YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Vietnamese subtitles

← Hình dung của một kiến trúc sư về bức tường biên giới Mỹ và Mexico bị lật đổ

Get Embed Code
18 Languages

Showing Revision 45 created 12/06/2019 by Nhị Khánh Trần.

  1. Thật thú vị khi chỉ vẽ
    một đường thẳng lên bản đồ
  2. có thể thay đổi cách ta nhìn
    và trải nghiệm thế giới?
  3. Bằng cách nào mà khoảng cách
    giữa các đường thẳng và biên giới
  4. tạo thành những địa điểm.
  5. Chúng trở thành những nơi mà
    ngôn ngữ, ẩm thực, âm nhạc
  6. và con người từ nhiều nền văn hóa
    tiếp xúc với nhau
  7. theo những cách đẹp đẽ,
    đôi khi bạo lực và cả kì quặc.
  8. Những đường thẳng đó
    trên bản đồ
  9. có thể tạo ra những vết sẹo
    cho cảnh quan,
  10. và trong kí ức của ta.
  11. Tôi bắt đầu quan tâm tới
    đường biên giới

  12. khi đang tìm kiếm công trình
    kiến trúc giữa các vùng biên giới.
  13. Tôi đang thực hiện vài đề án
    trên đường biên giới Mĩ và Mexico,
  14. thiết kế những công trình
    lấy bùn từ mặt đất.
  15. Và cả những dự án mà bạn
    có thể nói được di dân đến cảnh quan này.
  16. "Prada Marfa", tác phẩm điêu khắc
    nghệ thuật thực địa
  17. vượt qua ranh giới giữa
    nghệ thuật và kiến trúc
  18. và nó cho tôi thấy rằng
    kiến trúc có thể truyền tải ý tưởng
  19. một cách phức tạp hơn nhiều
    về mặt chính trị và văn hóa,
  20. rằng nó có thể vừa
    trào phúng và nghiêm túc,
  21. có thể nói lên sự bất công
    giữa giàu và nghèo
  22. và cái bản địa với cái được
    du nhập.
  23. Vì thế khi tìm kiếm công trình
    kiến trúc giữa các vùng biên giới,

  24. tôi đã bắt đầu tự hỏi,
  25. bức tường có phải là
    công trình kiến trúc không?
  26. Tôi ghi lại các suy nghĩ và
    chuyến thăm bức tường của mình
  27. bắng cách tạo ra
    một loạt đồ lưu niệm
  28. để gợi lại khoảng thời gian
    chúng tôi xây bức tường
  29. và ý tưởng đó điên rồ ra sao.
  30. Tôi đã tạo các trò chơi
    về đường biên giới,
  31. (Cười)

  32. những bưu thiếp,

  33. những quả cầu tuyết với mô hình
    kiến trúc tí hon bên trong,
  34. bản đồ đã kể câu chuyện về
    sự hồi sinh nơi bức tường này
  35. và tìm cách để bản thiết kế
    giảm thiểu được vấn đề
  36. mà bức tường biên giới này
    đã gây ra.
  37. Vậy bức tường này có phải là
    công trình kiến trúc không?

  38. Nó đúng là một kết cấu kiến trúc,
  39. và nó được thiết kế tại cơ sở
    nghiên cứu mang tên FenceLab,
  40. nơi họ chất đồ nặng
    10,000 pounds lên những chiếc xe
  41. và cho chúng đâm vào bức tường
    với vận tốc 40 dặm một giờ
  42. để kiểm tra tính chống thấm
    của bức tường.
  43. Nhưng lại có một nghiên cứu
    chống lại ở khía cạnh khác,
  44. thiết kế của những chiếc cầu nâng
  45. mà có thể dựng lên bức tường
  46. và cho các phương tiện đi qua.
  47. (Cười)

  48. Giống với mọi đề án nghiên cứu,
    đã có nhiều thành công

  49. và cả thất bại.
  50. (Cười)

  51. Nhưng đó là những phản ứng
    thời trung cổ về bức tường --

  52. ví dụ như những chiếc cầu nâng --
  53. đó là vì bản chất bức tường là
    hình thức kiến trúc huyền bí và trung cổ.
  54. Nó là một phản ứng quá đơn giản
    với một nhóm vấn đề phức tạp.
  55. Nhiều công nghệ thời trung cổ
    đã xuất hiện dọc theo bức tường:
  56. máy phóng bắn những kiện cần sa
    qua bức tường.
  57. (Cười)

  58. hay những đại bác bắn những túi
    cocaine và thuốc phiện qua bức tường.

  59. Trong suốt thời kì trung cổ,
  60. những cơ thể bệnh tật và đã chết
  61. thi thoảng bị ném qua bức tường
    như hình thức khởi thủy
  62. của chiến tranh sinh học,
  63. và ngày nay nó được cho rằng,
  64. con người bị đẩy qua bức tường
    như một hình thức di cư.
  65. Một suy nghĩ lố bịch.
  66. Nhưng có một người được
    ghi chép là đã phóng qua bức tường
  67. từ Mexico sang Mỹ
  68. lại là một công dân Mỹ,
  69. người được cho phép
    phóng người qua bức tường
  70. khoảng 61 mét,
  71. miễn anh ta cầm hộ chiếu
    trong tay.
  72. (Cười)

  73. và anh ta đáp xuống an toàn
    trong một cái lưới ở phía bên kia.

  74. Suy nghĩ của tôi được
    truyền cảm hứng
  75. bởi câu nói của kiến trúc sư
    Hasan Fathy,
  76. người đã nói rằng,
  77. "Kiến trúc sư không thiết kế
    những bức tường,
  78. mà thiết kế những khoảng
    không gian giữa chúng."
  79. Vì thế tôi không nghĩ kiến trúc sư
    nên thiết kế những bức tường,
  80. mà điều quan trọng và cấp bách
    họ cần chú ý tới là
  81. những khoảng không gian
    giữa chúng.
  82. Họ nên thiết kế cho những nơi,
    con người và cảnh quan
  83. mà bức tường đang gây
    ảnh hưởng.
  84. Ngày nay, người ta đã
    vượt qua trở ngại này,

  85. mặc dù mục đích của bức tường
    nhằm chia cắt mọi người,
  86. nhưng thực ra nó lại kết nối họ
    theo những cách không ngờ,
  87. những hoạt động xã hội như
    lớp học yoga
  88. giữa hai nước dọc biên giới
  89. để kết nối mọi người
    qua sự chia cắt này.
  90. Tôi gọi đây là tư thế tượng đài.
  91. (Cười)

  92. Các bạn đã bao giờ
    nghe về "wall y ball" chưa?

  93. (Cười)

  94. Nó là phiên bản biên giới của
    bóng chuyền và được chơi từ năm 1979

  95. (Cười)

  96. dọc biên giới giữa Mỹ và Mexico

  97. để kỉ niệm di sản văn hóa
    giữa hai nước.
  98. Nó đặt ra vài câu hỏi thú vị,
    phải không?
  99. Một trò chơi như thế
    có hợp pháp không?
  100. Việc đánh bóng qua lại bức tường
    có phải là trao đổi bất hợp pháp?
  101. (Cười)

  102. Cái hay của bóng chuyền
    là nó biến bức tường

  103. chỉ thành một dòng kẻ trên cát
  104. bằng ý chí, thân thể và tinh thần
    của người chơi hai bên.
  105. Tôi nghĩ đó chính là việc đàm phán
    giữa hai bên
  106. để hạ bức tường
    chia cắt này xuống.
  107. Ném bóng qua bức tường
    chỉ là một chuyện,

  108. nhưng ném đá qua bức tường
  109. đã gây hại cho các phương tiện
    của Đội Tuần tra Biên giới,
  110. và gây tổn thất cho
    Cơ quan Tuần tra Biên giới
  111. và phản ứng của Mỹ
    trở nên quyết liệt.
  112. Cơ quan Tuần tra Biên giới
    đã đốt lửa qua bức tường
  113. nhằm giết những người ném đá
    từ phía Mexico.
  114. Một hành động khác của
    Cơ quan Tuần Tra Biên giới
  115. là xây một hàng rào cản bóng
    để bảo vệ họ và các phương tiện.
  116. Những hàng rào cản này
    đã trở thành một đặc thù
  117. trong việc xây dựng
    những bức tường mới.
  118. Tôi bắt đầu tự hỏi phải chăng,
    giống như bóng chuyền,
  119. bóng chày nên là một đặc thù
    tại đường biên giới,
  120. và những bức tường có thể
    nới rộng hơn,
  121. cho phép mọi người
    đi qua và chơi,
  122. và nếu họ đánh một cú homrun,
  123. có thể một Đội Tuần tra Biên giới
    sẽ nhặt và ném nó
  124. quay lại phía bên kia.
  125. Một Đội Tuần tra Biên giới
    mua quả mâm xôi, đồ đông lạnh,

  126. từ một người bán rong
    chỉ cách vài bước chân,
  127. thực phẩm và tiền
    được trao đổi qua bức tường,
  128. một điều vốn dĩ bình thường
    lại trở nên bất hợp pháp
  129. bởi đường kẻ trên bản đồ
  130. và những tấm sắt dày vài milimét.
  131. Cảnh tượng này khiến tôi nhớ lại
    câu nói:
  132. "Khi bạn có dư dả, bạn nên làm
    những chiếc bàn dài hơn
  133. chứ không phải xây cao
    những bức tường.''
  134. Vì thế tôi tạo ra đồ lưu niệm này
    để nhớ khoảnh khắc ta có thể chia sẻ
  135. thức ăn và trò chuyện
    qua sự chia cắt này.
  136. Một chiếc xích đu có thể đưa
    một người sang phía bên kia
  137. cho đến khi trọng lực đưa họ
    quay lại đất nước mình.
  138. Đường biên giới và bức tường
    biên giới này

  139. ngày nay được coi là một rạp hát
    chính trị,
  140. thế nên có lẽ ta nên mời
    mọi người đến rạp hát này,
  141. một rạp hát chung nơi
    người dân hai nước có thể đến
  142. và cả những nghệ sĩ, nhạc sĩ.
  143. Có lẽ bức tường chỉ là
    một nhạc cụ khổng lồ,
  144. chiếc đàn xylophone
    lớn nhất thế giới,
  145. và ta có thể chơi trên
    bức tường này
  146. với những bộ vũ khí gõ nhạc
    khổng lồ.
  147. (Cười)

  148. Khi tôi nghĩ về thư viện chung
    của hai quốc gia,

  149. tôi muốn thấy một không gian
    mà mọi người có thể chia sẻ
  150. những cuốn sách, thông tin
    và kiến thức qua sự chia cắt,
  151. nơi mà bức tường
    chỉ đơn giản là một kệ sách.
  152. Có lẽ cách tốt nhất để minh họa
    mối quan hệ chung mà ta có
  153. giữa Mexico và Mỹ
  154. là tưởng tượng ra
    một chiếc bập bênh,
  155. nơi mà hành động từ một phía
    gây hậu quả trực tiếp
  156. đến những gì xảy ra phía còn lại,
  157. bởi bản chất bức tường
  158. là một cái trục đúng nghĩa
    và đại diện cho các mối quan hệ
  159. giữa Mỹ và Mexico,
  160. và các bức tường giữa các nước
    láng giềng phục vụ các mối quan hệ này.
  161. Hẳn bạn còn nhớ câu danh ngôn:
    "Rào tốt tạo nên láng giềng tốt."

  162. Nó thường được xem là triết lý
    bài thơ "Mending Wall" của Robert Frost.
  163. Nhưng thật ra nó không hẳn là
    hỏi về sự cần thiết xây các bức tường.
  164. Nó là bài thơ nói về sự hàn gắn
    mối quan hệ giữa người với người.
  165. Câu thơ yêu thích của tôi
    là dòng đầu tiên:
  166. ''Bức tường sẽ bị phá huỷ.''
  167. Bởi tôi hiểu ra điều gì đó --
  168. bức tường chẳng định nghĩa được
    hai bên.
  169. Chỉ có một không gian bị chia cắt.
  170. Một bên trông giống như thế này.
  171. Một người đàn ông đang cắt cỏ
    với bức tường lờ mờ phía sau.
  172. Và phía bên kia sẽ trông
    như thế này.

  173. Bức tường là bức tường thứ tư
    của một ngôi nhà.
  174. Nhưng thực tế là bức tường
    đang chia rẽ đời sống của họ.
  175. Nó cắt phần đất, nhà cửa,
  176. đất công,
  177. đất của thổ dân châu Mỹ,
    các thành phố,
  178. trường đại học,
  179. láng xóm của ta.
  180. Tôi không thể ngừng hỏi

  181. điều gì sẽ xảy ra nếu bức tường
    cắt ngang một ngôi nhà.
  182. Bạn còn nhớ sự chênh lệch
    giàu nghèo chứ?
  183. Bên phải là kích cỡ trung bình
    một ngôi nhà ở El Paso, Texas,
  184. Bên trái là kích cỡ trung bình
    một ngôi nhà Juarez.
  185. Và đây, bức tường cắt ngang
    trực tiếp qua bàn bếp.
  186. Đây, bức tường cắt ngang
    qua chiếc giường ngủ.
  187. Tôi muốn nói rằng bức tường
    không chỉ chia cắt các địa điểm,
  188. nó còn chia rẽ mọi người,
    chia cắt các gia đình.
  189. Hoạt động chính trị không may
    của bức tường này
  190. ngày nay đang chia cắt
    những đứa trẻ với gia đình chúng.
  191. Có thể các bạn thấy quen
    với biển báo đường nổi tiếng này.

  192. Nó được thiết kế bởi
    nhà thiết kế đồ họa John Hood,
  193. một cựu chiến binh da đỏ
  194. làm việc cho Sở Giao thông
    bang California.
  195. Ông được giao nhiệm vụ thiết kế
    biển cảnh báo những người đi môtô
  196. về những người di cư
    bị kẹt dọc đường cao tốc
  197. và cố băng qua đường.
  198. Hood đã liên tưởng đến
    cảnh tượng di cư ngày nay
  199. với cảnh tượng của người Navajo
    trong suốt cuộc đại di cư.
  200. Đây là một ý tưởng xuất sắc
    trong hoạt động thiết kế.
  201. Ông đã rất cẩn thận
  202. để nghĩ về việc sử dụng
    hình ảnh một cô bé thắt bím,
  203. bởi ông nghĩ đó là người mà
    những người đi môtô dễ đồng cảm nhất,
  204. và ông đã sử dụng hình bóng
    nhà lãnh đạo dân quyền Cesar Chavez
  205. để làm cái đầu của người cha.
  206. Tôi muốn dùng ý tưởng xuất sắc
    của biển báo này

  207. để kêu gọi sự quan tâm đến
    sự chia cắt
  208. những đứa trẻ tại đường biên giới,
  209. và tôi chỉ thực hiện một bước
    đơn giản.
  210. Tôi quay mặt thành viên
    các gia đình vào nhau.
  211. Chỉ trong vài tuần qua,
  212. tôi đã có dịp mang biển báo này
    trở lại đường cao tốc
  213. để kể một câu chuyện,
  214. câu chuyện về những mối quan hệ
    mà ta nên hàn gắn
  215. và một lời nhắc rằng
    ta cần phải xây dựng lại
  216. những bang tái thống nhất
    chứ không phải chia cắt.
  217. Xin cảm ơn.

  218. (Vỗ tay)