[لە یەکی ٢٠٢٠،
کریسچیان ھاپی و پارادیس سابێتی بیرۆکەیەکی ئازایانەیان پێشکەش کرد]
سێنتینێڵ: سیستمێکی ئاگادارکردنەوەی تازە بۆ دۆزینەوە و شوێن پێ گرتنی پەتای داھاتوو]
[بەم شێوەیە کار دەکات ...]
کریسچیان ھاپی: سێنتینێڵ سیستمێکی نوێی بە توانایە بۆ ڕێگری پەتا.
لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بنیادنراوە.
پاردیس سابێتی: کۆڵەکەی یەکەم گەڕانە.
من و کریسچیان بەیەکەوە نەخۆشی درممان خوێندووە
لە سەرانسەری جیھان بۆ ماوەی دوو دەیە.
ڕیزبەندی جینۆممان بەکارھێناوە.
خوێندنەوەی زانیاری بۆماوەیی تەواوی میکرۆب،
ڕێگەمان دەدات بۆ ناسینی ڤایرۆسەکان، تەنانەت ئەوانەش کە پێشتر نەمان بینیون،
شوێن گرتیان کاتی بڵاوبوونەوە
و سەیر کردنی گۆڕانیان.
و ئێستا بەھۆی تەکنەلۆجیای بەھێزی چاک کردنی جینی CRISPR،
دەتوانین ئەم زانیارییە بۆماوەییە بەکار بھێنین
بۆ خێرا نەخشە کێشانی تاقیکردنەوەی ھەستیاری نایابی نیشانەی نەخۆشی بۆ ھەر میکرۆبێک.
‏‎CH: یەکێک لەو ئامرازانە پێی دەگوترێت شێڕلۆک.
دەکرێت لە تاقیکردنەوەی ڤایرۆسی ناسراودا لەسەر کاغەزی سافی سادە بەکاربێت.
زۆر ھەرزانە،
و کارکەرانی تەندروستی ھێڵی پێشەوە دەتوانن شێڕلۆک بەکار بھێنن
بۆ دۆزینەوەی باوترین یان ترسناکترین ڤایرۆسەکان
لە کاتژمێرێکدا.
ئامرازەکەیتر کارمێنە.
پێویستی بە تاقیگەیەکە، بەڵام دەتوانێت تێستی سەدان ڤایرۆس بکات لە ھەمان کاتدا.
دەستەی تاقیگەی نەخۆشخانە دەتوانن تێستی نمونەی نەخۆش بکەن
بۆ مەودایەکی فراوانی ڤایرۆسەکان
لە ڕۆژێکدا.
دووەم کۆڵەکەمان گەیاندنە.
ھەمووان بەیەک بگەیەنە و ئەم زانیارییە ھاوبەشی پێ بکە
بەدرێژایی کۆمەڵی تەندروستی گشتی.
لە زۆرینەی دەرچوونەکاندا،
دەستەی نەخۆشخانە زانیاری نەخۆشی ھاوبەشی پێدەکەن بە کاغەز، ئێکزڵ -- ئەگەر ھەبێت.
ئەمە وادەکات شوێن پێ گرتنی دەرچوونێک لە بۆشایی و کاتدا
و ڕێکخستنی وەڵامێک
زۆر سەخت بکات.
بۆیە گەشە دەدەین بە سیستمێکی cloud-based و ئەپڵیکەیشنەکانی مۆبایل
کارکەرانی کۆمەڵی تەندروستی دەبەستێتەوە بە،
پزیشکان، دەستەی تەندروستی گشتی -- ھەمووان --
و ڕێگەیان دەدات کە زانیاری بار بکەن،
شیکردنەوەکان پێشکەش بکەن، پێشبینییەکان ھاوبەشی پێبکەن
و وەڵامێک ڕێک بخەن و پلانێک بخەنە کار
لە کاتی ڕاستەقینەدا.
سێیەم کۆڵەکەمان دەسەڵات پێدانە
سیستمی دەرچوونی چاودێریکردن تەنھا کاتێک سەرکەوتوو دەبێت
ئەگەر دەسەڵات بدەین بە کارکەرانی تەندروستی ھێڵی پێشەوە کە پێشتر لە دەرەوە بوون
گرنگیان داوە بە کۆمەڵەکان.
ئەمە پێویستی بە ڕاھێنانێکی زۆر ھەیە.
من و پاردیس زۆر وریای ئەوەین.
ئێمە ١٠ ساڵی ڕابردوومان بەسەربردووە لە
ڕاھێنان بە سەدان پزیشک و زانای ئەفریقی گەنج.
لە سەرووی پێنج ساڵی داھاتووەوە، ڕاھێنان دەکەین بە ١٠٠٠ کارکەری تەندروستی
بۆ بەکارھێنانی ئامرازەکانی دۆزینەوەی سێنتینێڵ
و دەسەڵاتدان پێیان بۆ ڕاھێنان کردن بە ھاوڕێکانیان.
بەم ڕێگەیە، گەشە دەدەین بە سیستمی ئاگاداریی تەندروستی بنچینەیی
و چاودێری کردن یەک دەخەین لەگەڵ مەشقی پزیشکی.
[لە پێشکەش کردنی پلانە ئازایانەکەیانەوە لە TED، جیھان گۆڕاوە ...]
بڕایەر گۆڵدبێرگ: بۆیە ئێمە لێرەین. ئەمە تۆمار دەکەین.
٧ی نیسانی، ٢٠٢٠ە،
و بەڕوونی، ئێمە لە ئازارەکانی پەتای شێتی جیھانی داین
کە بەھۆی ڤایرۆسی نوێی کۆرۆناوەیە.
بۆیە دوان لە ئێوە تا ھەتایە بەیەکەوە کارتان کردووە،
بەڕاستی ئێوە ماندوو نەناسانە کارتان کردووە
بە گەڕانەوەی قەیرانی ئیبۆلا لە ٢٠١٤.
بە بۆچوونی تۆ ئەوە چ ھەستێکە؟
شەش ساڵ دوای سەرھەڵدانی ئیبۆلا،
ئێمە ڕووبەڕووی تەنگوچەڵەمەیەکی تر دەبینەوە،
و بە تەواوی، وەک ئەوەین کە، ھەرگیز لە تەنگوچەڵەمەی پێشترەوە فێر نەبووین.
و ئەوە، بەڕاستی، بۆ من، جەرگبڕە.
پێم وایە ئەم پەتایە پیشانمان دەدات چەند نا ئامادەین
لە سەرانسەری جیھان.
کریسچیان و ھاوکارانمان زانستی دۆزینەوەی نەخۆشییان ھەبوو لە سایتی نەخۆشخانەکەمان
لە نایجیریا، سیێریا لیۆن و سەنیگال لە سەرەتای مانگی شوبات.
زۆرینەی ویلایەتەکانی ئەمریکا ئەوەیان نەبوو تا دوای ماوەیەکی زۆر.
ئەمە پێمان دەڵێت کە ھەموومان لەناو ئەمە داین،
و ئێمە زۆر لە دوای چەماوەکەین.
کەواتە، ئەم سیستمی سێنتینێڵە سەرسوڕھێنەرە،
بەڵام دەزانم کە ئەو پرسیارەی کە لە مێشکی ھەمووانە ئەمەیە:
لێرە و ئێستە چۆن کار دەکات؟
دەزانی، باسی سێنتینێڵ دەکەین وەک سیستمی داخوازی شوێنگرتنی پەتا،
و ئێمە لەناو پەتایەکداین.
بەڵام ئەوەی مەزنە ئەوەیە کە، ھەمان ئامرازە پێویستەکانت پێیە
بۆ شوێنگرتنی پەتایەک
ئەوانەن کە پێویستتن بۆ وەڵامدانەوەی یەکێک.
و ھەموو تەکنەلۆجیاکان کە پلانمان بۆ داناون --
خاڵی تاقیکردنەوەی بایەخپێدان، تاقیکردنەوەی جۆراوجۆر،
دۆزینەوە و شوێن پێ گرتنی ڤایرۆس کە دەگۆڕێن،
و داپۆشینی ئەپڵیکەیشنەکانی مۆبایل بۆ تەختەی پێوانە --
ھەموویان شلۆقن.
ئەمە جەنگە، بۆ ئێمە.
بە شێوەیەکی بنچینەیی ٢٤ کاتژمێر لە کاتی گەڕانەوەدا ئەنجامی دەدەین
بۆ پێدانی ئەنجامەکان،
ئەمەش پێویستی بە کارکردنمانە بە بێ وەستان.
بۆیە ئەمە ساتێکی تەواو بەرەنگارییە.
لە خانەوادە دوورین.
لانی کەم من دەتوانم ئەمڕۆ خانەوادەکەم ببینم،
و دڵنیام سبەی دەگەڕێمەوە بۆ سەنگەرەکان.
لە تاقیگەکەم، یەکەم جینۆمی ڤایرۆسی کۆرۆنامان زنجیرە کرد
لەسەر کیشوەری ئەفریقی،
و ئەمە لە ٤٨ کاتژمێردا ئەنجامدرا.
ئەمە ھاتنی شۆڕشگێڕانەیە لە ئەفریقاوە
و دواتر بەردەست خستنی ئەم زانیارییە بۆ کۆمەڵی تەندروستی جیھانی
بۆ ئەوەی ببینین ڤایرۆسەکە لە ئەفریقا لەچی دەچێت.
پێم وایە بەھۆی تەکنەلۆجیا و زانیاری
و دواتر ھاوبەشی پێکردنی زانیاری،
دەتوانین باشتر بیکەین و دواتر سەرکەوین.
ھەموو بیرۆکەی سێنتینێڵ
ئەوەیە کە ئێمە ھەموومان پاسەوانی یەکتر دەکەین.
ھەموومان سەیر دەکەین.
ھەر یەکێک لە ئێمە سێنتینێڵێكە.
ھەر یەکێک لە ئێمە، توانای ھەیە چاودێری ئەوە بکات کە نەخۆشمان دەکات،
دەتوانێت ھاوبەشی پێ بکات لەگەڵ کەسانی تری کۆمەڵگاکەمان.
و پێم وایە ئەوەی زۆر بە قووڵی دەمەوێت،
ئەوەیە ھەموومان ببین بە پاسەوان
چاودێری یەکتری بکەین.
[دکتۆر پاردیس سابێتی و دکتۆر کریسچیان ھاپی]
[زانایانی بلیمەت.
ھاوکارانی ئازا.
پاڵەوانانی جیھانی.]