Return to Video

Bốn điều bạn nên hỏi bác sĩ của mình

  • 0:01 - 0:03
    Tôi là bác sĩ giải phẫu thần kinh,
  • 0:03 - 0:07
    hôm nay tôi muốn nói rằng
    những người như tôi cần các bạn giúp.
  • 0:08 - 0:10
    Một lúc sau tôi sẽ kể bạn nghe.
  • 0:10 - 0:14
    Nhưng trước tiên, để tôi kể
    về một bệnh nhân của mình.
  • 0:14 - 0:17
    Đó là một phụ nữ tầm 50 tuổi,
  • 0:17 - 0:19
    nói chung cô ấy khá cân đối,
  • 0:19 - 0:21
    nhưng cô ấy đã nhập viện vài lần
  • 0:21 - 0:25
    để điều trị ung thư vú.
  • 0:26 - 0:29
    Giờ cô ấy bị thoát vị đĩa đệm cổ,
  • 0:29 - 0:32
    dẫn đến tình trạng căng cơ lan toả,
  • 0:32 - 0:34
    ở phía cánh tay phải.
  • 0:35 - 0:38
    Sau khi xem kết quả MRI của cô ấy
    trước khi tư vấn,
  • 0:38 - 0:40
    tôi đã đề nghị làm phẫu thuật.
  • 0:40 - 0:45
    Giờ ca phẫu thuật cổ giống vầy
    đã được chuẩn hóa và rất nhanh.
  • 0:45 - 0:47
    Nhưng chúng cũng có rủi ro.
  • 0:47 - 0:49
    Bạn rạch ở ngay đây,
  • 0:49 - 0:52
    và bạn cẩn thận mổ qua khí quản,
  • 0:52 - 0:53
    thực quản,
  • 0:53 - 0:57
    và bạn cố gắng không cắt vào
    động mạch cảnh.
  • 0:57 - 0:58
    (Cười)
  • 0:58 - 1:00
    Sau đó bạn mang kính hiển vi vào,
  • 1:00 - 1:03
    cẩn thận bỏ đi đĩa đệm
    và phần thoát vị
  • 1:03 - 1:04
    trong ống tuỷ,
  • 1:04 - 1:06
    mà không làm hại dây và rễ thần kinh
  • 1:06 - 1:08
    nằm cách đó chỉ vài milimet.
  • 1:09 - 1:11
    Trường hợp xấu nhất
    là làm hại dây thần kinh,
  • 1:11 - 1:15
    có thể gây liệt từ cổ trở xuống.
  • 1:17 - 1:19
    Khi giải thích cho bệnh nhân,
    cô ấy im lặng.
  • 1:19 - 1:20
    Và một lúc sau,
  • 1:20 - 1:24
    cô ấy đưa ra quyết định
    cho cả tôi và cô ấy.
  • 1:26 - 1:29
    "Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
  • 1:29 - 1:31
    (Cười)
  • 1:32 - 1:35
    Bạn có biết tôi đã nhận ra điều gì
    ngay lúc đó không?
  • 1:35 - 1:37
    Không đâu.
  • 1:38 - 1:41
    Thật ra, mỗi khi có bệnh nhân
    giống người phụ nữ này,
  • 1:41 - 1:43
    tôi thường khuyên đừng phẫu thuật.
  • 1:44 - 1:46
    Tại sao lần này tôi làm vậy?
  • 1:47 - 1:49
    Bạn biết là,
  • 1:49 - 1:51
    đĩa đệm thoát vị rất mảnh,
  • 1:51 - 1:55
    tôi có thể tưởng tượng ra cảnh
    tôi lấy nó ra khỏi ống tủy
  • 1:55 - 1:57
    ngay trước khi cô ấy
    bước vào phòng tư vấn.
  • 1:58 - 2:01
    Tôi phải thừa nhận
    tôi muốn làm phẫu thuật cho cô ấy.
  • 2:01 - 2:03
    Tôi muốn làm phẫu thuật cho cô ấy.
  • 2:03 - 2:07
    Dù gì phẫu thuật cũng là điều
    thú vị nhất trong nghề của tôi.
  • 2:07 - 2:10
    (Cười)
  • 2:11 - 2:13
    Tôi nghĩ bạn hiểu cảm giác này.
  • 2:13 - 2:17
    Người hàng xóm kiến trúc sư nói
    anh ấy thích ngồi vẽ
  • 2:17 - 2:18
    và thiết kế nhà cửa.
  • 2:18 - 2:19
    Anh ấy muốn vẽ cả ngày
  • 2:20 - 2:23
    hơn là nói chuyện với khách hàng
    thanh toán tiền nhà
  • 2:23 - 2:26
    điều đó có thể khiến anh
    bị hạn chế việc cần làm.
  • 2:27 - 2:28
    Mỗi kiến trúc sư,
  • 2:28 - 2:31
    mỗi bác sĩ phẫu thuật
    cần nhìn vào mắt bệnh nhân
  • 2:31 - 2:33
    và ở cạnh người bệnh,
  • 2:33 - 2:37
    họ cần quyết định điều tốt nhất
    cho người bệnh chuẩn bị phẫu thuật.
  • 2:38 - 2:40
    Nghe có vẻ dễ dàng.
  • 2:40 - 2:42
    Nhưng hãy nhìn vào một vài số liệu.
  • 2:44 - 2:47
    Hai hạch trong cổ họng gọi là Amiđan.
  • 2:47 - 2:50
    Có thể làm phẫu thuật cắt bỏ
  • 2:50 - 2:52
    gọi là phẫu thuật cắt amiđan.
  • 2:52 - 2:56
    Biểu đồ này là tỉ lệ cắt Amiđan
    ở những vùng khác nhau
  • 2:56 - 2:57
    ở Na Uy.
  • 2:57 - 3:01
    Bạn có thể thấy rằng
    có gấp đôi khả năng
  • 3:01 - 3:05
    con của bạn --
    vì đây là phẫu thuật cho trẻ em --
  • 3:05 - 3:08
    sẽ làm phẫu thuật cắt Amiđan
    ở Finnark hơn là ở Tronheim.
  • 3:09 - 3:12
    Số ca chỉ định ở hai khu vực
    là như nhau.
  • 3:12 - 3:14
    Có lẽ không khác biệt
    nhưng một số ca thì khác.
  • 3:15 - 3:16
    Đây là một biểu đồ khác.
  • 3:16 - 3:18
    Đĩa sụn giúp ổn định đầu gối,
  • 3:18 - 3:21
    có thể bị lệch hay vỡ nghiêm trọng,
  • 3:21 - 3:23
    do chơi thể thao như đá bóng.
  • 3:24 - 3:27
    Và đây là tỉ lệ phẫu thuật
    của tình trạng này.
  • 3:27 - 3:31
    Tỉ lệ này ở More og Romsdal
  • 3:31 - 3:35
    cao hơn năm lần so với ở Stavanger.
  • 3:35 - 3:37
    Năm lần.
  • 3:37 - 3:38
    Sao lại thế?
  • 3:38 - 3:40
    Có phải do cầu thủ ở More og Romsdal
  • 3:40 - 3:43
    chơi xấu hơn cầu thủ
    những vùng khác?
  • 3:43 - 3:44
    (Cười)
  • 3:45 - 3:46
    Có lẽ không phải.
  • 3:47 - 3:49
    Tôi đã bổ sung vài thông tin.
  • 3:49 - 3:51
    Bạn thấy bây giờ là quá trình thực hiện
  • 3:51 - 3:53
    ở bệnh viện công, màu xanh biển nhạt,
  • 3:54 - 3:57
    ở bệnh viện tư là màu xanh lá nhạt.
  • 3:57 - 4:00
    Có rất nhiều ca phẫu thuật
    ở bệnh viện tư
  • 4:00 - 4:02
    ở More og Romsdal, đúng không?
  • 4:02 - 4:04
    Nó nói lên điều gì?
  • 4:04 - 4:08
    Có thể ở đây, họ đang chữa trị
    bệnh nhân với mục đích kinh tế.
  • 4:09 - 4:10
    Và còn nhiều nữa.
  • 4:12 - 4:15
    Nghiên cứu gần đây chỉ ra
    kết quả chữa trị
  • 4:15 - 4:19
    giữa vật lý trị liệu
    và phẫu thuật khớp gối
  • 4:19 - 4:20
    không có sự khác biệt.
  • 4:20 - 4:24
    Nghĩa là hầu hết các phẫu thuật
    được thực hiện
  • 4:24 - 4:26
    trên biểu đồ tôi vừa trình bày
  • 4:26 - 4:29
    là có thể tránh được,
    ngay cả ở Stavanger.
  • 4:30 - 4:32
    Và điều tôi muốn nói là gì?
  • 4:32 - 4:37
    Mặc dù hầu hết các chỉ định
    điều trị bệnh trên thế giới
  • 4:37 - 4:39
    đều được chuẩn hoá,
  • 4:39 - 4:43
    nhiều biến thể không cần thiết
    trong điều trị bệnh vẫn tồn tại,
  • 4:43 - 4:45
    đặc biệt ở các nước phương Tây.
  • 4:46 - 4:49
    Một số người không nhận được
    trị liệu mà họ cần,
  • 4:49 - 4:53
    và nhiều người trong số các bạn
  • 4:53 - 4:54
    bị điều trị quá mức cần thiết.
  • 4:57 - 4:59
    "Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
  • 4:59 - 5:02
    Từ lúc làm bác sĩ, tôi chỉ nghe
    câu đó đúng một lần.
  • 5:02 - 5:06
    Đồng nghiệp tôi nói họ chưa từng nghe
    câu đó từ bệnh nhân.
  • 5:07 - 5:09
    Và nói cách khác thì,
  • 5:09 - 5:12
    bạn sẽ nhận được từ "không"
    từ bác sĩ mấy lần
  • 5:12 - 5:14
    nếu bạn hỏi câu hỏi đó?
  • 5:14 - 5:16
    Các nhà nghiên cứu đã điều tra,
  • 5:16 - 5:19
    tỉ lệ nói "không" từ bác sĩ
    là như nhau
  • 5:19 - 5:20
    ở những nơi họ tới.
  • 5:20 - 5:22
    Và tỉ lệ này là 30%.
  • 5:22 - 5:26
    Nghĩa là có 3/10 lần,
  • 5:26 - 5:29
    bác sĩ đã kê đơn hoặc đề nghị bạn
    làm vài thứ
  • 5:29 - 5:32
    thật sự không cần thiết.
  • 5:35 - 5:37
    Bạn có biết bác sĩ nói
    tại sao họ làm vậy không?
  • 5:38 - 5:39
    Áp lực từ bệnh nhân.
  • 5:41 - 5:42
    Nói cách khác, chính bạn.
  • 5:43 - 5:45
    Bạn muốn làm cho xong.
  • 5:47 - 5:49
    Một người bạn nhờ tôi
    tư vấn sức khỏe.
  • 5:49 - 5:50
    Là dân thể thao,
  • 5:50 - 5:54
    cậu ấy chơi trượt tuyết
    xuyên quốc gia vào mùa đông,
  • 5:54 - 5:56
    cậu ấy chạy bộ vào mùa hè.
  • 5:56 - 6:00
    Và giờ, cậu ấy bị đau lưng
    mỗi khi chạy bộ.
  • 6:00 - 6:02
    Đau tới nỗi cậu ấy phải tạm ngưng.
  • 6:03 - 6:06
    Tôi khám cho cậu ấy,
    hỏi thăm kỹ tình trạng bệnh,
  • 6:06 - 6:10
    và tôi phát hiện cậu ấy có lẽ
    đã bị thoái hóa đĩa đệm
  • 6:10 - 6:12
    ở phần dưới cột sống.
  • 6:12 - 6:14
    Mỗi khi cột sống bị căng thì sẽ đau.
  • 6:16 - 6:19
    Cậu ấy đã chuyển sang bơi
    thay cho chạy bộ,
  • 6:19 - 6:20
    không cần điều trị gì,
  • 6:20 - 6:22
    nên tôi chỉ khuyên
    "Cậu nên chọn lọc
  • 6:22 - 6:24
    môn thể thao để tập.
  • 6:24 - 6:25
    Có môn tốt cho cậu,
  • 6:25 - 6:26
    có môn thì không."
  • 6:28 - 6:29
    Và cậu ấy trả lời,
  • 6:30 - 6:32
    "Tôi muốn chụp MRI lưng tôi."
  • 6:34 - 6:35
    "Sao cậu muốn chụp MRI?"
  • 6:36 - 6:39
    "Vì bảo hiểm sẽ thanh toán
    chi phí chụp MRI cho tôi."
  • 6:40 - 6:43
    Dù sao cậu ấy cũng là bạn,
    tôi nói "Thôi nào," --
  • 6:43 - 6:45
    "Đó không phải lý do thật sự."
  • 6:45 - 6:49
    "Tôi nghĩ sẽ khá hơn nếu tôi thấy
    được tình trạng lưng của mình."
  • 6:51 - 6:54
    "Cậu tự đọc được kết quả MRI
    khi nào vậy?", tôi nói.
  • 6:54 - 6:56
    (Cười)
  • 6:56 - 6:58
    "Tin tôi đi.
  • 6:58 - 7:00
    Cậu không cần chụp MRI đâu."
  • 7:01 - 7:03
    Cậu ấy nói: "À thì..."
  • 7:03 - 7:05
    và sau một lúc, cậu ấy nói:
    "Biết đâu tôi bị ung thư."
  • 7:06 - 7:08
    (Cười)
  • 7:08 - 7:10
    Và cậu ấy đã chụp MRI,
  • 7:11 - 7:13
    Sử dụng bảo hiểm y tế.
  • 7:13 - 7:15
    đồng nghiệp của tôi khám cho cậu ấy,
  • 7:15 - 7:17
    nói là cậu ấy bị thoái hóa đĩa đệm,
  • 7:17 - 7:18
    không cần điều trị gì đâu,
  • 7:18 - 7:22
    chỉ cần tiếp tục bơi lội
    và từ bỏ chạy bộ.
  • 7:24 - 7:26
    Sau đó, chúng tôi gặp lại
    và cậu ấy nói:
  • 7:26 - 7:28
    "Ít ra giờ tôi biết mình bị gì."
  • 7:29 - 7:30
    Nhưng tôi muốn hỏi các bạn.
  • 7:30 - 7:34
    Sẽ ra sao nếu mọi người đều muốn
    chụp MRI khi có triệu chứng tương tự?
  • 7:34 - 7:37
    Sẽ ra sao nếu toàn bộ dân Na Uy
  • 7:37 - 7:41
    muốn chụp MRI khi đột nhiên đau lưng?
  • 7:42 - 7:46
    Danh sách chờ chụp MRI sẽ tăng
    gấp bốn lần, thậm chí nhiều hơn.
  • 7:46 - 7:49
    Và có thể bạn đã chiếm chỗ
    trong danh sách
  • 7:49 - 7:51
    của một người thật sự bị ung thư.
  • 7:52 - 7:55
    Một bác sĩ tốt đôi khi sẽ từ chối,
  • 7:56 - 8:00
    nhưng bệnh nhân tinh ý
    đôi khi cũng nên từ chối,
  • 8:00 - 8:03
    chẩn đoán hoặc đề nghị chữa trị.
  • 8:05 - 8:08
    "Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
  • 8:08 - 8:12
    Tôi biết đây có thể là một câu hỏi khó.
  • 8:12 - 8:14
    Thật ra, nếu trở về 50 năm trước,
  • 8:14 - 8:17
    hỏi câu này bị cho là không lịch sự.
  • 8:17 - 8:18
    (Cười)
  • 8:18 - 8:20
    Một khi bác sĩ đã chỉ định
  • 8:20 - 8:22
    thì bạn phải làm.
  • 8:24 - 8:26
    Đồng nghiệp của tôi
    giờ là bác sĩ khoa nội
  • 8:26 - 8:30
    lúc nhỏ cô ấy đã bị
    đưa đến trại lao
  • 8:30 - 8:31
    trong sáu tháng.
  • 8:31 - 8:33
    Đó là một cú sốc tâm lý với cô.
  • 8:34 - 8:36
    Sau này khi trưởng thành
    cô ấy phát hiện ra,
  • 8:36 - 8:40
    kết quả khám lao của cô ấy âm tính.
  • 8:40 - 8:44
    Bác sĩ đưa cô đến trại lao
    vì nghi ngờ sai.
  • 8:44 - 8:49
    Không ai dám, thậm chí là nghĩ
    tới việc chất vấn ông.
  • 8:49 - 8:51
    Ngay cả cha mẹ của cô.
  • 8:52 - 8:55
    Hiện tại, Bộ trưởng y tế của Na Uy
  • 8:55 - 8:58
    nói về dịch vụ chăm sóc sức khoẻ
    cho bệnh nhân.
  • 8:59 - 9:03
    Bệnh nhân sẽ nhận được lời khuyên
    từ bác sĩ là mình nên làm gì.
  • 9:04 - 9:06
    Đây là một bước tiến lớn.
  • 9:06 - 9:10
    Nhưng cũng đặt nhiều trách nhiệm hơn
    về phía bệnh nhân.
  • 9:10 - 9:13
    Bạn nên ngồi lại với bác sĩ
  • 9:13 - 9:15
    bắt đầu chia sẻ quyết định phải làm gì.
  • 9:15 - 9:19
    Vì thế, lần tới khi bạn
    đi gặp bác sĩ,
  • 9:19 - 9:21
    tôi muốn bạn hỏi:
  • 9:21 - 9:24
    "Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
  • 9:24 - 9:27
    Và trường hợp bệnh nhân nữ của tôi,
  • 9:27 - 9:29
    câu trả lời sẽ là "không",
  • 9:29 - 9:32
    nhưng phẫu thuật có thể
    được xem xét.
  • 9:32 - 9:37
    "Vậy bác sĩ, nguy cơ liên quan
    cuộc phẫu thuật này là gì?"
  • 9:37 - 9:43
    5 - 10% bệnh nhân sẽ gặp
    triệu chứng đau nhiều hơn.
  • 9:43 - 9:45
    1 - 2% bệnh nhân
  • 9:45 - 9:48
    sẽ bị viêm nhiễm chỗ vết mổ
    hoặc thậm chí xuất huyết
  • 9:48 - 9:51
    có thể phải tái phẫu thuật.
  • 9:52 - 9:56
    0,5% bệnh nhân có thể
    bị khàn giọng vĩnh viễn
  • 9:56 - 9:57
    và một vài bệnh nhân,
  • 9:57 - 10:02
    sẽ bị giảm chức năng ở tay
    hoặc thậm chí cả chân.
  • 10:03 - 10:06
    "Bác sĩ, các lựa chọn khác là gì?"
  • 10:06 - 10:10
    Vâng, nghỉ ngơi và vật lý trị liệu
    một thời gian
  • 10:10 - 10:12
    có thể chữa khỏi bệnh hoàn toàn.
  • 10:13 - 10:16
    "Sẽ ra sao nếu tôi không làm gì cả?"
  • 10:16 - 10:17
    Tôi không khuyên vậy,
  • 10:17 - 10:20
    thậm chí cơ hội rất nhỏ
    là bạn sẽ khỏe hơn.
  • 10:21 - 10:22
    Bốn câu hỏi.
  • 10:23 - 10:24
    Câu hỏi đơn giản.
  • 10:24 - 10:29
    Hãy xem chúng như công cụ mới
    để giúp chúng tôi.
  • 10:29 - 10:30
    Nó thật sự cần thiết không?
  • 10:30 - 10:32
    Nguy cơ là gì?
  • 10:32 - 10:34
    Có lựa chọn khác hay không?
  • 10:34 - 10:37
    Sẽ ra sao nếu tôi không làm gì cả?
  • 10:37 - 10:41
    Hỏi những câu này khi
    bác sĩ muốn bạn chụp MRI,
  • 10:41 - 10:44
    khi bác sĩ kê kháng sinh cho bạn,
  • 10:44 - 10:46
    hoặc yêu cầu phẫu thuật.
  • 10:46 - 10:48
    Điều chúng tôi biết từ nghiên cứu
  • 10:48 - 10:51
    chính là 1/5, hay 20% bệnh nhân
  • 10:51 - 10:54
    sẽ thay đổi ý định
    về việc họ muốn làm gì.
  • 10:55 - 10:58
    Và khi làm vậy, bạn không chỉ
    làm cuộc sống của mình
  • 10:58 - 11:02
    dễ dàng hơn nhiều,
    thậm chí tốt đẹp hơn,
  • 11:02 - 11:04
    mà toàn hệ thống chăm sóc sức khỏe
  • 11:04 - 11:07
    sẽ được hưởng lợi
    từ quyết định của bạn.
  • 11:07 - 11:09
    Xin cảm ơn.
  • 11:09 - 11:12
    (Vỗ tay)
タイトル:
Bốn điều bạn nên hỏi bác sĩ của mình
話者:
Christer Mjaset
概説:

"Bác sĩ, điều này có thật sự cần thiết không?". Kinh ngạc với các số liệu thống kê về việc trị liệu quá độ, bác sĩ giải phẫu thần kinh Christer Mjaset giải thích sức mạnh của việc này cũng như những câu hỏi đơn giản khác trong việc điều trị bệnh và thực hiện phẫu thuật -- và chia sẻ cách để bệnh nhân có thể phối hợp với bác sĩ tốt hơn trong việc chăm sóc sức khỏe cần thiết.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
プロジェクト:
TEDTalks
Duration:
11:25

Vietnamese subtitles

改訂