Return to Video

Cztery pytania, które należy zadać swojemu lekarzowi

  • 0:01 - 0:03
    Jestem neurochirurgiem
  • 0:03 - 0:05
    i chcę wam dziś powiedzieć,
  • 0:05 - 0:08
    że osoby takie jak ja
    potrzebują waszej pomocy.
  • 0:08 - 0:10
    Za moment powiem wam jak.
  • 0:10 - 0:14
    Ale najpierw opowiem wam
    o jednej z moich pacjentek.
  • 0:14 - 0:17
    Była to kobieta po 50.,
  • 0:17 - 0:19
    generalnie w dobrej formie,
  • 0:19 - 0:21
    jednak często zjawiała się w szpitalu,
  • 0:21 - 0:25
    gdzie leczono ją na raka piersi.
  • 0:26 - 0:29
    Doszło u niej do wypadnięcia
    dysku odcinka szyjnego,
  • 0:29 - 0:31
    co powodowało sztywność
  • 0:31 - 0:34
    i ból promieniujący do prawej ręki.
  • 0:35 - 0:38
    Przed wizytą spojrzałem
    na wyniki z rezonansu magnetycznego
  • 0:38 - 0:40
    i postanowiłem zasugerować jej operację.
  • 0:40 - 0:45
    Obecnie, tego typu operacje szyi
    stanowią szybką, standardową procedurę.
  • 0:45 - 0:47
    Ale wiążą się z pewnym ryzykiem.
  • 0:47 - 0:49
    Tutaj się robi nacięcie
  • 0:49 - 0:52
    i tnie się ostrożnie wzdłuż tchawicy
  • 0:52 - 0:53
    i przełyku,
  • 0:53 - 0:57
    starając się nie przeciąć
    tchawicy szyjnej.
  • 0:57 - 0:58
    (Śmiech)
  • 0:58 - 1:00
    Potem bierze się mikroskop
  • 1:00 - 1:03
    i ostrożnie usuwa chory dysk
    razem z przepukliną
  • 1:03 - 1:04
    z kanału kręgowego,
  • 1:04 - 1:06
    nie uszkadzając rdzenia kręgowego
    i korzeni nerwowych,
  • 1:06 - 1:09
    ulokowanych zaledwie
    kilka milimetrów poniżej.
  • 1:09 - 1:10
    Najgorszy scenariusz
  • 1:10 - 1:12
    to uszkodzenie rdzenia kręgowego,
  • 1:12 - 1:13
    co może doprowadzić
  • 1:13 - 1:15
    do paraliżu od szyi w dół.
  • 1:16 - 1:18
    Kiedy wytłumaczyłem to mojej pacjentce,
  • 1:18 - 1:19
    zapadła cisza.
  • 1:19 - 1:20
    Po chwili wypowiedziała
  • 1:20 - 1:24
    tych kilka decydujących słów.
  • 1:26 - 1:28
    "Panie doktorze,
  • 1:28 - 1:29
    czy to naprawdę konieczne?"
  • 1:29 - 1:31
    (Śmiech)
  • 1:32 - 1:34
    Wiecie, co w tamtej chwili
  • 1:34 - 1:35
    sobie uświadomiłem?
  • 1:35 - 1:37
    Że nie było.
  • 1:38 - 1:39
    Tak naprawdę,
  • 1:39 - 1:41
    w przypadkach podobnych do tego,
  • 1:41 - 1:43
    zazwyczaj odradzam operację.
  • 1:44 - 1:46
    Dlaczego tym razem było inaczej?
  • 1:47 - 1:49
    Widzicie,
  • 1:49 - 1:51
    ten przypadek był tak delikatny,
  • 1:51 - 1:53
    że wręcz widziałem, jak usuwam
  • 1:53 - 1:55
    przepuklinę z kanału kręgowego,
  • 1:55 - 1:57
    zanim pacjentka weszła do gabinetu.
  • 1:58 - 2:01
    Muszę przyznać, że chciałem ją operować.
  • 2:01 - 2:03
    Z przyjemnością bym ją operował.
  • 2:03 - 2:05
    Operacje to w końcu
  • 2:05 - 2:07
    najfajniejsza część mojej pracy.
  • 2:07 - 2:10
    (Śmiech)
  • 2:11 - 2:13
    Myślę, że wszyscy znają to uczucie.
  • 2:13 - 2:15
    Mój sąsiad, który jest architektem,
  • 2:15 - 2:17
    mówi, że uwielbia
    po prostu siedzieć, rysować
  • 2:17 - 2:18
    i projektować domy.
  • 2:18 - 2:20
    Wolałby to robić całymi dniami
  • 2:20 - 2:23
    zamiast rozmawiać z klientem, który płaci,
  • 2:23 - 2:25
    i w dodatku może mu dawać
  • 2:25 - 2:27
    jakieś ograniczenia co do projektu.
  • 2:27 - 2:28
    Ale, jak każdy architekt,
  • 2:28 - 2:30
    każdy chirurg powinien
  • 2:30 - 2:31
    popatrzeć pacjentowi w oczy
  • 2:31 - 2:33
    i wspólnie zdecydować,
  • 2:33 - 2:37
    co będzie dla niego najlepsze.
  • 2:38 - 2:40
    Brzmi to prosto.
  • 2:40 - 2:42
    Ale spójrzmy na pewne statystyki.
  • 2:44 - 2:46
    Migdałki to dwie wypustki
  • 2:46 - 2:47
    znajdujące się na tylnej ścianie gardła.
  • 2:47 - 2:50
    Można je wyciąć chirurgicznie
  • 2:50 - 2:52
    podczas zabiegu zwanego tonsillektomią.
  • 2:52 - 2:54
    Powyższy wykres przedstawia
  • 2:54 - 2:56
    liczbę przeprowadzonych operacji
    wycięcia migdałków
  • 2:56 - 2:57
    w różnych rejonach Norwegii.
  • 2:57 - 2:59
    Rzuca się w oczy,
  • 2:59 - 3:01
    że usunięcie midgałków u dziecka
  • 3:01 - 3:05
    - bo to zabieg przeprowadzany u dzieci -
  • 3:05 - 3:07
    zdarza się dwa razy częściej
  • 3:07 - 3:09
    w Finnmark niż w Trondheim.
  • 3:09 - 3:10
    Wskazania do zabiegu
  • 3:10 - 3:12
    w obydwóch rejonach są takie same.
  • 3:12 - 3:14
    Nie powinno być żadnej różnicy, ale jest.
  • 3:15 - 3:16
    Tu jest kolejny wykres.
  • 3:16 - 3:18
    Łąkotka pomaga stabilizować staw kolanowy
  • 3:18 - 3:21
    i można ją uszkodzić nagle,
  • 3:21 - 3:23
    zwykle w sporcie, jak piłka nożna.
  • 3:24 - 3:27
    Widać tutaj liczbę operacji
    tego schorzenia.
  • 3:27 - 3:29
    Widać, że ich częstotliwość
  • 3:29 - 3:31
    w Møre og Romsdal
  • 3:31 - 3:35
    jest pięciokrotnie wyższa niż w Stavanger.
  • 3:35 - 3:37
    Pięciokrotnie.
  • 3:37 - 3:38
    Jak to możliwe?
  • 3:38 - 3:40
    Czyżby w Møre og Romsdal
  • 3:40 - 3:43
    było więcej fauli
    niż w innych częściach kraju?
  • 3:43 - 3:44
    (Śmiech)
  • 3:45 - 3:46
    Pewnie nie.
  • 3:47 - 3:49
    Dodałem teraz kilka informacji.
  • 3:49 - 3:51
    Tu widać operacje przeprowadzone
  • 3:51 - 3:54
    w szpitalach państwowych,
    na jasno niebiesko,
  • 3:54 - 3:56
    a prywatnie na jasno zielono.
  • 3:57 - 4:00
    Dużo się dzieje w prywatnych klinikach
  • 4:00 - 4:02
    w Møre og Romsdal, prawda?
  • 4:02 - 4:04
    Co to oznacza?
  • 4:04 - 4:06
    Że leczenie pacjentów
  • 4:06 - 4:08
    ma potencjalne podłoże ekonomiczne.
  • 4:09 - 4:10
    I na tym nie koniec.
  • 4:12 - 4:15
    Ostatnie badania pokazały,
    że jeśli chodzi o skuteczność,
  • 4:15 - 4:19
    między fizjoterapią
    a leczeniem operacyjnym
  • 4:19 - 4:20
    nie ma różnicy.
  • 4:20 - 4:24
    Co oznacza, że większości zabiegów
  • 4:24 - 4:26
    z wykresu, który właśnie pokazałem,
  • 4:26 - 4:29
    można było uniknąć, nawet w Stavanger.
  • 4:30 - 4:32
    Co próbuję przez to powiedzieć?
  • 4:32 - 4:36
    Że chociaż większość wskazań do leczenia
  • 4:36 - 4:39
    jest na świecie normalizowanych,
  • 4:39 - 4:41
    to istnieje wiele niepotrzebnych różnic
  • 4:41 - 4:43
    w przebiegu leczenia,
  • 4:43 - 4:45
    szczególnie na Zachodzie.
  • 4:46 - 4:47
    Niektórzy nie mają leczenia,
  • 4:47 - 4:49
    którego potrzebują,
  • 4:49 - 4:53
    ale jeszcze większą część osób
  • 4:53 - 4:54
    leczy się nadmiernie.
  • 4:57 - 4:58
    "Panie doktorze,
  • 4:58 - 4:59
    czy to naprawdę konieczne?"
  • 4:59 - 5:01
    W całej mojej karierze
  • 5:01 - 5:02
    usłyszałem to pytanie tylko raz.
  • 5:02 - 5:04
    Moi koledzy twierdzą,
  • 5:04 - 5:07
    że nigdy tego nie słyszeli od pacjentów.
  • 5:07 - 5:09
    Patrząc na to z drugiej strony,
  • 5:09 - 5:11
    jak często waszym zdaniem
  • 5:11 - 5:14
    doktor odpowiedziałby "nie"?
  • 5:14 - 5:16
    Naukowcy to sprawdzili i okazało się,
  • 5:16 - 5:18
    że liczba przeczących odpowiedzi
  • 5:18 - 5:20
    jest wszędzie taka sama
  • 5:20 - 5:22
    i wynosi 30%.
  • 5:22 - 5:26
    To znaczy, że 3 razy na 10
  • 5:26 - 5:29
    lekarz zasugeruje leczenie,
  • 5:29 - 5:32
    które jest kompletnie zbędne.
  • 5:35 - 5:37
    Wiecie, czym to lekarze tłumaczą?
  • 5:38 - 5:39
    Naciskiem ze strony pacjenta.
  • 5:41 - 5:42
    Innymi słowy: z waszej strony.
  • 5:43 - 5:45
    Wy chcecie, żeby coś zrobić.
  • 5:47 - 5:48
    Znajomy przyszedł do mnie
  • 5:48 - 5:49
    po poradę lekarską.
  • 5:49 - 5:50
    To wysportowany facet,
  • 5:50 - 5:54
    zimą uprawia narciarstwo biegowe,
  • 5:54 - 5:56
    a latem biega.
  • 5:56 - 5:58
    Tym razem podczas biegania
  • 5:58 - 6:00
    zaczął mu dokuczać ból pleców.
  • 6:00 - 6:02
    Do tego stopnia, że przestał to robić.
  • 6:03 - 6:05
    Zbadałem go,
  • 6:05 - 6:06
    przeprowadziłem wnikliwy wywiad
  • 6:06 - 6:10
    i odkryłem, że prawdopodobnie cierpi
  • 6:10 - 6:11
    na zwyrodnienie kręgosłupa
  • 6:11 - 6:12
    w odcinku lędźwiowym.
  • 6:12 - 6:14
    Każde nadwyrężenie tego odcinka
  • 6:14 - 6:15
    powodowało ból.
  • 6:16 - 6:17
    Mój znajomy zamienił już
  • 6:17 - 6:18
    bieganie na pływanie,
  • 6:18 - 6:20
    niewiele więcej można było zrobić.
  • 6:20 - 6:21
    Powiedziałem mu:
  • 6:21 - 6:23
    "Musisz staranniej dobierać ćwiczenia.
  • 6:24 - 6:25
    Niektóre są dla ciebie korzystne,
  • 6:25 - 6:26
    niektóre nie".
  • 6:28 - 6:29
    Na co mi odpowiedział:
  • 6:30 - 6:32
    "Chcę mieć rezonans pleców".
  • 6:34 - 6:35
    "Dlaczego chcesz rezonans?"
  • 6:36 - 6:38
    "Mogę go mieć za darmo,
  • 6:38 - 6:40
    bo moje ubezpieczenie pokrywa koszty".
  • 6:40 - 6:41
    "Daj spokój," powiedziałem,
  • 6:41 - 6:43
    w końcu był moim znajomym.
  • 6:43 - 6:45
    "To nie jest prawdziwy powód".
  • 6:45 - 6:47
    "Myślę, że dobrze by było
  • 6:47 - 6:49
    sprawdzić, jak źle to wygląda".
  • 6:51 - 6:53
    "Od kiedy to zacząłeś
    interpretować zdjęcia
  • 6:53 - 6:55
    z rezonansu magnetycznego?"- zapytałem.
  • 6:55 - 6:56
    (Śmiech)
  • 6:56 - 6:58
    "Zaufaj mi.
  • 6:58 - 7:00
    Nie potrzebujesz prześwietlenia".
  • 7:01 - 7:04
    "Cóż," powiedział i po chwili dodał:
  • 7:04 - 7:05
    "To może być rak".
  • 7:06 - 7:08
    (Śmiech)
  • 7:08 - 7:10
    Oczywiście, rezonans mu zrobiono.
  • 7:11 - 7:13
    Przez swoje ubezpieczenie zdrowotne
  • 7:13 - 7:15
    dostał się na wizytę u mojego kolegi,
  • 7:15 - 7:15
    który stwierdził,
  • 7:15 - 7:17
    że to zwyrodnienie kręgosłupa,
  • 7:17 - 7:18
    że nie ma na to leku,
  • 7:18 - 7:22
    i że powinien dalej pływać zamiast biegać.
  • 7:24 - 7:26
    Przy następnym spotkaniu powiedział:
  • 7:26 - 7:29
    "Teraz przynajmniej wiem, co to jest".
  • 7:29 - 7:30
    Pozwólcie, że zadam wam pytanie.
  • 7:30 - 7:32
    Co by się stało,
  • 7:32 - 7:33
    gdyby wszyscy obecni tu na sali,
  • 7:33 - 7:34
    mając te same objawy,
  • 7:34 - 7:36
    mieli rezonans magnetyczny?
  • 7:36 - 7:37
    I co, gdyby w Norwegii
  • 7:37 - 7:39
    prześwietlić wszystkich,
  • 7:39 - 7:41
    których od czasu do czasu bolą plecy?
  • 7:42 - 7:44
    Liczba oczekujących na badanie
  • 7:44 - 7:45
    wzrosłaby czterokrotnie,
  • 7:45 - 7:46
    możliwe, że bardziej.
  • 7:46 - 7:49
    Zajęliby miejsce osoby,
  • 7:49 - 7:51
    która faktycznie ma raka.
  • 7:52 - 7:55
    Więc dobry lekarz czasem mówi "nie",
  • 7:56 - 8:00
    ale rozsądny pacjent także czasami odrzuca
  • 8:00 - 8:03
    szansę na diagnozę lub leczenie.
  • 8:05 - 8:06
    "Panie doktorze,
  • 8:06 - 8:08
    czy to naprawdę konieczne?"
  • 8:08 - 8:12
    Wiem, że trudno zadać to pytanie.
  • 8:12 - 8:14
    Tak naprawdę jeszcze 50 lat temu
  • 8:14 - 8:17
    uznanoby je za niegrzeczne.
  • 8:17 - 8:18
    (Śmiech)
  • 8:18 - 8:19
    Jeśli lekarz podjął decyzję,
  • 8:19 - 8:20
    co z tobą zrobić,
  • 8:20 - 8:22
    to człowiek się dostosowywał.
  • 8:24 - 8:25
    Jedna moja koleżanka,
  • 8:25 - 8:26
    tym razem internistka,
  • 8:26 - 8:28
    jako mała dziewczynka
  • 8:28 - 8:30
    trafiła do sanatorium dla gruźlików
  • 8:30 - 8:31
    na sześć miesięcy.
  • 8:31 - 8:33
    To była dla niej straszna trauma.
  • 8:34 - 8:36
    Jako dorosła osoba dowiedziała się,
  • 8:36 - 8:38
    że wyniki jej badań na gruźlicę
  • 8:38 - 8:40
    były cały czas negatywne.
  • 8:40 - 8:42
    Lekarz wysłał ją do sanatorium
  • 8:42 - 8:44
    na podstawie błędnego przypuszczenia.
  • 8:44 - 8:49
    Nikt nie śmiał podważać jego decyzji.
  • 8:49 - 8:51
    Nawet jej rodzice.
  • 8:52 - 8:55
    Obecnie norweski minister zdrowia
  • 8:55 - 8:58
    mówi o opiece zdrowotnej pacjenta.
  • 8:59 - 9:01
    Lekarz ma obowiązek
  • 9:01 - 9:03
    doradzić pacjentowi, co robić.
  • 9:04 - 9:06
    To duży postęp.
  • 9:06 - 9:08
    Ale jednocześnie
  • 9:08 - 9:10
    większa odpowiedzialność spoczywa na was.
  • 9:10 - 9:12
    Musicie usiąść na przednim siedzeniu
  • 9:12 - 9:13
    i razem z lekarzem
  • 9:13 - 9:15
    zdecydować, dokąd jechać.
  • 9:15 - 9:17
    Więc podczas następnej wizyty
  • 9:17 - 9:19
    w gabinecie lekarskim,
  • 9:19 - 9:21
    chciałbym, żebyście zadali pytanie
  • 9:21 - 9:22
    "Panie doktorze,
  • 9:22 - 9:24
    czy to naprawdę konieczne?".
  • 9:24 - 9:27
    W przypadku mojej pacjentki
  • 9:27 - 9:29
    odpowiedź brzmiałaby "nie",
  • 9:29 - 9:32
    chociaż operację można by też uzasadnić.
  • 9:32 - 9:37
    Doktorzy, a jakie jest ryzyko operacji?
  • 9:37 - 9:43
    U 5 do 10% pacjentów ból się pogorszy.
  • 9:43 - 9:45
    U 1 - 2% dojdzie do infekcji
  • 9:45 - 9:47
    rany pooperacyjnej
  • 9:47 - 9:48
    lub nawet do ponownego krwotoku,
  • 9:48 - 9:52
    wymagającym kolejnej operacji.
  • 9:52 - 9:54
    0.5% pacjentów
  • 9:54 - 9:56
    może mieć na stałe zachrypnięty głos,
  • 9:56 - 9:58
    a kilka osób, zaledwie kilka, ale jednak,
  • 9:58 - 10:02
    czeka zmniejszona sprawność rąk lub nóg.
  • 10:03 - 10:04
    "Panie doktorze,
  • 10:04 - 10:06
    czy są jakieś inne opcje?"
  • 10:06 - 10:08
    Tak, wypoczynek i fizjoterapia,
  • 10:08 - 10:10
    które po jakimś czasie
  • 10:10 - 10:12
    mogą cię całkowicie uleczyć.
  • 10:13 - 10:14
    "A co się stanie,
  • 10:14 - 10:16
    kiedy nic z tym nie zrobię?"
  • 10:16 - 10:17
    Nie doradzałbym tego,
  • 10:17 - 10:19
    chociaż nawet wtedy
    istnieje nikła szansa,
  • 10:19 - 10:20
    że twój stan się poprawi.
  • 10:21 - 10:22
    Cztery pytania.
  • 10:23 - 10:24
    Proste pytania.
  • 10:24 - 10:26
    Potraktujcie je jako
  • 10:26 - 10:29
    pomocne lekarzom narzędzie.
  • 10:29 - 10:30
    Czy to naprawdę konieczne?
  • 10:30 - 10:32
    Jakie jest ryzyko?
  • 10:32 - 10:34
    Czy są inne opcje?
  • 10:34 - 10:37
    I co się stanie, kiedy nic z nie zrobię?
  • 10:37 - 10:40
    Zadajcie je, kiedy wasz doktor chce
  • 10:40 - 10:41
    was wysłać na rezonans magnetyczny,
  • 10:41 - 10:44
    kiedy przepisuje wam antybiotyk
  • 10:44 - 10:46
    lub sugeruje operację.
  • 10:46 - 10:48
    Dzięki badaniom wiemy,
  • 10:48 - 10:51
    że jedna na pięć osób, 20%,
  • 10:51 - 10:54
    zmieni zdanie co do tego,
    jakie podjąć kroki.
  • 10:55 - 10:58
    Dzięki temu, nie tylko wasze życie
  • 10:58 - 11:00
    będzie dużo prostsze
  • 11:00 - 11:02
    i możliwe nawet, że lepsze,
  • 11:02 - 11:04
    ale też zyska na tym
  • 11:04 - 11:07
    cała służba zdrowia.
  • 11:07 - 11:09
    Dziękuję.
  • 11:09 - 11:12
    (Brawa)
タイトル:
Cztery pytania, które należy zadać swojemu lekarzowi
話者:
Christer Mjåset
概説:

'Panie doktorze, czy to naprawdę konieczne?' Powołując się na alarmujące statystyki na temat nadmiernego leczenia, neurochirurg Christer Mjåset wyjaśnia wagę tego, jak i innych prostych pytań, w kontekście planowanego leczenia lub operacji-- i dzieli się wiedzą, w jaki sposób pacjenci mogą lepiej wpółpracować z lekarzami, by otrzymać leczenie, którego potrzebują.

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
プロジェクト:
TEDTalks
Duration:
11:25

Polish subtitles

改訂