Turkish subtitles

← İnternette gerçeği kurgudan nasıl ayırt edebilirsiniz

Get Embed Code
31 Languages

Showing Revision 17 created 08/04/2020 by Cihan Ekmekçi.

  1. Yaklaşık 17 yaşımdan beri bir gazeteciyim
  2. ve bu, şu an içinde
    bulunmak için ilginç bir sektör
  3. çünkü hepinizin bildiği gibi,
  4. medyada çok büyük değişimler oluyor
  5. ve birçoğunuz bunu ticari
    bir bakış açısından biliyorsunuz.
  6. İş modeli oldukça sarpa sarmış durumda
  7. ve büyük babamın da diyeceği gibi,
  8. bütün kazançlar Google tarafından
    silinip süpürülüyor.
  9. Yani gazeteci olmak için ilginç bir zaman

  10. ama benim ilgilendiğim değişim,
    işin çıktı kısmı değil.
  11. Ben olayın girdi tarafı ile ilgileniyorum
  12. ki bu da bilgileri sağlayış
    ve haberleri toplayış yolumuz oluyor.
  13. Güç dengesinde haber
    şirketlerinden izleyicilere doğru
  14. büyük bir kayma
    yaşadığımız için bu değişti.
  15. İzleyiciler çok uzun bir zamandır
  16. haberleri etkileyemedikleri
    veya bir değişiklik yapamadıkları
  17. ve bağlantı kuramadıkları
    bir konumdalardı.
  18. Bu da geri dönülemez biçimde değişti.
  19. Benim haber medyasıyla ilk bağım

  20. 1984'te, BBC bir günlük grev
    yaptığındaydı.
  21. Mutlu değildim, kızmıştım.
  22. Çizgi filmlerimi izleyemiyordum.
  23. Bu yüzden bir mektup yazdım.
  24. [Sevgilerimle, Markham, yaş 4.]
  25. Nefret yazınızı bitirmenin
    gerçekten çok etkili bir yolu.
  26. Hâlâ daha işe yarıyor.
  27. Bir günlük grev üzerinde
    bir etkim oldu mu emin değilim
  28. ama şunu biliyorum ki
    bana geri dönmeleri üç haftalarını aldı.
  29. Bu herhangi birinin bir etki göstermesi
    ve geri dönüş alması için gereken süreydi.
  30. Artık böyle değil çünkü gazeteciler olarak
  31. anlık etkileşimde bulunuyoruz.
  32. Artık seyircilerin haberlere
    tepki verdikleri bir konumda değiliz.
  33. Biz seyircilere tepki veriyoruz,
  34. hatta onlara bel bağlıyoruz.
  35. Onlar haberleri bulmamıza
    yardım ediyorlar.
  36. Bize, bakılabilecek en iyi açıyı
  37. ve duymak istedikleri şeyleri
    bulmamıza yardım ediyorlar.
  38. Yani bu anlık yaşanan bir şey,
  39. çok daha hızlı.
  40. Her an gerçekleşiyor
  41. ve gazeteci her zaman
    yetişip yakalamaya çabalıyor.
  42. Seyircilere ne kadar güvendiğimize
    dair bir örnek vereyim.

  43. 5 Eylül'de Kosta Rika'da bir deprem oldu.
  44. 7,6 şiddetindeydi, oldukça büyüktü.
  45. Bu depremin 250 kilometre ötedeki
    Managua'ya ulaşması 60 saniye sürdü.
  46. Yani Managua, deprem merkez üssünü
    vurduktan 60 saniye sonra sallandı.
  47. 30 saniye sonra Twitter'da
    ilk mesaj paylaşıldı.
  48. Birisi "temblor" yani deprem diyordu.
  49. Yani depremin fiziksel yolculuğu
  50. 60 saniye sürdü.
  51. Bu haberin anında dünyaya
    yayılması ise 30 saniye aldı.
  52. Varsayımsal olarak, dünyadaki herkes
  53. Managua'da bir depremin
    gerçekleşmekte olduğunu
  54. bilme potansiyeline sahipti.
  55. Bu gerçekleşti çünkü bu kişide
    kaydetme içgüdüsü vardı.
  56. Yani bir durum güncellemesi yazdı,
  57. bugünlerde hepimizin yaptığı şey.
  58. Bir şeyler olduğunda bunu durum
    güncellemize yazıyoruz,
  59. fotoğraf koyuyoruz, video paylaşıyoruz
  60. ve bunlar durmaksızın
    bilgi bulutuna ekleniyor.
  61. Bu da demektir ki

  62. büyük miktarlardaki veri
    daimi olarak artıyor.
  63. Gerçekten çok şaşırtıcı.
  64. Örneğin, bakacak olursanız
    her bir dakikada
  65. 72 saat kadar video YouTube'a yükleniyor.
  66. Yani her saniyede, bir saatten fazla
    uzunlukta videolar yükleniyor.
  67. Fotoğraf için de durum farklı değil,
  68. her saniye Instagram'a
    58 yeni fotoğraf yükleniyor.
  69. 3 bin 500'den fazla
    fotoğraf da Facebook'ta paylaşılıyor.
  70. Yani benim konuşmaya başlamamdan
  71. konuşmayı bitireceğim ana kadar,
  72. 864 saatten fazla video
    YouTube'a eklenmiş
  73. ve Facebook ile Instagram'da 2,5 milyon
    yeni fotoğraf paylaşılmış olacak.
  74. Yani gazeteci olmak için
    ilginç bir zamandayız

  75. çünkü her şeye erişebiliyor olmalıyız.
  76. Dünyanın herhangi bir yerinde
    herhangi bir şey olduğunda
  77. bunu neredeyse anında
    ve bedavaya öğrenebilmeliyim.
  78. Ve bu, bu odadaki herkes için geçerli.
  79. Tek sorun şu ki, bu kadar fazla
    bilgi olduğunda iyi olanı bulmalısınız

  80. ve bu, böyle büyük miktarlarla
    uğraşıldığında inanılmaz şekilde zor.
  81. Bu durum hiçbir zaman
  82. Sandy kasırgası sırasında olduğu
    kadar açıkça görülmemişti.
  83. Sandy kasırgasında,
  84. uzun zamandır görmediğimiz kadar
    büyük bir fırtına gerçekleşti
  85. ve evrenin "iPhone merkezi"
    yerinden oynadı.
  86. (Kahkaha)
  87. Daha önce hiç görmediğimiz
    seviyelerde medya yayıldı.
  88. Bu da gazeteciler uydurma haberlerle
  89. ve tekrardan paylaşılan eski fotoğraflarla
    uğraşmak zorunda demekti.
  90. Eski fırtınalara ait fotoğrafların
    karışımı olan bileşik fotoğraflarla
  91. uğraşmak zorunda kaldık.
  92. "Yarından Sonra" gibi filmlerden alınma
    görüntülerle baş etmek zorunda kaldık.
  93. (Kahkaha)
  94. Uğraştığımız görüntülerin bazıları
    o kadar gerçekçiydi ki,
  95. gerçek olup olmadıklarını söylemek
    neredeyse imkânsızdı.
  96. (Kahkaha)
  97. Şaka bir yana, Instagram'da bunun gibi

  98. gazeteciler tarafından sorgulamaya
    tabi tutulan fotoğraflar vardı.
  99. Emin olamıyorlardı,
    fotoğrafa Instagram filtresi eklenmişti.
  100. Işıktan da kuşkulanıldı,
    fotoğrafın her şeyi sorgulandı.
  101. Sonunda gerçek olduğu ortaya çıktı.
  102. Manhattan kent merkezindeki,
    sular altında kalan C Bulvarındandı.
  103. Doğru olduğuna kanaat getirdiler
    çünkü fotoğrafın kaynağına ulaşabildiler.
  104. New York'tan yemek blogger'ları
    çekmişti fotoğrafı.
  105. Bunlar tanınan, saygın insanlardı.
  106. Yani bu bir yalan değildi,
    gerçekten kanıtlanabilir bir şeydi.
  107. İşte burada gazetecinin işi buydu, elemek.
  108. Gidip doğru bilgiyi bulup
    okuyucuya iletmek yerine
  109. geride kalarak zararlı olabilecek
    materyalleri ayıklamak.
  110. Zamanla doğru kaynağa ulaşabilmek
    iyice önem kazandı
  111. ve artık gazeteciler bunun için
    daha çok Twitter'ı tercih ediyorlar.
  112. Eğer kullanmasını bilirsen,
    o kadar fazla şey var ki Twitter'da,
  113. fiilen gerçek zamanlı bir
    haber kaynağı gibi.
  114. 2011 Mısır Devrimi, Twitter'ın
    haber bulmada yararlı olabileceği gibi,
  115. aynı zamanda nasıl zor da
    olduğunu gösterdi.
  116. Arapça bilmeyen, olayların dışından,
  117. Dublin'den gözlemleyen biri olarak
  118. Twitter'daki iyi, ulaşılabilir,
    güvenilir kaynakların listeleri
  119. gerçekten önemliydi.
  120. Peki sıfırdan böyle bir listeyi
    nasıl oluşturabilirsiniz?
  121. Bunu yapmak çok zorlayıcı olabilir
    ama nereye bakacağını bilmelisin.
  122. Bu görsel efekt İtalyan bir
    akademisyen tarafından yapıldı,
  123. adı André Pannison'dı.
  124. Basitçe, Hüsnü Mübarek'in
    istifa ettiği gün
  125. Tahrir Meydanı'nda gerçekleşen
    etkileşimi ele aldı.
  126. Burada gördüğünüz noktalar "retweet"ler.
  127. Yani, ne zaman biri bir
    mesajı "retweet" ederse
  128. iki nokta arasında bağ kuruluyor.
  129. Aynı mesaj ne kadar çok
    "retweet" edilirse
  130. o kadar çok bu bağlantı
    noktalarını görüyoruz.
  131. Bu iletişimi görselleştirmenin
    mükemmel bir yolu.
  132. Bu şekilde, kimin daha ilgi çekici
  133. ve araştırmaya değer olduğunu anlıyoruz.
  134. Etkileşim arttıkça
    ve hareketlendikçe
  135. en sonunda bu kocaman
    ve ritmik taslak ortaya çıkıyor.
  136. Bağlantı noktalarını bulursunuz
    ve dersiniz ki:
  137. "Tamamdır, bu insanları bulmalıyım.
  138. Asıl olay bu kişilerde.
  139. Bakalım, bunlar kimmiş."
  140. İşte bu bilgi tufanı,
  141. benim gibi bir gazeteci için
    gerçek zamanlı bilgi ağının
  142. ilginçleştiği yer.
  143. Çünkü elimizde araştırma yapmak için
    her zamankinden daha fazla araç var.
  144. Kaynakları çıkartmaya başladıkça
  145. her zamankinden daha derine ulaşabilirsin.
  146. Bazen öyle bir içerik ile karşılaşırsın ki
  147. onu ölümüne kullanmak gelir içinden.
  148. Ancak doğruluğundan
    yüzde yüz emin değilsindir.
  149. Kaynak güvenilir mi bilmiyorsundur.
  150. Bir kurmaca mı ya da eski
    bir materyal mi bilemezsin
  151. ve soruşturma yapman gerekir.
  152. Şimdi açacağım videoyu
  153. birkaç hafta önce keşfettik.
  154. [Video: Hava saniyeler içinde karıştı.]
  155. (Yağmur ve rüzgar sesleri)
  156. (Patlama sesi)
  157. [Ah, lanet olsun!]
  158. Markham Nolan: Şimdi bir
    haber yapımcısı olduğunuzu düşünün.
  159. Böyle bir şeyle karşılaşmayı
    çok istersiniz
  160. çünkü bu muhteşem bir şey.
  161. Yani, bu bir kişinin
    arka bahçesinde çektiği
  162. gerçekten muhteşem bir reaksiyon.
  163. Ancak bu kişiyi nasıl bulacaksın?
  164. Doğru mu, sahte mi veya
    eski bir video mu nereden bileceksin?
  165. Video üzerinde çalışmaya koyulduk
    ve tek yapmamız gereken,
  166. Youtube'deki kullanıcı adına bakmaktı.
  167. Hesaptan sadece bir video paylaşılmıştı.
  168. Paylaşımı yapan kişisin adı Rita Krill'di.
  169. Rita gerçek bir kişi miydi yoksa
    isim sahte miydi, bilmiyorduk.
  170. Araştırmaya başladık ve internetteki
    ücretsiz araçlardan yararlandık.
  171. Rita Krills'i aradığımız araçlardan
    ilki "Spokeo"ydu.
  172. Tüm Amerika'da aradık
  173. ve New York'ta, Pensilvanya'da,
  174. Nevada'da ve Florida'da bu adı bulduk.
  175. Daha sonra, "Wolfram Alpha" adında
    bir başka uygulama ile
  176. videonun çekildiği gün kaydedilen
  177. hava durumu raporlarını inceledik.
  178. Bütün kentler için durumu kontrol ettik
  179. ve o gün Florida'da bütün gün fırtına
    ve yağmur olduğunu gördük.
  180. Telefon numaralarını araştırdık
  181. ve Rita Krills'i bulmaya çalıştık
    ve birkaç adrese baktık.
  182. Birkaç farklı adresi
    kontrol ettikten sonra,
  183. Google Maps bize bir evin adresini verdi.
  184. Havuzu da olan
  185. ve Rita'nın evine oldukça
    benzeyen bir ev bulduk.
  186. Videoyu yeniden izledik
    ve karşılaştırılabilecek ipuçları aradık.
  187. Eğer videoya bakarsanız
  188. büyük bir şemsiye, havuzda bir su yatağı,
  189. garipçe yuvarlatılmış havuz köşeleri
  190. ve arka planda iki ağaç görürsünüz.
  191. Google Maps'e yeniden baktık
  192. ve açıkça, beyaz su yatağını,
  193. iki ağacı ve şemsiyeyi gördük.
  194. Şemsiye bu fotoğrafta katlanmış.
  195. Biraz aldatıcı olabilir
  196. ve işte havuzun yuvarlatılmış köşeleri.
  197. Kısacası, Rita'yı bulabildik,
  198. videoyu temize çıkardık,
    çekildiğinden emin olduk
  199. ve müşterilerimiz videoyu endişelenmeden
    paylaşabildikleri için çok mutlu oldular.
  200. Ancak bazı zamanlarda
    gerçeği aramak çok daha zor olabiliyor
  201. ve çok daha büyük sonuçlar doğurabiliyor.
  202. Suriye bizim için çok ilginçti
  203. çünkü çoğu zaman
    çürütmeye çalıştığınız materyal,
  204. savaş suçu kanıtı olma potansiyeli taşır.
  205. Bu konuda, Youtube dünyada
    neler olup bittiği hakkında
  206. en çok kaynağın olduğu yer hâline geldi.
  207. Oldukça korkunç olduğu için bu videonun
    tamamını göstermeyeceğim
  208. ama sesleri duyabilirsiniz.
  209. Bu görüntüler Hama'dan.
  210. Video: (Bağırışmalar)
  211. Bu videoyu izlediğinizde göreceğiniz şey,
  212. kanlı bedenlerin alınıp
  213. bir kamyonet arkasına konularak
    köprüden aşağı atılmaları.
  214. İddialara göre bunu yapanlar
    Müslüman Kardeşler üyeleri
  215. ve köprüden cesetlerini attıkları
    kişiler Suriye Ordusu subayları.
  216. Küfürler ve hakaretler ediyorlar.
  217. Ayrıca, bu iddiaları reddeden
  218. veya bunların başkaları olduğunu
    iddia edenler de oldu.
  219. O yüzden biz de,
  220. daha önce Twitter üzerinden de iletişimde
    olduğumuz Hama'daki kaynaklara ulaştık.
  221. Bu konuyu, özellikle de ayırt etmeye
    yarayabilecek olan köprüyü sorduk.
  222. Köprü hakkında, üç farklı
    kaynaktan üç farklı şey duyduk.
  223. Birisi, köprünün var olmadığını söyledi.
  224. Bir diğeri, köprünün var olduğunu
    ama Hama'da değil başka yerde olduğunu;
  225. sonuncusu da,"Bence köprü var
    ama barajın akışı kapatıldı.
  226. O yüzden nehir kurumuş olmalıydı
    ve bu mantıksız," dedi.
  227. Sadece son kaynak biraz ipucu vermişti.
  228. Başka ipuçları için videoya baktık.
  229. Ayırt edici görünen korkuluklar vardı,
    işe yarayabilirlerdi.
  230. Kaldırım taşlarına baktık,
    güney yönlü gölgeleri vardı.
  231. O zaman köprü nehir üstünde
    doğu-batı yönlü uzanıyor diyebilirdik.
  232. Kenar taşları siyah beyazdı.
  233. Nehrin kendisine de baktık,
    batı tarafında beton bir taş vardı.
  234. Bir de kan gölü görünüyordu,
  235. nehirdeki kandı bu.
  236. Yani nehir güneyden kuzeye doğru akıyordu.
  237. Ayrıca, köprüden uzağa bakarsanız
  238. sol kıyıda çimenlerde bir boşluk olduğunu
  239. ve nehrin daraldığını görebilirsiniz.
  240. Bunun üzerine, Google Maps'i açtık
  241. ve bütün köprülere bakmaya başladık.
  242. Bahsettiğimiz barajı açtık
  243. ve köprünün yollar ile kesildiği
    her noktayı kontrol ettik.
  244. Eşleşmeyenleri eledik.
  245. Aradığımız köprü,
    doğu-batı ekseninde olmalı.
  246. Hama'ya geldik.
  247. Barajdan Hama'ya kadar,
    bir köprü bile yoktu.
  248. O yüzden biraz daha ilerledik
    ve uydu görünümüne geçtik.
  249. Bir köprü daha bulduk ve her şey
    berraklaşmaya başladı.
  250. Nehri doğu-batı yönlü kesiyor görünüyordu.
  251. Köprümüz bu olabilirdi.
  252. Yaklaşmaya başladık ve bir
    refüj gördük, yani iki şeritliydi.
  253. Videodaki gibi siyah beyaz
    kaldırım taşları vardı.
  254. Tıkladığımızda birilerinin,
  255. köprünün çok işe yarar
    fotoğraflarını paylaştığını gördük.
  256. Fotoğraflara tıkladık ve video ile
  257. karşılaştırabileceğimiz detaylara ulaştık.
  258. İlk olarak, siyah beyaz
    kaldırım taşlarını gördük.
  259. Kullanışlı ipuçlarıydı çünkü
    onları daha önce de görmüştük.
  260. Cesetlerin üstünden atıldığı
  261. ayırt edici korkulukları gördük.
  262. Köprünün bizimki olduğundan
    emin olana kadar bakmaya devam ettik.
  263. Peki bu bilgiler bize neyi gösteriyor?
  264. Üç kaynağımın dediklerine
    dönüp kontrol etmeliyim:
  265. İlki köprünün var olmadığını,
  266. ikincisi köprünün Hama'da olmadığını,
  267. üçüncüsü ise "Evet, köprü var ama su
    seviyelerinden emin değilim," demişti.
  268. Birden, üçüncüsü
    en gerçekçi olanı gibi göründü
  269. ve biz de bazı ücretsiz internet araçları
    sayesinde, doğruyu bulmuş olduk.
  270. Dublin'de bir kafenin odacığında otururken
  271. 20 dakika içinde yaptık bunu.
  272. Bu işin zevkli yanı da bu.
  273. İnternet üzerimize sağanak gibi
    bilgiler yağdırırken
  274. aralarından doğru olanı bulmak zor
    ve her gün daha da zorlaşıyor.
  275. Ancak akıllıca kullanırsanız
    inanılmaz bilgilere ulaşabilirsiniz.
  276. Birkaç ipucu ile birlikte, büyük ihtimalle
  277. seyircilerin arasından birinin bilinmesini
    istemeyeceği birçok bilgisini bulabilirim.
  278. Fakat bu gerçeğin bana söylediği şey şu:
  279. Her zamankinden çok
    daha fazla bilginin olduğu
  280. ve filtrelemenin bu kadar zor olduğu
    bu zamanda, çok daha iyi araçlarımız var.
  281. Bu çeşit bir soruşturma yapmamıza olanak
    sağlayan bedava internet araçları var.
  282. Her zamankinden daha da
    zeki algoritmalarımız
  283. ve her zamankinden daha hızlı
    bilgisayarlarımız var.
  284. Ancak şöyle de bir şey var:
  285. Algoritmalar kurallardır
    ve iki seçeneklidirler.
  286. Evet veya hayır,
    siyah veya beyazlardır.
  287. Gerçek asla iki seçenekli değildir.
  288. Gerçek bir değerdir.
  289. Duygusaldır, akışkandır
  290. ve hepsinden öte insanidir.
  291. Ne kadar hızlı bilgisayarlarımız olsa da
  292. ne kadar bilgili olsak da
  293. bir insanı gerçeği arama
    eyleminden asla vazgeçiremezsiniz.
  294. Çünkü nihayetinde bu,
    insana özgü bir özelliktir.
  295. Çok teşekkürler.
  296. (Alkış)