Pekala.
Öncelikle kısa bir hayal gücü idmanıyla başlamak istiyorum.
Bu masada karşılıklı oturduğumuzu hayal edin.
Şimdi, sizden bu kartlardan birini seçip bana doğru itmenizi isteyeceğim.
Bu yüzden lütfen kartlardan birini bana doğru ittiğinizi hayal edin.
Tamam, şimdi ittiğiniz karttaki sayıyı alın
ve aklınızda tutun -- birazdan lazım olacak.
Şimdi, bu desteyi karıştıracağım
ve sizden destede gördüğünüz bir kartı seçmenizi isteyeceğim.
Hazır mısınız?
Pekala, şimdi aklınızda bir kart olduğuna göre,
seçtiğiniz kartın değerini bir önceki sayınla toplayın.
Mesela, sinek altılı seçtiyseniz sayınaza altı ekleyin,
eğer as seçtiyseniz, bir ekleyin
ve eğer resimli bir kart seçtiyseniz 11 ekleyin.
Zihninizde son bir sayını belirlediniz mi?
Harika.
Öyleyse, sayınızla eşleşen şekle bakın.
Şimdi, komik olan şu.
Bu videoyu izleyen bir sürü insan olacak
ve hepiniz kendinize has özelliklere sahip farklı farklı insanlar olacaksınız.
Ama yine de,
şu an çoğunluğunuzun aklında bir kivi var
ama eğer solaksanız da büyük ihtimalle koçanlı bir mısır.
Evet, az önce sizi kandırdım.
Ve psikolojik önyargılarınızı kullanarak
iki tercihinizde de sizi manipüle ettim.
Ben, Londra Goldsmiths Üniversitesinde
MAGIC Lab'de çalışıyorum.
Orada, asistanlarımızı görünmez yapmanın yanı sıra
sihir numaralarını kullanarak dikkat, algı, aldatma ve özgür irade gibi
psikolojik süreçleri araştıran çeşitli çalışmalar yürütmekteyiz.
Çok küçük faktörlerin seçimlerimizi bu kadar etkileyebilmesi
ve kusurlarımızın farkına varmanın bizi güçlendirebilmesi beni çok şaşırtıyor.
Sihir numaraları bu durumu incelemek için oldukça etkili bir araç
ve deneylerimiz de bunu kanıtlıyor.
Öncelikle, biz insanlar tercihler arasında en kolay olanını seçme eğilimindeyiz.
Yaptığım kart numarasında;
çoğu insan genellikle benim istediğim kartı seçiyor
çünkü kartı diğerlerinden birazcık daha uzun gösteriyorum.
Ve böylece o kart beyniniz için en kolay tercih haline geliyor.
Bizim durumumuzda da
çoğunuz kupa onlusunu seçti öyle değil mi?
Bu en kolay tercih prensibine dayalı daha bir sürü
sihir numarası var.
Çünkü sihirbazlar da gayet farkında ki
beynimiz, "biz" demeyelim de, genellikle birazcık tembel.
Dört kartla gerçekleştirdiğimiz numara da bu duruma gayet iyi bir örnek.
Kendisi; katılımcılardan, dört karttan birini
bana fiziksel olarak itmelerini istediğim,
bir başka numaradan esinlenerek tasarlandı.
Bu deneyde, insanların yüzde atmışının soldan üçüncü kartı seçtiğini
ve eğer solak iseler de,
çoğunlukla soldan ikinci kartı seçtiklerini gördük.
Bu durum da yine en kolay tercih prensibine dayanmakta
çünkü çoğu insanın seçtiği kart
dominant elleriyle en kolay ulaşabildikleri.
Yani, çoğunuzun bu iki sayıdan birini seçeceğini biliyordum
ve bu bilgiyi kullanarak
en olası iki durumu hesapladım.
Ama bu sadece sihirle alakalı değil.
Günlük hayatlarımızda nasıl çevremizin etkisi altında kaldığımızla da alakalı.
Biliyorsunuz, haber ve siyasetçiler de
aklınızla sürekli oynuyorlar,
çünkü onlar da biliyor ki
biz erişmesi kolay şeyleri tercih ediyoruz.
Mesela, bir markete girdiğinizde
bir şişe şarap veya bir paket pirinç alırken
onlarca dikey rafa dizilmiş ürün arasından
içgüdüsel olarak ilk önce
sizin için görmesi en kolay olanlara bakıyorsunuz, öyle değil mi?
Çünkü kolay ve daha az efor gerektiriyor.
Biliyor musunuz, sırf bu "en kolay tercih" prensibi yüzünden
markalar, ürünlerini görmesi kolay raflara koydurabilmek için
market sahipleriyle pazarlık yapmaktalar.
Ve bu, birçok siyasetçinin de kullandığı bir taktik.
Bir bilgi, sosyal medyada gözümüzün önüne düştüğünde
erişmesi kolay hale geliyor
ve bu, kesinlikle oy verme tercihimizi etkileyen bir şey.
Mesela Brexit referandumu
ve 2016 Amerika seçimleri,
yüzde yüz doğru olmamasına rağmen
çeşitli bilgilerin erişim kolaylığını orantısız hale getiren
ve sadece belirli kişilere görünür yapan,
hedef sahibi reklam planlarıyla insanların oylarının belirlendiği
iki tarihi siyasi olay.
Ama güzel haberler de var.
Bazı basit faktörler bizim ne kadar etkilenebilir olduğumuzu belirlemekte.
Dört kartla yapılan sihir numarasını kullanarak gerçekleştirilen bir deneyde
katılımcılara bir seçimleri olduğunu açıkça belirtmemizin
onların daha bilinçli seçimler yapmalarını sağladığını,
yani onlara yaptırmak istediğimizin tam tersi yönde davrandıklarını keşfettik.
Başka bir deyişle,
katılımcılardan ya bir kartı bana doğru itmelerini rica ettim
ya da dedim ki,
"Bir kart seçin, ve bana doğru itin."
Ve bir kart seçmeleri istendiğinde
düşüncesizce hareket edip ulaşması en kolay kartı seçen kişi sayısı
yüzde 60'dan yüzde 35'e düştü.
Yani görünen o ki, bir seçim hakkımız olduğu
ve seçimlerimizin fark yarattığı hatırlatıldığında
düşünmeden hareket etmek yerine,
daha kişisel seçimler yapabiliyor
ve daha az manipüle edilebilir oluyoruz.
İzin verin, size İngiliz mentalist Derren Brown'ın bulduğu
bir numara daha göstererek
anlamanızı kolaylaştırayım.
Bu seferki psikolojide "ilkinleme" denen bir olayı kullanmakta.
İlkinleme, maruz kaldığınız bir şeyin
gelecek seçim ve davranışlarınızı etkilediğinde gerçekleşir,
Ve siz farkında olmadan maruz kaldığınız şey
belli bir noktaya size kadar rehberlik eder.
Genelde bu numara sizinle yüz yüze konuştuğum
daha samimi bir ortamda gerçekleştirilir
ama birlikte yine de deneyeceğiz.
Sadece bana odaklanabildiğiniz kadar odaklanmaya çalışın
ama seçimlerinize etki etmeme izin vermeyin.
İskambil kartlarından benim aklımda olanını,
size zihnen iletmeye çalışacağım.
Hazır mısınız?
Pekala, öncelikle rengi parlak ve capcanlı yapın
Zihninizde bir ekran hayal edin,
ve ekranda, küçük sayılar, kartların alt köşelerindeki
ve şimdi de kartın üstündeki,
sonra da ortadaki şeyleri,
kartın merkezindekileri düşünün,
pat, pat, pat, şekiller.
Oldu mu?
Tamam, şimdi iddiaya varım ki büyük çoğunluğunuz
karo üçlüsünü düşündü
ama başka bir kart seçti, öyle değil mi?
Fark etmiş olabileceğiniz gibi,
size komutları verirken vücut dilimi kullanarak
seçimlerinize etki etmeye çalıştım.
Bu numarayla çalışmalar yaparak
katılımcıların yaklaşık yüzde 18'inin karo üçlüsünü
ve yine yaklaşık yüzde 40'ının başka bir şeklin üçlüsünü
onları manipüle ettiğimden bihaber olarak seçtiğini keşfettik.
Peki burada noldu?
Siz, seçimlerinizi etkilemeye çalıştığımın farkında olduğunuzdan dolayı,
yaptığım şeye büyük ihtimalle daha fazla dikkat ettiniz.
Ve bu da birçoğunuzun, kim olduğum, ne üzerine uğraştığım
ve onların zihinleriyle ne yapmaya çalıştığım hakkında
bir bilgilendirme almayan
önceki katılımcılara kıyasla, daha bilinçli seçimler yapabildiniz.
Yani mesele şu ki,
deneylerimizin hepsinde,
seçimlerini tamamen özgür iradeyle gerçekleştirdiklerini iddia etseler de
tüm katılımcılarımızın kart seçimlerine başarıyla etki edebildik.
Ve bu öz farkındalık eksikliği
siyasetçileri, şirketleri
ve diğer tüm insanların
üzerimizde daha fazla etki sağlamalarına izin veriyor,
çünkü aslında olmamamıza rağmen,
kendi seçim ve inançlarımızın mutlak kontrolüne sahip olduğumuza inanıyoruz.
Politik ya da alışveriş seçimlerimizde
eğer dikkat etmezsek
yanıltıcı içerik veya cafcaflı reklamlar aklımızla oynayabilir.
Peki ya, günlük yaşantımızda
içimizdeki dürtüsel canavarı bastırıp,
düşünmeden hareket etmek yerine,
durup seçimlerimiz hakkında daha derin düşünebiliyor olsaydık?
Aslında, manipüle edilebilir olduğumuzu
hayatımız boyunca aklımızdan çıkarmayarak
daha bilinçli seçimler yapabiliriz.
Teşekkürler.