لە ساڵی ١٩٠٣، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکان
گەشتێکی سێ ڕۆژەی بۆ دۆڵی یۆسۆمێتی لە کالیفۆرنیا کرد.
سەرۆک سیۆدۆر ڕۆزفێڵت لە دارستانێکی داری بەرزی سیوکیا نووست،
لە گەردەلولێکی بەفر چادری هەڵدا، چەند کاتژمێر بە قسەکردن لە دەوری ئاگرەکە
لەگەڵ میوان و ڕێبەرەکەی جۆن میور بەسەر برد.
ڕۆزفێلت بە ناوبانگییەوە ئارەزووی دەرەوەی دەکرد،
بەڵام مویر بانگێشتی کردبوو زیاتر لە مەبەستی مانەوە لە چادردا:
یۆسێمیتی لە مەترسیدا بوو.
هەرچەندە یۆسێمێتی لە ساڵی ١٨٦٤وە بوو بە خاکێکی پارێزراو،
دۆڵەکە هیشتا لە مەترسیدا بوو بۆ پەرەسەندنی زۆر لە ساڵی ١٩٠٣.
لە دڵی ململانێی دە ساڵە دابوو بۆ یەکلایکردنەوەی خاک
بۆ پاراستن و بەکارهێنانی گشتی -
دوو ئامانج کە زۆر ئاسانتر بوون لەوەی کە ئەنجام درابوون.
جەنگ لەسەر یۆسۆمێتی لە ساڵی ١٨٤٩ لەگەڵ دۆزینەوەی بە پەلەی زێر دەستیپێکرد،
کاتیك کرێکارانی کانزا چوون بۆ ڕۆژئاوا، بۆ گەڕان بەدوای زێڕ لە بناری چیای سیرا ناڤادا.
لە ساڵی ١٨٥١، میلیشیایەکی حکومی،
هۆزی ئەهوەنچی لە دۆڵی یۆسۆمێتی دوورخستەوە.
ئەوانەی کە توانیان بە شایەتی جێگیری سپی پێستەکان بگەرێنەوە کە داوای زەوی دەکەن،
بڕینەوەی دارە سیوکیا گەورەکان، و بنیاتنانی هۆتێل و هۆڵ.
لە وەڵامدا، گرووپێکی بچووکی نیگەران لە کالیفۆرنیا
پشتگیری سیناتۆر جۆن کۆنسیان کرد بۆ پاراستنی دۆلەکە بۆ بەرژەوەندی تایبەت.
لە ساڵی ١٨٦٤، کۆنگرێس پرۆژە یاسای کۆنیسی تێپەڕاند،
بەدەستهێنانی دۆڵی یۆسێمێتی بۆ ویلایەتی کالیفۆرنیا،
بۆ یەکەمجار حکومەتی ئەمریکا زەوییەکی خستە ژێر دەستی پاراستنی گشتییەوە.
بەلام بەرێوەبردنی ئەو زەوییە وەک پرسیارێکی کراوە ماوەتەوە،
یەکێکە کە تەنها ئالۆزتر دەبێت
کاتێک کە زەوی زیاتر دێنە ژێر هەمان پاراستن.
دوای حەوت ساڵ، زەویناس فێردیناند هایدن
سەرکردایەتی هەڵمەتێکی کرد بۆ بەرزاییەکانی یەلۆستۆن،
کە زۆربەی هۆزە ئەمریکییە ڕەسەنەکان بۆ بۆنە، ڕاو و بازرگانی بەکاریان دەهێنا.
گەشتی زانا و هونەرمەندەکان هەواڵی هێنا
لە ئاوی گەرم و کانی گەرم،
پشتگیرییەکەی بەربڵاوی بەدوای خۆیدا هێنا بۆ پاراستنی یەلۆستۆن لە ژێر سایەی حکومەت -
و دانانی سنوورێک بۆ خەڵکی ڕەسەن بۆ بەدەستهێنانی زەوی.
هەرچەندە، جیاواز لە یۆسۆمیتی، نەدەتوانرا یەلۆستۆن بخرێتە سەر ویلایەتێک -
ئەمە بەشێک بوو لە سێ هەرێمی ئەمریکا کە تا ئەوکات نەببوون بە ویلایەت.
لەجیاتی ئەوە، کۆنگرێس لە ساڵی ١٨٧٢ یەلۆستۆنی هێنایە ژێر چاودێری فیدراڵی،
درووستکردنی یەکەم پارکی ڕاستی نەتەوەیی.
لە ماوەی سەرۆکایەتی، تێدی ڕۆزفێڵت ئامرازێک بوو
لە فراوانکردنی زەوییەکان لە ژێر پاراستنی گشتییدا
تا ساڵی ١٩١٦، پانزە پارکی نەتەوەی هەبوو.
بەڵام کێشەی بەڕێوەبەرایەتی بە چارەسەرنەکراوی مایەوە،
و پاراستنی پارکەکە بە شێوەیەکی سەرپێی چارسەرکرا
بەسەر چەندین بەشی حکومەتدا.
ئەرکی ڕاستەوخۆ وەک درووستکردنی ڕێگاوبان و دامەزراندنی کارمەند
ناکارامەیی لە بیرۆکارتیدا پێویستە.
هیچ لە بەشەکان یاسایان دانەناوە بۆ ئەنجامدان لە پارکەکە،
بۆیە ڕاوچییەکان ژیانی کێوی و لەوڕگاکانیان کوشت،
و سەردانیکەران شوێنەوارەکانیان تێکدا.
چارەسەرەکە لە کەنەداوە هات،
کە کاریگەریەکی زۆری لەسەر خزمەتگووزاری پارکەکە هەبوو.
لە ساڵی ١٩١٦، ویلایەتە یەکگرتوەکان خزمەتگووزاری پارکی نەتەوەی دامەزراند
لەسەر ئەم مۆدێلە دامەزراند.
تا ئەم ڕۆژە، ئامانجی خزمەتگوزاری پارکەکە دوو ئامانج لە خۆدەگرێت
کە هەندێکجار ناکۆکی درووست دەکات:
بۆ پاراستنی پارکەکە لە داهاتوو
و ڕێگەدان بە خەڵکی بۆ چێژ لێوەرگرتنی.
ئەمە کارێکی هاوسەنگی ناسکە: ڕێگە، شوێن و ژێرخانی تر
ڕێگە بە خەڵکی دەدات بۆ سەردانی پارک، بەڵام هەروەها دیمەنی سرووشتیش تێکدەدات،
لە کاتێکدا سەردانیکەران دەتوانن بەژداری بکەن لە پیس بوون و خاوێنکردنەوە،
و زیان بگەێنن بە سیستەمی ژینگەیی.
هەروەها دەکرێت مێژووی پاراستن لەهەمان بەرە لەگەڵ ئەم ئەرکە دابێت.
زۆربەی پارکەکان لە کاتی دۆزینەوەیان دا نەبوون،
چۆڵەوانی بووبە ستاندارێك بۆ پاراستنیان .
لە جیاتی، زۆربەی ماڵ و شوێنی پەرەستن بوو بۆ خەڵکە ڕەسەنەکەی،
کە دەستگەیشتنیان بەو زەویانە لەدەستداوە لە ژێر ناوی بەکارهێنانی گشتییەوە.
تەنها لەم دوایانە خزمەتگوزاری پارکی نەتەوەی
دەستیکرد بە لێپرسینەوە لەگەڵ ئەو میراتە و بە بەژداری ئەمریکییە ڕەسەنەکان
لە بەرێوەبردنی پارکەکان.
لە سەرتاسەری جیهاندا، کۆمەڵگە ڕەسەنەکان ڕۆڵێکی گرنگیان هەیە
لە بەڕێوەبردنی زەوی و پاراستنی.
ئەمرۆ، هەزاران پارکی نەتەوەی لە سەرتاسەری جیهان هەن،
و هەریەکێک پێویستە هاوسەنگی گشتی لەگەڵ پاراستنی ژینگەیی و مێژووی ڕابگرێت.
پارکەکان لە نیوزلەندا، ئایسلەندا، ئوسترالیا و باشووری ئەفریقا
ئەزموونی ڕاملینێکی توندیان کردوە کاتیک ژمارەی سەردانیکەران بەرزبۆتەوە.
هەندێکیان، وەک پارکی نەتەوەیی مو کو سیمیلان لە تایلاند،
بەشی سەردانی گەشتیارانی بەتەواوی داخست بۆ ئەوەی سیستەمی ژینگەیی چاک ببێتەوە.
پارکە نەتەوەییەکان پارێزگاریان لە دیمەنە نەگۆڕەکان کردوە
بۆ نەوەکانی داهاتوو.
هەروەها ناچارمان دەکەن بە پرسیارێکی قورس دەست پێ بکەین:
بەرپرسیارەتی ئێمە بۆ ئەم هەسارەیە، و بەرامبەر یەکدی چییە؟