Return to Video

Doktorunuza daima sormanız gereken 4 soru

  • 0:01 - 0:03
    Ben bir beyin cerrahıyım
  • 0:03 - 0:07
    ve bugün, benim gibilerinin sizlere
    ihtiyacı olduğunu söylemek için buradayım.
  • 0:08 - 0:10
    Birkaç dakika içinde size
    nedenini söyleyeceğim.
  • 0:10 - 0:14
    Fakat ilk önce size
    bir hastamdan bahsedeyim.
  • 0:14 - 0:17
    Yaklaşık 50 yaşlarında bir kadındı,
  • 0:17 - 0:19
    genel olarak iyi bir durumdaydı
  • 0:19 - 0:21
    fakat göğüs kanseri tedavisi için
  • 0:21 - 0:25
    zaman zaman hastaneye girip çıkıyordu.
  • 0:26 - 0:29
    Boyun fıtığı vardı
  • 0:29 - 0:32
    ve bu, ona sağ koluna kadar yayılan
  • 0:32 - 0:34
    bir türden acı veriyordu.
  • 0:35 - 0:38
    Meslektaşlarıma danışmadan önce
    MR'ına baktığımda
  • 0:38 - 0:40
    ameliyat olmasını
    teklif etmeyi kararlaştırdım.
  • 0:40 - 0:45
    Bu tarz boyun operasyonları standarttır
    ve çabuk biterler.
  • 0:45 - 0:47
    Ancak bazı riskler vardır.
  • 0:47 - 0:49
    Buradan bir kesik açarsınız
  • 0:49 - 0:53
    soluk borusunun ve yemek borusunun
    üzerinden dikkatle geçersiniz
  • 0:53 - 0:57
    ve şah damarı kesmemeye çalışırsınız.
  • 0:57 - 0:58
    (Gülüşmeler)
  • 0:58 - 1:00
    Mikroskobu getirirsiniz,
  • 1:00 - 1:03
    diski ve sinir köklerindeki sarkıntıyı
  • 1:03 - 1:04
    omuriliğe zarar vermeden
  • 1:04 - 1:06
    sinirlere yalnızca milimetreler varken
  • 1:06 - 1:08
    çıkartmaya çalışırsınız.
  • 1:09 - 1:11
    Olabilecek en kötü şey
    omuriliğin zarar görmesidir.
  • 1:11 - 1:15
    Bunun sonucunda boyundan aşağısının
    tamamen felç olduğu görülebilir.
  • 1:17 - 1:19
    Bunları hastama anlattığımda
    sessizliğe büründü.
  • 1:19 - 1:20
    Bir süre sonra,
  • 1:20 - 1:24
    hem benim için hem de kendisi için
    aşırı kararlı birkaç kelime dile getirdi.
  • 1:26 - 1:29
    "Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
  • 1:29 - 1:31
    (Gülüşmeler)
  • 1:32 - 1:35
    Tam orada o an ne fark etmiştim
    biliyor musunuz?
  • 1:35 - 1:37
    Gerekli değildi.
  • 1:38 - 1:41
    Aslına bakarsanız bu kadın gibi
    hastalarım geldiklerinde
  • 1:41 - 1:43
    ameliyatı önermeme eğiliminde oluyorum.
  • 1:44 - 1:46
    Peki bu sefer değişen şey neydi?
  • 1:47 - 1:51
    Bu sarkıntı çok hassastı.
  • 1:51 - 1:54
    Henüz hastam konsültasyon odasına
    girmeden önce
  • 1:54 - 1:58
    hakikaten kendimi sinir köklerindeki
    sarkıntıyı dışarı çekerken görebiliyordum.
  • 1:58 - 2:01
    Kabul etmeliyim ki
    onu ameliyat etmek istiyordum.
  • 2:01 - 2:03
    Ameliyat etmek için can atıyordum yahu!
  • 2:03 - 2:07
    Ne de olsa ameliyat etmek
    işimin en eğlenceli tarafıydı.
  • 2:07 - 2:09
    (Gülüşmeler)
  • 2:11 - 2:13
    Bence hissettiklerimi anlıyorsunuz.
  • 2:13 - 2:18
    Mimar komşum, oturup bir şeyler çizmeyi
    ve ev dizayn etmeyi sevdiğini söylüyor.
  • 2:18 - 2:22
    Parayı ödeyen müşterisiyle
    ev hakkında konuşurken
  • 2:22 - 2:24
    müşterisinin ev üzerinde
    bazı kısıtlamalar yapmasındansa
  • 2:24 - 2:26
    tüm gün ev çizmeyi tercih ederdi herhalde.
  • 2:27 - 2:29
    Yine de her mimar gibi
  • 2:29 - 2:31
    cerrahların da hastaların gözlerine bakıp
  • 2:31 - 2:34
    ameliyatın kişi için iyi mi kötü mü
  • 2:34 - 2:37
    olduğuna karar vermeleri gerekir.
  • 2:38 - 2:40
    Bu kulağa kolay bir şeymiş gibi gelebilir.
  • 2:40 - 2:42
    Bir de istatistiklere bakalım.
  • 2:44 - 2:47
    Bademcikler boğazınızın
    ardında bulunan iki topakçıktır.
  • 2:47 - 2:50
    Cerrahi müdahele ile alınabilirler
  • 2:50 - 2:52
    buna da bademcik ameliyatı denir.
  • 2:52 - 2:55
    Gördüğünüz grafik
    Norveç'teki bazı bölgelerin
  • 2:55 - 2:57
    bademcik ameliyatlarının
    oranını gösteriyor.
  • 2:57 - 3:03
    Gözünüze ilk çarpan şey, çocuğunuzun
    Trondheim bölgesine oranla
  • 3:03 - 3:07
    Finnmark bölgesinde
    bademcik ameliyatı olma şansının
  • 3:07 - 3:09
    iki kat daha fazla olduğu olacaktır.
  • 3:09 - 3:12
    İki bölgedeki belirtiler de aynı.
  • 3:12 - 3:14
    Hiç fark olmamalı ama var.
  • 3:15 - 3:16
    Bu da bir başka grafik.
  • 3:16 - 3:19
    Menisküs, dizleri dengede tutmaya yarar,
  • 3:19 - 3:21
    genellikle futbol gibi sporlar esnasında
  • 3:21 - 3:23
    aniden yırtılabilir ya da parçalanabilir.
  • 3:24 - 3:27
    Burada gördüğünüz şey
    bu sakatlığın ameliyat oranı.
  • 3:27 - 3:31
    Møre og Romsdal'daki ameliyat oranının
  • 3:31 - 3:35
    Stavanger'dekinin beş katı
    olduğunu görüyoruz.
  • 3:35 - 3:37
    Beş katı.
  • 3:37 - 3:38
    Bu nasıl oluyor?
  • 3:38 - 3:40
    Møre og Romsdal'daki futbolcular
  • 3:40 - 3:43
    ülkenin başka yerlerindeki futbolculardan
    daha mı hileli oynuyor dersiniz?
  • 3:43 - 3:45
    (Gülüşmeler)
  • 3:45 - 3:46
    Muhtemelen hayır.
  • 3:47 - 3:49
    Buna bazı bilgiler ekledim.
  • 3:49 - 3:51
    Şu an ekranda gördüğünüz
  • 3:51 - 3:54
    açık maviler devlet hastanelerinde
    uygulanan işlemleri
  • 3:54 - 3:57
    ve açık yeşiller özel kliniklerde
    uygulanan işlemleri gösteriyor.
  • 3:57 - 4:02
    Møre og Romsdal'daki özel kliniklere
    oldukça rağbet olmuş gibi görünüyor.
  • 4:02 - 4:04
    Bu bize ne gösteriyor peki?
  • 4:04 - 4:08
    Hastalara bakması için doktorlara
    ekonomik motivasyon verilmiş olabilir.
  • 4:09 - 4:10
    Bu kadarla sınır değil.
  • 4:12 - 4:14
    Son zamanlarda yapılan bir araştırma
  • 4:14 - 4:19
    normal bir fizyoterapi ile
    diz ameliyatları arasında
  • 4:19 - 4:20
    hiçbir fark olmadığını gösteriyor.
  • 4:20 - 4:27
    Demek ki az önce gösterdiğim grafikteki
    çoğu ameliyat önlenebilirmiş,
  • 4:27 - 4:29
    Stavanger'da bile.
  • 4:30 - 4:32
    Size ne demeye çalışıyorum öyleyse?
  • 4:32 - 4:39
    Dünyadaki çoğu hastalığın
    belirtileri standart olsa bile
  • 4:39 - 4:43
    lüzumsuz tedavi seçenekleri oldukça fazla
  • 4:43 - 4:45
    özellikle Batı dünyasında.
  • 4:46 - 4:49
    Bazı insanlar ihtiyaçları olan
    tedaviyi alamıyorlar
  • 4:49 - 4:55
    fakat o insanlardan daha fazlası da
    gerektiğinden çok tedavi alıyor.
  • 4:57 - 4:59
    "Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
  • 4:59 - 5:02
    Yalnızca bir defa bu soruyu aldım.
  • 5:02 - 5:06
    Meslektaşlarım daha önce bu soruyu
    hiç duymadıklarını söylüyorlar.
  • 5:07 - 5:09
    Bir de şöyle düşünelim,
  • 5:09 - 5:12
    bu soruyu bir doktora soracak olsanız
  • 5:12 - 5:14
    ne sıklıkla "hayır" kelimesini
    duyarsınız sizce?
  • 5:14 - 5:16
    Araştırmacılar bunu inceledi
  • 5:16 - 5:20
    ve nereye giderseler gitsinler
    "hayır" oranının aynı olduğunu gördüler.
  • 5:20 - 5:22
    Oran da %30.
  • 5:22 - 5:26
    Bu demek oluyor ki doktorunuz,
    önerdiği her on şeyden üçünde
  • 5:26 - 5:33
    size tamamen gereksiz bir şey öneriyor.
  • 5:35 - 5:37
    Bunun nedeninin ne olduğunu
    iddia ediyorlar biliyor musunuz?
  • 5:38 - 5:39
    Hasta baskısı.
  • 5:41 - 5:42
    Yani bir başka deyişle, siz.
  • 5:43 - 5:45
    Siz, bir şeyler yapılmasını istiyorsunuz.
  • 5:47 - 5:49
    Bir arkadaşım tıbbi
    bir tavsiye için bana gelmişti.
  • 5:49 - 5:50
    Sporla uğraşan bir çocuktu,
  • 5:50 - 5:54
    kışın kros kayağı yapar
  • 5:54 - 5:56
    yazın da koşardı.
  • 5:56 - 6:00
    Yavaş koşu yaptığında sırtında
    derin bir acı hissettiğini söyledi.
  • 6:00 - 6:02
    Acısı koşuyu bıraktıracak derecede
    çoğalmıştı hatta.
  • 6:03 - 6:06
    Muayene ettim, sorular sordum
  • 6:06 - 6:10
    ve anladım ki büyük ihtimalle
    omurgasının alt tarafında
  • 6:10 - 6:12
    dejenere olmuş disk vardı.
  • 6:12 - 6:14
    Her kasıldığında acı veriyordu.
  • 6:16 - 6:19
    Koşu yerine yüzmeye başlamıştı.
  • 6:19 - 6:20
    Yapacak bir şey yoktu
  • 6:20 - 6:23
    bu yüzden ona "Egzersizlerin hakkında
    daha seçici olmalısın,
  • 6:23 - 6:26
    bazı aktiviteler senin için iyi,
    bazıları kötü olabilir."
  • 6:28 - 6:29
    Cevabı şuydu:
  • 6:30 - 6:32
    "Sırtımdan MR çektirmek istiyorum."
  • 6:34 - 6:36
    "Neden MR çekirmek istiyorsun?"
  • 6:36 - 6:39
    "İş sigortam sayesinde
    ücretsiz çektirebilirim."
  • 6:40 - 6:44
    "Yapma ya," dedim. Sonuçta arkadaşımdı.
    "asıl sebebi bu olamaz."
  • 6:45 - 6:50
    "Sırtımın ne kadar kötü bir durumda
    olduğunu görmek iyi olacak."
  • 6:51 - 6:54
    "Ne zamandan beri çekilen MR'ları
    yorumluyorsun sen?" dedim.
  • 6:54 - 6:56
    (Gülüşmeler)
  • 6:56 - 7:00
    "Bana inan, taramaya falan
    ihtiyacın yok senin."
  • 7:01 - 7:03
    "Ama yani," dedi
  • 7:03 - 7:05
    bir süre sonra devam etti,
    "ya kansersem?"
  • 7:06 - 7:07
    (Gülüşmeler)
  • 7:08 - 7:10
    Taramasını aldı, tabii ki.
  • 7:11 - 7:14
    İş sigortası sayesinde
    meslektaşlarımdan birini gördü,
  • 7:14 - 7:18
    o da dejenere olmuş diskten
    ve yapacak bir şey olmadığından bahsetti;
  • 7:18 - 7:22
    arkadaşımın yüzmeye devam etmesi
    ve koşuyu bırakması gerektiğini söyledi.
  • 7:24 - 7:26
    Bir zaman sonra arkadaşımla
    karşılaştım ve bana dedi ki
  • 7:26 - 7:28
    "En azından bunun ne olduğunu
    artık biliyorum."
  • 7:29 - 7:31
    Size bir soru sorayım o zaman.
  • 7:31 - 7:35
    Bu odadaki semptomları aynı olan herkes
    MR çektirseydi ne olurdu?
  • 7:35 - 7:41
    Ya da Norveç'teki ara sıra
    sırtı ağrıyan herkes MR çektirseydi?
  • 7:42 - 7:46
    MR sırası bekleyen hasta sayısı
    dört katına çıkardı, belki daha da fazla
  • 7:46 - 7:51
    ve siz belki de gerçekten kanser olan
    birinin sırasını almış olurdunuz.
  • 7:52 - 7:55
    O yüzden iyi bir doktor bazen hayır der
  • 7:56 - 7:59
    ancak anlayışlı bir hasta da bazen
  • 7:59 - 8:03
    teşhis konulma ya da tedavi edilme
    imkânını geri çevirir.
  • 8:05 - 8:08
    "Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
  • 8:08 - 8:12
    Bu soruyu sormak
    size zor geliyor olabilir.
  • 8:12 - 8:14
    Aslına bakarsanız 50 yıl öncesine kadar
  • 8:14 - 8:17
    bu soruyu sormak kabalık sayılırdı.
  • 8:17 - 8:18
    (Gülüşmeler)
  • 8:18 - 8:22
    Doktor sizin hakkınızda
    ne karar verdiyse o olurdu.
  • 8:23 - 8:26
    Şu an pratisyen doktor olan
    bir meslektaşım
  • 8:26 - 8:30
    küçük bir kızken verem hastalığının
    tedavi edilmesi için altı aylığına
  • 8:30 - 8:31
    bir sağlıkevine gönderilmiş.
  • 8:31 - 8:33
    Bu onun için dehşet verici bir travmaymış.
  • 8:34 - 8:36
    Büyüdüğünde öğrenmiş ki
  • 8:36 - 8:40
    verem hastalığı için yaptırdığı
    tüm testler negatif çıkmış.
  • 8:40 - 8:44
    Doktoru onu yanlış bir şüphe yüzünden
    sağlıkevine göndermiş.
  • 8:44 - 8:49
    Kimse doktora karşı çıkmaya
    ne cesaret etmiş ne de bunu düşünmüş.
  • 8:49 - 8:51
    Ebeveynleri bile.
  • 8:52 - 8:55
    Günümüzde, Norveç sağlık bakanı
  • 8:55 - 8:58
    hasta sağlık hizmetleri
    hakkında konuşuyor.
  • 8:59 - 9:04
    Hasta, ne yapılması gerektiği hakkında
    doktora danışmak zorunda.
  • 9:04 - 9:06
    Bu büyük bir ilerleme.
  • 9:06 - 9:10
    Fakat bu sizin üzerinize de
    oldukça çok sorumluluk yüklüyor.
  • 9:10 - 9:13
    Ön koltuğa doktorunuzla oturmalısınız
  • 9:13 - 9:15
    ve nereye gitmeniz gerektiği hakkında
    fikirleşmelisiniz.
  • 9:15 - 9:19
    Öyleyse bir daha muayenehanede
    bulunduğunuzda
  • 9:19 - 9:21
    sizden doktorunuza
    şu soruyu sormanızı istiyorum:
  • 9:21 - 9:24
    "Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
  • 9:24 - 9:27
    Bahsettiğim kadın hastam gibi vakalarda
  • 9:27 - 9:29
    cevabım hayır olurdu
  • 9:29 - 9:32
    ama bazen ameliyat etmek de
    gerekli olabilir.
  • 9:32 - 9:37
    "Peki ameliyatın riskleri ne?"
  • 9:37 - 9:43
    Hastaların %5-10'u
    acılarının kötüleştiğini söylüyor.
  • 9:43 - 9:46
    Hastaların %1-2'sinin yaralarında ise
  • 9:46 - 9:48
    enfeksiyon ya da kanama oluyor
  • 9:48 - 9:51
    bunun sonucunda ise yeniden
    ameliyat olmaları gerekiyor.
  • 9:52 - 9:56
    Hastaların %0,5'inde
    kalıcı ses kısıklığı görülüyor
  • 9:56 - 10:00
    ve bir kısmı kollarında
    hatta bacaklarını kullanmada
  • 10:00 - 10:02
    işlevsizlik görülüyor.
  • 10:03 - 10:06
    "Doktor, başka seçenekler var mı?"
  • 10:06 - 10:10
    Evet var, dinlenin
    ve bir süre fizyoterapi alın.
  • 10:10 - 10:12
    Bu sizi belki de tamamen iyileştirir.
  • 10:13 - 10:16
    "Hiçbir şey yapmazsam ne olur?"
  • 10:16 - 10:17
    Bunu önermiyoruz
  • 10:17 - 10:20
    ama yapmazsanız bile
    küçük bir ihtimal iyileşme şansınız var.
  • 10:21 - 10:22
    Dört tane soru.
  • 10:23 - 10:24
    Basit sorular.
  • 10:24 - 10:29
    Bunları, bize yardım edecek
    bir alet çantası gibi görün.
  • 10:29 - 10:30
    Bu gerçekten gerekli mi?
  • 10:30 - 10:32
    Riskler neler?
  • 10:32 - 10:34
    Başka seçenekler de var mı?
  • 10:34 - 10:37
    Hiçbir şey yapmazsam ne olur?
  • 10:37 - 10:41
    Bu soruları, doktorunuz
    sizi MR çektirmeye göndermek istediğinde,
  • 10:41 - 10:44
    reçeteye antibiyotik yazdığında
  • 10:44 - 10:46
    ya da ameliyat önerdiğinde sorun.
  • 10:46 - 10:48
    Araştırmalardan öğrendiğimiz kadarıyla
  • 10:48 - 10:51
    her beş kişiden biri, yani %20'si,
  • 10:51 - 10:54
    ne yapılması gerektiği hakkındaki
    fikirlerini değiştiriyorlar.
  • 10:55 - 11:01
    Bunu yaparak sadece hayatınızı
    kolaylaştırmayacak, daha iyi yapmayacak
  • 11:01 - 11:04
    aynı zamanda tüm sağlık sektörünün
  • 11:04 - 11:07
    sizin kararınızdan
    faydalanmasını sağlayacaksınız.
  • 11:07 - 11:09
    Teşekkür ederim.
  • 11:09 - 11:12
    (Alkışlar)
タイトル:
Doktorunuza daima sormanız gereken 4 soru
話者:
Christer Mjåset
概説:

"Doktor, bu gerçekten gerekli mi?" Beyin cerrahı Christer Mjåset, gereksiz tedaviyle ilgili istatistiklerle destekleyerek bu sorunun ve diğer basit soruların tıbbi tedavi ve ameliyat ortamındaki gücünü açıklıyor ve hastaların, ihtiyaç duydukları tedaviyi alabilmeleri için doktorlarıyla nasıl daha iyi iş birliği yapabileceğini anlatıyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
プロジェクト:
TEDTalks
Duration:
11:25

Turkish subtitles

改訂