Turkish subtitles

← Dünya üzerindeki dönen şey nedir? - Brian Jones

Get Embed Code
16 Languages

Showing Revision 14 created 09/22/2020 by Eren Gokce.

  1. Bir dahaki sefer hava durumunda,
  2. evleri ve ağaçları yıkabilecek güçte
    bir kasırga
  3. veya fırtına haberi gördüğünüzde,
  4. ''Rüzgâr nasıl bu kadar hızlı esiyor''
    diye kendinize sorun.
  5. Şaşırtıcı bir şekilde bu;
    5 milyar yıl önce başlamış bir devinim.
  6. Bunun neden ortaya çıktığını anlamak için
    ilk olarak dönmeyi anlamalıyız.
  7. Fizikte iki tip hareketten bahsederiz.
  8. Birincisi doğrusal harekettir.
  9. Bir şeyi itersiniz ve ileri gider.
  10. İkinci tip, dönme ise; yuvarlanan
    veya kendi ekseni etrafında dönen
  11. bir cisimde görülür.
  12. Doğrusal hareketteki bir cisim;
    altındaki zeminin sürtünmesi gibi
  13. onu yavaşlatıp durduracak bir şey
    olmadığı sürece,
  14. sonsuza dek
    hareket edecektir.
  15. Dönen bir cisimde de
    aynı şey söz konusudur.
  16. Bir şey onu durdurana kadar dönmeye
    devam edecektir.
  17. Fakat dönüş hızlanabilir.
  18. Eğer bir buz patencisi buzun üzerinde,
  19. kolları içeride ve doğrusal bir şekilde
    kayarsa;
  20. aynı hızda kaymaya devam edecektir.
  21. Fakat buzun üzerinde dönerken
    kollarını içeri çekerse
  22. daha sonra ne olacağını biliyorsunuz.
  23. Daha hızlı dönecektir.
  24. Bu durum; açısal momentum korunumu olarak
    adlandırılır.
  25. Matematiksel olarak açısal momentum,
    iki sayının çarpımıdır.
  26. sayılardan biri dönüş oranını verirken;
  27. diğer sayı,
    kütlenin eksene olan uzaklığını verir.
  28. Eğer bir şey serbestçe dönüyorsa,
  29. bir numara büyürken,
    diğeri küçülür.
  30. Kollar kapalı, daha hızlı dönüş.
  31. Kollar açık, daha yavaş dönüş.
  32. Dönme hareketinin,
    başka etkileri de vardır.
  33. Eğer bir atlıkarınca üzerindeyken,
    arkadaşınıza bir top fırlatırsanız
  34. top kıvrılmamasına rağmen
    eğri bir yol izleyecektir.
  35. Aslında top düz şekilde gitmiştir.
  36. Kıvrımlı yolda olan sizdiniz,
  37. fakat bakış açınızdan dolayı
    kıvrılan şey topmuş gibi göründü.
  38. Buna Coriolis Etkisi diyoruz.
  39. Tam olarak şu anda,
    hızlanan bir atlıkarıncanın üzerindesiniz.
  40. Bu atlıkarıncaya,
    Dünya adını veriyoruz.
  41. Dünya, her gün bir kez
    kendi etrafında dönüyor.
  42. Fakat dünya neden dönüyor?
  43. Bu milyarlarca yıl önce başlayan
    bir hikâye.
  44. Bir toz bulutu ve gaz
  45. Güneş, Dünya ve gezegenler,
    sen ve ben
  46. yerçekiminin hepsini
    bir araya getirmesiyle çökmeye başladı.
  47. Yığılmaya başlamadan önce,
    bu bulut çok ince bir dönüşe sahipti
  48. ve bu bulut kolları kapalı kayan
    bir buz patencisi gibi
  49. gittikçe daha hızlı döndü.
  50. Bu buluttan meydana gelen her şey,
    Güneş ve Güneş'in etrafındaki gezegenler
  51. ve aylar bu dönme hareketini devraldı.
  52. Bu miras kalan dönme hareketi bize
    günü ve geceyi veren şeydir.
  53. Ve bu gece-gündüz döngüsü
    hava durumumuzu yönetir.
  54. Dünya gündüzleri sıcakken,
    geceleri soğuktur
  55. ve ekvator kutuplardan daha sıcaktır.
  56. Bu hava sıcaklığı farkı
    hava basıncında farklılıklara yol açar
  57. bu hava basıncındaki farklılıklar,
  58. havayı hareket ettirerek
    rüzgâr estirir.
  59. Fakat dünya döndüğü için
    Kuzey Kutbu'nda hareket eden hava
  60. Coriolis Etkisi sebebiyle
    sağa doğru kıvrılır.
  61. Eğer atmosferde alçak basınçlı
    bir alan varsa
  62. hava, kanalizasyona akan bir su gibi
    oraya doğru itilir.
  63. Fakat hava gittikçe sağa doğru eğimlenir
  64. ve bu ona dönme hareketini verir.
  65. Bir fırtınadaki ani alçak basınç ile
  66. hava gittikçe daha çok sıkıştırılır
    ve daha fazla hızlanır.
  67. İşte bu durum, bir kasırganın
    nasıl ortaya çıktığını açıklar.
  68. Hava durumlarında bir fırtına gördüğünüzde
    şöyle düşünün:
  69. ''Dönme hareketi
    Dünyanın dönüşünden geldi,
  70. ve bu dönüş bir kalıntı.''
  71. Dünyayı bir kaç milyar yıl önce yaratan
    narin bir toz bulutunun
  72. ve sıkışmış bir gaz kütlesinin
    ortaya çıkarmış olduğu fosil bir kalıntı.
  73. Çamurdan, taşlardan
    ve hatta dünyanın kendisinden daha yaşlı
  74. dönen bir şeyi izliyorsunuz.