kollagen və ya elastin
var.
Deməli, qapaq kollagen və
elastin zülallarından formalaşır.
Onlar bədənimizdəki bütün hüceyrələrin
yerində saxlanılmasına kömək edən zülallardır.
İstər sümüklərimizdə, istərsə də burnumuzda
həmin zülallardan tapa bilərik.
Onlar lifli qapaq əmələ gətirirlər.
Hazırda düşündüyüm kimi,
qapaqlı yağ
təbəqəmiz var.
Aydın səslənir.
Bu daha ağlabatan yoldur.
Yağ gölməçəsi
üzərində lifli qapaq mövcuddur.
Onun
qan damarlarına doğru
qabarmağa başladığını görürük.
Kənardakı kiçik diaqramı nəzərdən keçirək.
Gözəl, dairəvi formada qan damarımız
var.
Burada yerləşmiş
nəhəng yağ gölü var.
Qapağı da
buraya əlavə edirəm.
Qan damarında nə baş verdi?
Damarlarda sahib olduğumuz
radius kiçilməyə başladı.
Böyük dəyişikliklərdən sonra
qan damarlarımız da kiçildi.
Kiçilmiş radiusu
şəkildə
görə bilərik.
Radiusun müqavimətlə əlaqəsini bilirik.
Deməli, müqavimət də artdı.
Müqavimət qan axınına qarşı artmağa başladı.
Buradan buraya qədər olan məsafənin qısa olmasından
bəhs edirəm. Lumenə doğru
nəsə daxil olur.
Bir qədər maraqlı olan digər dəyişiklik isə
divarın əslində daha sərt,
daha bərk
olmasıdır.
Haqqında danışmadığım
digər bir fakt isə
saya əzələ hüceyrələrində yaranan kalsium
istehsalıdır. Biz bunu yeddinci addım da
adlandıra bilərik.
Istehsal dedikdə nəyi nəzərdə tuturam?
Bu
hüceyrələr
sümük əmələ
gətirirmiş kimi davranmağa başlayırlar.
Ölü süngər hüceyrələr
kiçik ətraf mühit yaradaraq
buraya daha çox kalsium
istehsal etməliyəm deyə düşünməyə başlayırlar.
Bir az kalsium külçəsini buraxırlar.
Digər külçələri də
əlavə edirlər.
Anidən nəzər yetirdikdə
buranın çox əhəngli olduğunu
düşünürük.
Bir qədər sümüyə bənzəyir.
Sümükdə baş verən budur.
Beləliklə, bütün sahə əhəngləşməyə başlayır.
Bu bölgə kalsiumla zənginləşdikcə
kalsium kristalları ilə
dolmağa başlayır. Bu zaman arteriyalar
xırçıltılı olmağa başlayır ki, bu da
xoş səslənmir.
Əslində onlar daha sərtdirlər.
Burada əsas məqam
daha çox sərtlik və daha az uyunluq əldə etməkdir.
Bu da damarın xırçıldamasına və
elastik ola bilməməsinə səbəb olur. Aşağı uyğunluq,
daha az elastiklik deməkdir.
Bütün dəyişikliklər
bunlardan ibarətdir.
Kiçik radius müqaviməti artırır.
Aşağı uyğunluq dedikdə,
böyük və orta ölçülü arteriyalardan qanın axması zamanı
balon kimi genişlənməyinin çətinləşməsi nəzərdə tutulur.
İkisi də qanda təzyiqin artmasına
səbəb olacaq.