Bạn đã từng nhìn thấy
một biển báo đỏ to đề " Không được chạy" ở bể bơi cộng cộng chưa?
Phần lớn
tốc độ trên bờ phản ánh tuyên bố này.
Trong khi biển báo miêu tả chính xác
chuyển động của người ở bể bơi,
chẳng phải mọi người đi bộ
vì biển báo nhắc họ không được chạy?
Vậy biển báo này miêu tả môi trường quanh bể bơi
hay nó làm một việc khác,
một việc có ảnh hưởng hơn?
Sự khác biệt giữa một câu miêu tả
và một câu cầu khiến
là ý tưởng phát triển bởi nhà ngôn ngữ người Anh J. L. Austin.
Ông định nghĩa sự khác biệt này
là hai phần tách biệt của lời nói:
phát ngôn khảo nghiệm
và phát ngôn ngữ vi.
Phát ngôn khảo nghiệm là những câu
miêu tả sự đúng sai của một sự việc,
và phát ngôn ngữ vi là câu
miêu tả một hành động.
Nói cách khác, phát ngôn khảo nghiệm là gì
và phát ngôn ngữ vi làm gì.
Để giúp chúng ta phân biệt hai phần này của lời nói,
hãy cùng xem xét phát ngôn khảo nghiệm
trong công viên bên ngoài bể bơi.
Biển báo đầu tiên chúng ta gặp ghi:
"Công viên đóng cửa lúc 6 giờ tối."
Sau khi hỏi lại một nhân viên công viên thân thiện
xác nhận công viên này đúng là đóng cửa lúc 6 giờ,
ta có thể khẳng định câu nói này
là một phát ngôn khảo nghiệm đúng.
Gần đó có một người đàn ông ngồi trên ghế
đọc báo, và tiêu đề ghi là
"Đợt nóng!"
Tuy nhiên, trời nhiều mây và khá lạnh.
Đề báo ngày hôm nay là một phát ngôn khảo nghiệm sai
như đã được chứng minh.
Trước khi trời mưa,
hãy vứt lon soda
vào thùng rác màu xanh dương ghi "Tái chế"
Đây là một phát ngôn ngữ vi.
Phát ngôn ngữ vi là các câu
được dùng để tạo hành động.
Thay vì truyền tải thông điệp,
nó tác động đến thế giới,
nó làm gì đó.
Trong trường hợp này, phát ngôn ngữ vi "Tái chế"
đang yêu cầu mọi người để rác
vào đúng nơi quy định.
Ngôn từ không chỉ mang lại hành động,
đôi khi bản thân nó cũng là hành động.
Hiện tượng này là hành vi ngôn ngữ.
Những hành động này bao gồm, nhưng không giới hạn trong,
ra lệnh,
hứa hẹn,
xin lỗi,
cảnh cáo,
giam cầm,
rửa tội,
và cả kết hôn.
Hãy cùng nhìn vào đám cưới gần vọng lâu.
Cặp đôi này nói "Con đồng ý".
Khi này, hành động lời nói là những từ "Con đồng ý".
Những từ này khiến họ cưới nhau.
"Con đồng ý" tác động lên họ
và thay đổi hoàn toàn thế giới của họ.
Tuy nhiên, phát ngôn ngữ vi phụ thuộc vào
hoàn cảnh và việc tiếp nhận.
Những yếu tố này là điều kiện chân thật.
Tưởng tượng nếu thị trưởng xuất hiện tại đám cưới
và nói: "Bằng quyền lực trao cho tôi
với tư cách thị trưởng thành phố,
tôi đặt tên cho vọng lâu này 'Cung điện pizza của thị trưởng'.
Những lời này của thị trưởng là hành động ngôn ngữ
khi ông đặt tên cho vọng lâu.
Và vì ông ấy là thị trưởng,
vọng lâu sẽ được biết đến với cái tên mới.
Nhưng nếu ai đó không phải là thị trưởng
mà là một người qua đường bình thường,
quyết định đặt tên vọng lâu theo tên con mèo yêu thích của cô ấy,
nhiều khả năng cái tên sẽ không thay đổi.
Điều kiện chân thật là các quy định
giúp phát ngôn ngữ vi được thực hiện.
Những điều này tương đối hợp lô-gic.
Phát ngôn ngữ vi cần có quyền lực hợp lý,
nó có thể được hiểu,
nó nên rõ ràng,
và nó có thể được thực hiện.
Nếu phát ngôn ngữ vi không đáp ứng các yêu cầu này,
nó sẽ không có khả năng
thực hiện hành động.
Nhưng một phát ngôn ngữ vi đáp ứng các điều kiện
và được nói rõ ràng
không có nghĩa nó được ngầm làm theo.
Quay lại bể bơi,
một nhóm thanh niên ồn ào chạy thi đến cầu nhảy cao.
"Không được chạy" dường như
không có ảnh hưởng tới họ,
và họ sẽ phải đối mặt với hậu quả
khi không tuân thủ phát ngôn ngữ vi này.
Họ thậm chí có thể phải nói ra
vài phát ngôn ngữ vi như
xin lỗi nhân viên cứu hộ
và hứa không chạy nữa.
Có thể nhân viên cứu hộ sẽ phản ứng
bằng một phát ngôn ngữ vi khác
như phạt họ không được vào bể bơi
cho đến hết ngày.
Sau cùng, những thanh niên này phải học
cách tôn trọng sức mạnh của ngôn từ.