YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Polish napisy

← Wszystko jest remiksem, część 4.

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 1 created 03/03/2012 by maciej.chojnacki.

  1. (Podziękowania dla iStockPhoto za pomoc

  2. przy produkcji tego odcinka. Sprawdźcie ich ofertę:
  3. iStockPhoto.com)
  4. Nasze geny pochodzą od jednego,
  5. pochodzącego sprzed 3,5 miliarda lat,
  6. przodka: LUCA,
  7. Last Universal Common Ancestor (ostatni uniwersalny wspólny przodek).
  8. Gdy LUCA się rozmnażał, jego geny były kopiowane,
  9. znów kopiowane i ponownie kopiowane.
  10. Ten proces czasami generował błędy - wówczas następowały przekształcenia organizmu.
  11. Z czasem z tego jednego organizmu rozwinęły się
  12. wszystkie formy życia na Ziemi.
  13. Niektóre z nich zaczęły rozmnażać się płciowo,
  14. łącząc geny pojedynczych osobników,
  15. i promując najlepiej przystosowane do życia wariacje.
  16. To ewolucja. Kopiowanie, przekształcanie, łączenie.
  17. Kultura rozwija się w podobny sposób,
  18. z tą różnicą, że zamiast genów pojawiają się memy:
  19. idee, sposoby zachowania, umiejętności.
  20. Memy są kopiowane, przekształcane i łączone.
  21. Najpopularniejsze idee naszych czasów
  22. to najszybciej rozprzestrzeniające się memy.
  23. To ewolucja społeczna.
  24. Kopiowanie, przekształcanie, łączenie.
  25. To są nasze zasady, w ten sposób żyjemy
  26. i oczywiście, w ten sposób tworzymy.
  27. Nowe idee są rozwinięciem starych.
  28. Nasz system prawny jednak nie dostrzega
  29. takiej natury twórczości.
  30. Pomysły traktuje jako formy własności,
  31. niczym ogrodzone i odizolowane
  32. prywatne działki.
  33. Nie taka jest natura ludzkich idei.
  34. Nawarstwiają się, splatają ze sobą,
  35. wzajemnie łączą. I gdy system popada
  36. w konflikt z rzeczywistością...
  37. zaczyna się rozpadać.
  38. Wszystko jest remiksem
  39. Część czwarta: Awaria systemu
  40. Niemal przez całą historię ludzkości
  41. pomysły były wolne.
  42. Prace Szekspira, Gutenberga
  43. czy Rembrandta mogły być dowolnie kopiowane
  44. i wykorzystywane jako podstawa twórczości.
  45. Rosnąca dominacja wolnego rynku,
  46. gdzie produkty umysłu są, jak każdy inny towar,
  47. kupowane i sprzedawane,
  48. wywołała niepożądany efekt uboczny.
  49. Powiedzmy, że ktoś usprawnia żarówkę.
  50. Jej cena musi pokryć wydatki związane
  51. nie tylko z kosztami produkcji,
  52. ale również z kosztami
  53. samego procesu twórczego.
  54. Teraz na tym nowym rynku pojawia się konkurent,
  55. kopia oryginału.
  56. Nie musi on przejmować się kosztami
  57. opracowania wynalazku,
  58. więc jego kopia będzie tańsza.
  59. Efekt: odkrywcy nowych idei
  60. nie są w stanie konkurować z kopiami.
  61. Wprowadzone w Stanach Zjednoczonych systemy
  62. prawa autorskiego i patentowy
  63. miały zlikwidować tą nierówność.
  64. Prawa autorskie dotyczyły mediów;
  65. patenty chroniły wynalazki.
  66. Oba systemy miały wspierać
  67. twórczość i rozprzestrzenianie się
  68. nowych idei przez stosowanie krótkiego
  69. krótkiego okresu wyłączności, podczas którego
  70. nie wolno było kopiować cudzych prac.
  71. Ten okres ochronny dawał twórcom możliwość
  72. pokrycia kosztów i osiągnięcia godziwego zysku.
  73. Po jego upływie, ich idee przechodziły do domeny publicznej
  74. gdzie mogły być swobodnie rozpowszechniane
  75. i wykorzystywane w cudzych pracach.
  76. Cel był jasny:
  77. bogata domena publiczna,
  78. bezpłatny zestaw idei, produktów,
  79. sztuki - dostępny dla wszystkich.
  80. Owo wspólne dobro
  81. miało przynosić pożytek całemu społeczeństwu.
  82. Z czasem wpływ rynku
  83. zmienił tą ideę nie do poznania.
  84. Wpływowi myśliciele twierdzili, że
  85. pomysły są formą własności.
  86. To przekonanie powołało do życia
  87. nowy termin: własność intelektualna.
  88. Ten mem błyskawicznie się rozprzestrzenił,
  89. co było pochodną silnie zakodowanej w naszej psychice
  90. niechęci do straty.
  91. Krótko mówiąc: nie znosimy się rozstawać z posiadanym dobrem.
  92. Ludzie wyżej cenią stratę
  93. niż zysk.
  94. Korzyści jakie odnosimy
  95. z kopiowania cudzych prac
  96. nie wywierają na nas takiego wrażenia,
  97. jak strata związana z kopiowaniem naszych pomysłów.
  98. Zaczynamy zaciekle bronić naszego terytorium.
  99. Disney na przykład często korzystał z
  100. domeny publicznej.
  101. Historie jak "Królewna Śnieżka", "Pinokio"
  102. czy "Alicja w Krainie Czarów" zostały
  103. zapożyczone z domeny publicznej.
  104. Kiedy jednak nadszedł czas wygaśnięcia
  105. praw do wczesnych filmów Disneya,
  106. firma wymogła na władzach przedłużenie okresu ochrony.
  107. Shepard Fairey często używał
  108. w swojej pracy istniejących dzieł.
  109. Odczuł to boleśnie gdy
  110. został pozwany przez Associated Press
  111. za oparcie swojego słynnego plakatu
  112. na należącym do nich zdjęciu.
  113. Z drugiej strony, gdy jego praca
  114. została wykorzystana przez Baxtera Orr'a,
  115. sam też zagroził pozwem.
  116. No i wreszcie Steve Jobs często
  117. szczerze opowiadał o kopiowaniu przez Apple.
  118. Nigdy nie mieliśmy żadnych oporów
  119. przed wykradaniem świetnych pomysłów.
  120. Sam jednak wpadał we wściekłość gdy tylko
  121. ktoś odważył się skopiować coś od Apple.
  122. Zniszczę Androida, bo to
  123. kradziony produkt. Nie cofnę się przed niczym
  124. żeby ich zniszczyć.
  125. Kali kopiować dobrze.
  126. Od Kalego kopiują - źle.
  127. Większość z nas nie ma problemu z kopiowaniem
  128. o ile to my sami kopiujemy.
  129. W tych warunkach,
  130. wspierana przez głęboko zakorzenione w nas cechy,
  131. idea własności intelektualnej kwitła
  132. i rozszerzała swoje wpływy.
  133. Coraz szerzej interpretowano obowiązujące prawo,
  134. wprowadzano nowe przepisy,
  135. rozszerzając ochronę
  136. i nęcąc korzyściami dla jednostki.
  137. W 1981 George Harrison musiał zapłacić
  138. 1,5 miliona dolarów za "nieświadome"
  139. zapożyczenie melodii “He’s So Fine”
  140. w swojej balladzie “My Sweet Lord”.
  141. Do tej pory sporo piosenek miało podobne brzmienie
  142. do innych utworów, co jednak
  143. nie prowokowało procesów o odszkodowanie.
  144. Ray Charles powołał do życia muzykę soul
  145. wydając “I Got a Woman”,
  146. które oparte było na motywie z “It Must be Jesus.”
  147. Z początkiem lat dziewięćdziesiątych,
  148. pojawiła się seria
  149. nowych regulacji prawnych...
  150. ...a to jeszcze nie był koniec.
  151. Najszerszy zasięg oddziaływania mają porozumienia handlowe.
  152. Nie stanowią prawa, więc mogą być negocjowane
  153. w całkowitej tajemnicy,
  154. bez obowiązku konsultacji społecznych.
  155. W 2011 roku prezydent Obama podpisał umowę ACTA,
  156. a obecnie przygotowywany w największej tajemnicy
  157. Trans-Pacific Partnership Agreement
  158. dąży do rozszerzenia amerykańskiej wizji
  159. ochrony praw autorskich na cały świat.
  160. Oczywiście gdy samo USA było dopiero państwem
  161. rozwijającym się, odmawiało podpisywania takich umów
  162. i nie obejmowało ochroną praw cudzoziemców.
  163. Charles Dickens narzekał wówczas na
  164. piracki amerykański rynek wydawniczy,
  165. złorzecząc, że "ci dranie,
  166. wydawcy, mogą bogacić się na cudzej pracy".
  167. Ochrona patentowa wykonała nagły skok
  168. od ochrony gotowych wynalazków, do objęcia nią pomysłów na nie.
  169. Przede wszystkim chodzi o oprogramowanie.
  170. Nie jest to jednak logiczna zmiana.
  171. Patent to opis wykonania
  172. i budowy wynalazku.
  173. Patenty na oprogramowanie to
  174. czym mógłby być dany wynalazek,
  175. gdyby tylko istniał.
  176. Patenty na oprogramowanie opisywane są
  177. też jak najogólniejszym językiem,
  178. tak by zapewnić jak najszerszą ochronę.
  179. Ich niejednoznaczność sięga
  180. czasem granic absurdu.
  181. Na przykład "maszyna wytwarzająca informację",
  182. co pasuje do każdego komputera, czy nawet
  183. “obiekt materialny,” który dotyczyć może wszystkiego.
  184. Nieostrość granic takich patentów
  185. spowodowała prawdziwą wojnę wsród producentów smartfonów.
  186. 62 procent wszystkich sporów patentowych dotyczy oprogramowania.
  187. Szacowana strata dochodów to pół tryliona dolarów.
  188. Rozszerzający się zakres ochrony własności intelektualnej
  189. daje coraz więcej możliwości do prowadzenia
  190. działalności zarobkowej — jako jedyne źródło zysków.
  191. Powstały dwa nowe rodzaje firm,
  192. które zyją tylko z wytyczania procesów:
  193. trolle próbkowe i trolle patentowe.
  194. Firmy te nie produkują absolutnie niczego.
  195. Pozyskują prawa własności intelektualnej,
  196. a potem pozywają za ich naruszenie.
  197. A ponieważ koszty obrony w sprawach o naruszenie praw autorskich
  198. idą w setki tysięcy dolarów,
  199. zaś w przypadku patentów w miliony,
  200. ich ofiary z reguły chętnie
  201. dogadują się poza salą sądową.
  202. Najsłynniejszy troll próbkowy
  203. to Bridgeport Music,
  204. który wniósł już setki pozwów.
  205. W 2005 roku wygrali sprawę o
  206. dwusekundową próbkę dźwiekową.
  207. Tylko tyle. Próbka nie tylko jest krótka,
  208. ale też i nie do odróżnienia.
  209. NWA: “A 100 Miles and Runnin’”
  210. Ten wyrok sprawił, że w naszych czasach
  211. jakiekolwiek samplowanie jest bezprawne.
  212. Opierające się głównie na samplach
  213. utwory wzorujące się na ze złotej erze hip-hopu
  214. stały się naraz niezwykle drogą inwestycją.
  215. Trolle patentowe zajmują się obecnie
  216. praktycznie tylko oprogramowaniem.
  217. Najsłynniejszym przykładem jest
  218. działalność Paula Allena.
  219. Współzałożyciel Microsoftu,
  220. miliarder,
  221. jest uznanym filantropem,
  222. który zamierza rozdać większość majątku.
  223. Twierdzi, że podstawowe składniki sieci WWW, jak
  224. powiązane linki, ostrzeżenia czy systemy rekomendacji
  225. zostały wymyślone w jego dawno nieistniejącej firmie.
  226. Allen, który nazywa siebie "człowiekiem pełnym pomysłów",
  227. pozwał w 2010 roku niemal całą Dolinę Krzemową.
  228. Zrobił to pomimo swojej pozycji i swoich bogactw.
  229. Sumując zatem, oto jak sytuacja wygląda obecnie:
  230. uznajemy pomysły za własność,
  231. zaciekle broniąc naszych interesów,
  232. gdy tylko czujemy, że jakaś idea jest naszą własnością.
  233. Prawo tylko wzmacnia ten punkt widzenia,
  234. proponując jeszcze szerszą ochronę
  235. i spore zyski.
  236. Jednocześnie koszty procesowe
  237. zniechęcają pozwanych do obrony
  238. i ułatwiają układanie się poza sądem.
  239. To niezwykle niepokojący scenariusz,
  240. który prowokuje pytanie: co dalej?
  241. Wiara we własność intelektualną
  242. jest tak silna, że całkowicie
  243. wypchnęła ze społecznej świadomości
  244. intencje twórców tego systemu.
  245. Nadal łatwo je poznać, wystarczy
  246. przyjrzeć się dokumentom.
  247. Ustawa o prawach autorskich z 1790 roku:
  248. “ustawa zachęcająca do nauki”.
  249. Ustawa o ochronie patentowej:
  250. “ma wspierać rozwój dziedzin użytecznych”
  251. Wyłączne prawa jednostek, które wprowadziły te ustawy
  252. były kompromisem zawartym dla ochrony wspólnego dobra.
  253. Intencją było polepszenie życia narodu
  254. poprzez zachęcanie do innowacyjności
  255. i stworzenie bogatej domeny publicznej -
  256. skarbnicy wiedzy dostępnej dla każdego.
  257. Prawa jednostek jednak uznano teraz
  258. za wyłączny cel ochrony,
  259. rozszerzono je więc i wzmocniono.
  260. Efektem nie jest dalszy
  261. postęp i rozwój wiedzy,
  262. tylko atmosfera kłótni i wzajemnych pretensji.
  263. Żyjemy w czasach wielkich wyzwań.
  264. Potrzebujemy jak najlepszych idei,
  265. potrzebujemy ich teraz i chcemy żeby swobodnie się rozprzestrzeniały.
  266. Wspólne dobro to mem, który
  267. został stłamszony przez prawo własności intelektualnej.
  268. Powinien odzyskać swoje dawna znaczenie.
  269. Jeżeli będzie się rozprzestrzeniał,
  270. przekształci nasze prawo,
  271. nasze normy, nasze społeczeństwo.
  272. To ewolucja społeczna,
  273. która nie zależy od rządów,
  274. korporacji czy prawników.
  275. Ona zależy od nas.