Return to Video

Tolkiens Groote Oorlog

  • 0:10 - 0:16
    John Ronald Reuel Tolkien
    werd geboren op 3 januari 1892.
  • 0:16 - 0:19
    Hij en z'n broer Hillary
    kenden een moeilijke jeugd.
  • 0:19 - 0:24
    Toen John pas vier jaar oud was, stierf
    hun vader, Arthur, aan reumatische koorts.
  • 0:24 - 0:28
    Hun moeder Mabel was 'n arme weduwe,
    en moest de kinderen thuis opleiden.
  • 0:28 - 0:32
    Ze speelde 'n cruciale rol
    in hun opvoeding.
  • 0:33 - 0:38
    Tolkien was 'n slimme jongen,
    en was gefascineerd door talen.
  • 0:40 - 0:45
    Hij legde het toegangsexamen af aan
    King Edwards, in Birmingham, en slaagde.
  • 0:45 - 0:49
    Vanaf de herfst van 1900
    betaalde Tolkien twaalf pond per jaar
  • 0:49 - 0:55
    om een opleiding te mogen volgen in een school
    waar hij z'n capaciteiten ten volle kon ontplooien.
  • 0:55 - 1:01
    King Edward was zeer belangrijk voor Tolkien.
    Hij had zeer veel talent.
  • 1:01 - 1:05
    King Edward bood hem
    veel mogelijkheden,
  • 1:05 - 1:10
    en het gezelschap van andere jongens,
    die evenveel talent hadden.
  • 1:10 - 1:15
    En dat was zeer uitzonderlijk
    in het geval van Tolkien.
  • 1:16 - 1:18
    Hij speelde niet enkel rugby
  • 1:18 - 1:23
    maar hij leidde ook de debatclub
    en de literatuurclub.
  • 1:23 - 1:25
    Hij was de bezieler ervan.
  • 1:27 - 1:31
    Hij miste de school vast verschrikkelijk,
    toen hij er vertrok.
  • 1:31 - 1:37
    Toen John amper elf jaar oud was, verloren hij
    en z'n broer Hillary hun moeder, Mabel, aan diabetes.
  • 1:37 - 1:42
    Overmand door verdriet
    stort hij zich volledig op z'n schoolwerk.
  • 1:42 - 1:44
    Hij blinkt uit op academisch vlak,
  • 1:44 - 1:50
    maar in 1905 ontmoet hij
    z'n intellectuele rivaal, Christopher Wiseman.
  • 1:50 - 1:56
    Tolkien ontmoette z'n beste vriend op King Edward,
    Christopher Wiseman, op het rugbyveld.
  • 1:57 - 2:01
    Hij was 'n musicus en een wiskundige,
    en verschilde helemaal van Tolkien.
  • 2:01 - 2:06
    Hun vriendschap was zo sterk
    dat ze zichzelf de "Great Twin Brethren" noemden.
  • 2:06 - 2:11
    Dat was een verwijzing naar
    "The Lays of Ancient Rome", van Lord Macaulay.
  • 2:11 - 2:15
    Ze waren zowat elkaars rivalen,
    en beiden zeer academisch aangelegd.
  • 2:15 - 2:21
    Wiseman was zeer slim, en interesseerde zich
    in vrijwel dezelfde dingen als Tolkien.
  • 2:21 - 2:26
    Hij was geïnteresseerd in talen.
    Hij leerde zichzelf hiërogliefen, denk ik.
  • 2:26 - 2:30
    Tolkien en Wiseman hebben elkaar beïnvloed
  • 2:30 - 2:35
    en ze discussieerden altijd zeer sterk
    over al hun levensovertuigingen.
  • 2:35 - 2:41
    Wiseman was 'n getalenteerde muzikant,
    terwijl Tolkien zowat toondoof was.
  • 2:43 - 2:47
    Tolkien was ook bevriend met Rob Gilson,
    de zoon van het schoolhoofd.
  • 2:47 - 2:53
    Tolkien, Wiseman en Gilson bleven
    zeer goede vrienden, ook na hun schoolcarrière.
  • 2:56 - 3:01
    Maar buiten de schoolmuren stond Tolkiens leven
    nogmaals op het punt te veranderen.
  • 3:01 - 3:04
    Tolkien woonde samen met z'n broer.
  • 3:04 - 3:09
    Toen hij zestien jaar was,
    ontmoette hij Edith Bratt,
  • 3:09 - 3:11
    die toen negentien jaar was.
  • 3:11 - 3:15
    Ze was een knappe jonge vrouw,
    en een getalenteerde pianiste.
  • 3:15 - 3:18
    En ze was ook een wees.
  • 3:18 - 3:23
    Ze vonden elkaar in hun gedeeld verdriet,
    maar ook in hun hoop en dromen.
  • 3:24 - 3:28
    Het probleem tussen Edith en Ronald,
    zoals ze hem noemde,
  • 3:29 - 3:34
    was dat hij rooms-katholiek was,
    terwijl zij anglicaans was.
  • 3:34 - 3:39
    Broeder Francis Morgan, Tolkiens voogd,
    vond dit verschil onoverbrugbaar.
  • 3:39 - 3:45
    Hij geloofde ook dat Edith Tolkien zou afleiden
    van z'n pogingen om aan Oxford te kunnen beginnen.
  • 3:45 - 3:51
    Francis Morgan verbood hen
    om elkaar te zien of te schrijven.
  • 3:52 - 3:55
    Tolkien had enkel nog
    z'n vrienden van King Edward.
  • 3:55 - 3:58
    Tijdens die laatste periode
    van z'n tijd in Birmingham
  • 3:59 - 4:04
    begon Tolkien open te bloeien,
    en voelde hij er zich thuis.
  • 4:04 - 4:07
    Hij deelde er de lakens uit,
    samen met z'n vrienden.
  • 4:08 - 4:12
    Tolkien maakte 'r het beste van
    tijdens z'n laatste jaar.
  • 4:12 - 4:17
    Samen met z'n vrienden
    richtte hij een studentenclub op.
  • 4:19 - 4:22
    De studenten spraken af
    in de schoolbibliotheek.
  • 4:22 - 4:26
    Ze zetten thee,
    hoewel dat verboden was.
  • 4:26 - 4:30
    Na schooltijd spraken ze vaak af
    in Barrows Stores, een café in Birmingham.
  • 4:30 - 4:36
    En dus noemden ze zichzelf spottend
    de "Teaclub and Barrovian Society",
  • 4:36 - 4:38
    ofwel de TCBS.
  • 4:40 - 4:45
    Tolkien en Wiseman waren waarschijnlijk
    de kern van de TCBS. De rest van de leden varieerde.
  • 4:46 - 4:50
    Zo was er Robert Quilter Gilson,
    de zoon van de directeur.
  • 4:50 - 4:56
    Rob was een beschaafde en sociale jongeman.
    Hij hield de groep bijelkaar.
  • 4:57 - 5:00
    Hij was zeer gastvrij,
    en vond altijd iets om over te praten.
  • 5:01 - 5:05
    Hij was een aangename, artistieke jongeman,
    die graag tekende.
  • 5:05 - 5:10
    Hij was een getalenteerde artiest,
    en wou zeer graag architect worden.
  • 5:10 - 5:14
    Later kwam daar ook Geoffrey Bache Smith bij.
  • 5:15 - 5:20
    Hij was gefascineerd door
    de Keltische mythologie.
  • 5:20 - 5:23
    Dat had hij gemeenschappelijk met Tolkien.
  • 5:23 - 5:26
    Smith was een echte poëziekenner.
  • 5:26 - 5:30
    Hij introduceerde Tolkien
    in de moderne poëzie.
  • 5:30 - 5:35
    Toen Tolkien begon gedichten te schrijven
  • 5:35 - 5:41
    liet hij zich inspireren door Smith en de rest.
    En zo is Tolkien beginnen schrijven.
  • 5:41 - 5:45
    In het begin draaide het allemaal om plezier.
  • 5:45 - 5:50
    Maar tijdens de oorlog
    groeide dit uit tot een gezelschap
  • 5:50 - 5:55
    waaruit ze allemaal
    veel steun en troost konden halen.
  • 5:55 - 5:59
    In datzelfde jaar
    eindigde Tolkiens schoolcarrière.
  • 5:59 - 6:04
    Hij begint aan zijn eerste semester
    aan de universiteit van Oxford.
  • 6:05 - 6:10
    Vlak voor z'n eenentwintigste verjaardag,
    en het einde van de voogdij van broeder Frances,
  • 6:10 - 6:15
    schrijft Tolkien een brief aan Edith,
    en minder dan een week zijn ze weer bij elkaar.
  • 6:16 - 6:18
    Edith is verloofd met 'n andere man.
  • 6:18 - 6:22
    Maar ondanks de schande
    verbreekt ze de verloving,
  • 6:22 - 6:24
    zodat ze bij Ronald kan zijn.
  • 6:24 - 6:29
    In de komende maanden
    neemt de onrust op het Europese vasteland toe.
  • 6:29 - 6:34
    Op 28 juni 1914 veranderde alles.
  • 6:40 - 6:46
    Gavrilo Princip wordt gearresteerd
    voor de moord op aartshertog Frans Ferdinand.
  • 6:47 - 6:49
    Er breekt 'n diplomatieke crisis uit.
  • 6:49 - 6:54
    In enkele weken tijd verkeren
    de Europese grootmachten in staat van oorlog.
  • 6:54 - 6:59
    Duitsland valt België binnen, waarop
    Groot-Brittannië hen de oorlog verklaart.
  • 6:59 - 7:03
    Het Parlement roept het volk op
    om de wapens op te nemen.
  • 7:03 - 7:06
    Er was niet meteen
    sprake van een wapenwedloop,
  • 7:06 - 7:12
    De mensen traden pas toe in het leger
    toen die vreselijke verhalen opdoken.
  • 7:12 - 7:15
    Pas vanaf dat moment
    werd het engagement algemeen.
  • 7:15 - 7:18
    Men was opgewonden over de oorlog.
  • 7:18 - 7:22
    Men dacht zeer naïef
    dat hun jonge mannen
  • 7:22 - 7:26
    hierdoor hun dromen
    zouden kunnen waarmaken.
  • 7:26 - 7:30
    Er was 'n groot gevoel
    van patriottisme en plichtsbesef
  • 7:30 - 7:33
    tegenover Groot-Brittannië en haar waarden.
  • 7:34 - 7:39
    Ze hadden nog een rekening te vereffenen
    met Duitsland.
  • 7:39 - 7:42
    Men dacht de Duitsers eens goed
    op hun neus te kunnen slaan.
  • 7:43 - 7:48
    De Duitsers waren lafhartig
    en moesten 's op hun plaats gezet worden.
  • 7:49 - 7:53
    Ze sloten zich aan uit economische noodzaak.
    En dat zie je bij elke oorlog.
  • 7:54 - 7:56
    Het leven was niet erg opwindend.
  • 7:56 - 7:59
    Het idee om zich in te schrijven in het leger
  • 7:59 - 8:05
    en deel te kunnen uitmaken van
    een grote gebeurtenis, was vast aanlokkelijk.
  • 8:05 - 8:10
    Ze zagen het als iets romantisch,
    en waren op voorhand gedoemd te falen.
  • 8:10 - 8:13
    We weten allemaal
    waar WO I toe geleid heeft.
  • 8:13 - 8:19
    Het was geen levendige oorlog.
    Er was geen wapengekletter of trompetgeschal.
  • 8:19 - 8:25
    De oorlog werd eerder overheerst
    door machinegeweren en artilleriegeschut.
  • 8:29 - 8:32
    Hun verwachtingen van de oorlog
    bleken niet te kloppen.
  • 8:33 - 8:38
    Ze hoopten vooral dat de oorlog voorbij zou zijn
    voor ze Frankrijk bereikten.
  • 8:39 - 8:44
    Tolkien was toen Middeleeuwse heldendichten
    aan het lezen.
  • 8:44 - 8:50
    En die lieten er geen twijfel over bestaan
    over hoe het er echt aan toe gaat op het veld.
  • 8:50 - 8:54
    Hij had een veel realistischere kijk
    op de oorlog.
  • 8:54 - 8:58
    Tolkien zei van zichzelf
    dat hij te veel verbeelding had.
  • 8:58 - 9:01
    Hij had het niet zo bekeken
    met veldslagen.
  • 9:01 - 9:05
    Dat geldt niet alleen voor de soldaten
    die moesten gaan vechten,
  • 9:05 - 9:09
    maar ook voor de politiekers en de generaals.
  • 9:09 - 9:13
    Veel mensen hadden door
    dat deze oorlog verschrikkelijk kon aflopen.
  • 9:13 - 9:19
    De brieven van Gilson, Tolkien en Wiseman
    en de gedichten van Smith
  • 9:19 - 9:24
    getuigen van een grondige vastberadenheid
    om hun plicht te doen
  • 9:24 - 9:27
    en hun bereidheid
    om hun leven op te offeren.
  • 9:27 - 9:33
    Ze beseften dat het donkere tijden waren,
    en dat ze moesten volhouden.
  • 9:34 - 9:39
    G.B. Smith en Rob Gilson
    sloten zich aan bij het leger in 1914.
  • 9:39 - 9:42
    Tolkiens broer Hillary
    schrijft zich in als klaroener.
  • 9:42 - 9:46
    En Christopher Wiseman gaat in de marine.
  • 9:46 - 9:50
    Tolkien staat echter voor 'n dilemma.
  • 9:50 - 9:53
    Tolkien bevond zich in een moeilijke positie.
  • 9:53 - 9:59
    Hij had nog een jaar te gaan aan Oxford.
    En hij had z'n diploma zeer erg nodig.
  • 9:59 - 10:02
    Hij wou aan de slag
    aan de universiteit.
  • 10:02 - 10:07
    Maar zijn familie beschikte niet over veel geld,
    in tegenstelling tot die van Gilson.
  • 10:07 - 10:09
    Bijgevolg...
  • 10:09 - 10:14
    Het wou eerst zijn opleiding afwerken,
    want hij had er drie jaar aan gewijd.
  • 10:14 - 10:20
    Hij ontdekte een mogelijkheid
    waarin hij zijn legeropleiding kon verzetten
  • 10:20 - 10:25
    en ondertussen zijn opleiding aan Oxford
    kon afwerken, waar hij met succes in geslaagd is.
  • 10:26 - 10:29
    Hij volgt z'n goede vriend J.B. Smith
    bij de Lancashire Fusiliers,
  • 10:29 - 10:33
    en hoopt zo
    om in hetzelfde bataljon te belanden.
  • 10:33 - 10:39
    Tolkien zocht een manier om zijn talenten
    aan te wenden in de oorlog.
  • 10:39 - 10:45
    Namelijk talen en schrijfsystemen.
    Hij was gefascineerd door codes en dergelijke.
  • 10:45 - 10:49
    Het was dus niet meer dan normaal
    dat hij een opleiding tot seiner volgde.
  • 10:49 - 10:55
    Hij mocht met de nieuwste technologieën werken.
    En dat moet hij interessant gevonden hebben.
  • 10:55 - 11:01
    Hij gebruikte de radio, seinen en semaforen.
  • 11:02 - 11:07
    Hij leerde de morsecode
    en het gebruik van lantaarns,
  • 11:07 - 11:12
    en veldtelefoons,
    wat later niet bleek te werken.
  • 11:12 - 11:16
    Uiteindelijk werd hij uitgeroepen
    tot seinofficier.
  • 11:17 - 11:20
    Hij was verantwoordelijk
    voor de communicatie
  • 11:20 - 11:26
    van 'n bataljon van zeshonderd tot duizend man,
    afhankelijk van de beschikbare mannen.
  • 11:26 - 11:31
    Hij vormde een schakel
    tussen de verschillende commandoniveau's.
  • 11:31 - 11:36
    Hij moest ervoor zorgen
    dat de juiste mensen de juiste orders kregen.
  • 11:36 - 11:43
    En hij was natuurlijk ook verantwoordelijk
    voor de verdere doorgave van die informatie.
  • 11:43 - 11:45
    Hij was 'n absolute spilfiguur
  • 11:45 - 11:51
    in een oorlog waar alles draaide
    om de info die je had over de positie van de vijand.
  • 11:52 - 11:56
    In maart 1916 loopt zijn opleiding af.
  • 11:56 - 12:02
    Tolkien en Edith weten dat hij naar het front
    gestuurd zal worden. Ze besluiten te trouwen.
  • 12:02 - 12:06
    Slechts twee maanden later
    moet Tolkien vertrekken naar Frankrijk.
  • 12:07 - 12:13
    Hun wegen scheiden. Ze weten niet
    of ze elkaar ooit nog zullen weerzien.
  • 12:39 - 12:44
    Wanneer Tolkien aankomt aan het front
    is de oorlog bijna twee jaar aan het woeden.
  • 12:44 - 12:50
    De tol is duidelijk.
    Het landschap is verwoest, en er zijn veel doden.
  • 12:51 - 12:56
    In 1915 komt de loopgravenoorlog
    nagenoeg tot stilstand.
  • 12:56 - 13:02
    Er komen duizenden nieuwe soldaten aan.
    Ze bereiden zich voor op het grote offensief.
  • 13:04 - 13:06
    Tolkiens bataljon blijft op de reservelijst.
  • 13:07 - 13:12
    Maar hij vreest voor de levens
    van z'n schoolvrienden aan het front.
  • 13:12 - 13:17
    Een maand na zijn aankomst in Frankrijk
    lanceren de Geallieerden het Somme-offensief.
  • 13:18 - 13:21
    Om halfacht 's ochtends op zaterdag 1 juli
  • 13:21 - 13:25
    komen de Britse troepen
    uit hun loopgraven.
  • 13:45 - 13:49
    Op de eerste dag van het offensief
    komen twintigduizend mannen om.
  • 13:50 - 13:55
    Vijfendertigduizend soldaten raken gewond,
    en tweeduizend zijn vermist.
  • 13:58 - 14:04
    Het plan viel snel in duigen.
    Het brokkelde zeer snel uit elkaar.
  • 14:04 - 14:08
    De mannen die naar boven kwamen
    waren ten dode opgeschreven.
  • 14:08 - 14:13
    Eén op vijf soldaten
    die op die dag uitrukten kwam om.
  • 14:13 - 14:18
    Het was de meest rampzalige dag
    in de Britse oorlogsgeschiedenis.
  • 14:18 - 14:21
    Het was 'n tragedie voor het hele land.
  • 14:23 - 14:27
    Sommige dorpen verloren die dag
    al hun jonge mannen.
  • 14:29 - 14:31
    Er stierven veel onschuldigen.
  • 14:32 - 14:38
    Die twintigduizend gesneuvelden
    deden de Britse attitude omslaan.
  • 14:38 - 14:44
    En misschien ook de verhouding tussen diegenen
    die de orders stelden en zij die ze uitvoerden.
  • 14:53 - 14:56
    Tussen de vele doden
  • 14:56 - 15:01
    zat ook Tolkiens goede vriend
    en lid van de TCBS, Robert Gilson.
  • 15:03 - 15:07
    Hij leidde z'n peloton over de richel,
  • 15:07 - 15:12
    voerde zijn soldaten aan,
    en werd neergeschoten in niemandsland.
  • 15:16 - 15:22
    Hij maakte deel uit van de vierde aanvalsgolf.
    Hij zag hoe de eerste poging mislukte.
  • 15:22 - 15:26
    En hoe ook de tweede golf mislukte.
    En ook de derde daarna.
  • 15:27 - 15:31
    En dan moest hij naar het slagveld,
    als deel van de vierde golf.
  • 15:31 - 15:33
    En toch winnen ze.
  • 15:33 - 15:39
    En dat was misschien wel
    het meest tragische van 1 juli 1916.
  • 15:41 - 15:46
    Deze generatie had zoveel vertrouwen
    in hun meerderen,
  • 15:46 - 15:49
    en was zo toegewijd aan hun vrienden
  • 15:49 - 15:54
    dat ze bereid waren
    hun leven op te offeren voor hen.
  • 15:56 - 16:02
    Tolkien vernam de feiten na zijn actie
    aan de Somme, enkele weken later.
  • 16:03 - 16:05
    Hij was helemaal overstuur.
  • 16:05 - 16:08
    Zijn geloof werd er erg door op de proef gesteld.
  • 16:08 - 16:11
    Net als de andere leden van de groep
  • 16:11 - 16:17
    zag hij de TCBS als een vriendenclub
    met idealen, en een begeestering.
  • 16:18 - 16:21
    Ze hadden iets te bieden aan de wereld.
  • 16:21 - 16:26
    Ze waren alle vier onmisbaar.
    En nu was één van hen dood.
  • 16:26 - 16:32
    Welke invloed moet dat gehad hebben
    op hun doel, en Tolkiens doel?
  • 16:32 - 16:35
    Geoffrey Smith schreef Tolkien een brief,
  • 16:35 - 16:41
    waaruit duidelijk bleek
    dat hij zich ten einde raad voelde.
  • 16:41 - 16:46
    Hij had het gevoel dat
    hun vriendschapsband gebroken was.
  • 16:46 - 16:49
    Rob zou nooit een architect kunnen worden.
  • 16:49 - 16:55
    Hij zou zijn dromen nooit meer kunnen waarmaken.
  • 16:55 - 17:01
    Tolkien had er best wel wat tijd voor nodig
    voor hij dit te boven was gekomen.
  • 17:01 - 17:06
    De andere twee leden, Wiseman en Smith,
    waren vastberaden om hem te overtuigen
  • 17:06 - 17:12
    dat de TCBS zou blijven bestaan.
    En daar trok Tolkien zich vast aan op.
  • 17:13 - 17:19
    Tolkien schrijft naar Robs vader, de directeur
    van King Edward, en biedt z'n medeleven aan.
  • 17:20 - 17:26
    De TCBS verloor een knappe jongeman,
    een getalenteerde artiest, en meer pijnlijk,
  • 17:27 - 17:28
    een goede vriend.
  • 17:33 - 17:35
    De oorlog begint nu pas echt voor Tolkien.
  • 17:36 - 17:40
    In de volgende maanden ontdekt hij
    de ontberingen van de loopgravenoorlog.
  • 17:41 - 17:45
    Hij bracht z'n tijd door
    in en naast de loopgraven.
  • 17:45 - 17:47
    De bataljons roteerden.
  • 17:47 - 17:53
    Van het front naar de reserven, en dan op rust,
    zoals ze het lachend noemden.
  • 17:53 - 17:55
    Maar in feite was het training.
  • 17:56 - 17:59
    Tolkien sprak van de algemene vermoeidheid
    tijdens de oorlog.
  • 18:00 - 18:03
    Tijdens deze periode
    werden ze drie keer aangevallen.
  • 18:03 - 18:07
    Hij had geluk dat hij niet
    in het eerste Somme-offensief zat.
  • 18:07 - 18:10
    Hij bevond zich enkele kilometers
    achter de frontlinie.
  • 18:11 - 18:14
    Zijn bataljon voerde het tweede offensief
  • 18:14 - 18:19
    tegen het dorpje Oviers
    op de Duitse frontlinie.
  • 18:19 - 18:22
    Eén van de eerste dingen die hem opvielen
  • 18:22 - 18:28
    was de chaotische communicatie.
    Het ging er heel primitief aan toe.
  • 18:28 - 18:32
    Het was slechts deels afgewerkt,
    en beschadigd door de oorlog.
  • 18:32 - 18:38
    Zijn seingevers moesten
    het niemandsland oversteken met berichten
  • 18:38 - 18:42
    waarop stond dat men aangekomen was,
    of dat men gevangen genomen had.
  • 18:43 - 18:47
    Ze gebruikten duiven.
    Die waren zeer betrouwbaar.
  • 18:48 - 18:50
    Eén van Tolkiens seiners
    won een medaille
  • 18:51 - 18:56
    omdat hij erin geslaagd was
    zijn duiven over het niemandsland te sturen.
  • 18:57 - 19:01
    De aanval is een succes.
    Veel soldaten worden gevangengenomen.
  • 19:01 - 19:07
    Eén van Tolkiens belangrijkste veldslagen
    zal uiteindelijk ook z'n laatste zijn;
  • 19:07 - 19:10
    de aanval op Regina Trench.
  • 19:10 - 19:16
    In oktober 1918 was het slagveld
    omgetoverd tot een modderpoel.
  • 19:16 - 19:19
    De aanval werd uitgesteld
    door de hevige regenval.
  • 19:19 - 19:23
    Maar op 21 oktober was de grond
    plotseling rotshard bevroren,
  • 19:23 - 19:25
    waardoor de aanval kon doorgaan.
  • 19:47 - 19:50
    Hij heeft mensen zien omkomen met geweld.
  • 19:50 - 19:55
    Hij heeft ook extreme angst
    aanschouwd en doorgemaakt.
  • 19:56 - 20:02
    Voor zover we weten heeft hij de
    loopgravenoorlog nooit in detail beschreven.
  • 20:02 - 20:08
    Maar in één van zijn brieven vatte hij het
    samen in twee woorden; "beestelijke horror".
  • 20:09 - 20:12
    Het reduceert je van 'n mens
  • 20:12 - 20:18
    tot een walgelijk beest,
    dat wanhopig wil overleven.
  • 20:19 - 20:21
    Als je "The Lord of the Rings" 's naleest,
  • 20:21 - 20:25
    dan valt het op dat personages
    geconfronteerd met extreme angst
  • 20:25 - 20:30
    altijd worden beschreven
    als "versteend van angst",
  • 20:32 - 20:34
    "overmand door angst."
  • 20:35 - 20:37
    Veel loopgraven werden
    oncomfortabel gehouden.
  • 20:37 - 20:41
    De generaals wilden de soldaten doen geloven
    dat ze maar tijdelijk waren,
  • 20:42 - 20:47
    dat ze snel verder zouden gaan.
    Dat ze zich hier niet thuis moesten voelen.
  • 20:47 - 20:51
    Tolkien zit aan het westfront
    en mist zijn thuis.
  • 20:51 - 20:54
    Brieven van en naar Edith zijn z'n enige houvast.
  • 20:54 - 21:00
    Omwille van het strategisch belang mag
    hij zijn locatie niet onthullen in z'n brieven.
  • 21:01 - 21:06
    Dus ontwikkelt hij een code
    om Edith op de hoogte te houden van z'n locatie.
  • 21:06 - 21:11
    Hij overliep de brief die hij naar haar geschreven had
  • 21:11 - 21:17
    en zette een punt boven de letters
    van de naam van zijn locatie.
  • 21:18 - 21:24
    Edith duidde met kopspelden aan
    waar Tolkien zich bevond op ieder moment.
  • 21:27 - 21:32
    Na de geslaagde aanval op Regina's Trench
    keert het bataljon terug van het front.
  • 21:32 - 21:34
    Ze paraderen voor de legertop.
  • 21:34 - 21:37
    Maar Tolkien wordt ziek.
  • 21:37 - 21:44
    Loopgravenkoorts ontstaat door
    het gebrek aan hygiëne in de loopgraven.
  • 21:44 - 21:50
    Het wordt doorgegeven door luizen.
    De symptomen zijn zeer onaangenaam.
  • 21:50 - 21:54
    Hoofdpijn, maagkrampen,
  • 21:54 - 21:59
    mogelijk pijn in de gewrichten en botten.
    Wondjes aan de huid.
  • 21:59 - 22:05
    Je kunt er niet aan sterven, maar het kan je
    totaal nutteloos maken als soldaat.
  • 23:07 - 23:13
    Christopher Wiseman deelt Tolkien mee
    dat G.B. Smith gesneuveld is in de oorlog.
  • 23:17 - 23:19
    De Slag om de Somme was afgelopen.
  • 23:20 - 23:26
    Smith organiseerde 'n voetbalmatch
    voor de soldaten, zo'n vier mijl achter de linie.
  • 23:26 - 23:30
    'n Afgeweken bom kwam naast hem tot ontploffing.
  • 23:31 - 23:36
    Hij werd geraakt door de bomscherven.
    Hij ontwikkelde gasgangreen,
  • 23:36 - 23:39
    Hij stierf enkele dagen later.
  • 23:39 - 23:44
    Tijdens z'n opleiding, begin 1916,
    ontving Tolkien een brief van G.B. Smith,
  • 23:45 - 23:48
    die op dat moment in de Franse loopgraven zat.
  • 23:48 - 23:51
    Smith moest die nacht patrouilleren.
  • 23:51 - 23:57
    De soldaat van de avond voordien
    was gevangengenomen, en wellicht gedood.
  • 23:57 - 24:03
    Het was zowat de gevaarlijkste taak aan het
    westfront, en Smith moest deze taak nu vervullen.
  • 24:03 - 24:06
    Maar eerst stuurde hij
    nog een brief naar Tolkien
  • 24:07 - 24:08
    waarin hij schreef...
  • 24:11 - 24:14
    "Ik sta op het punt te vertrekken op patrouille.
  • 24:14 - 24:19
    Ik ben 'n grote fan
    van wat je geschreven hebt
  • 24:20 - 24:21
    en wat je nog zult schrijven."
  • 24:22 - 24:26
    Hij zei dat hij zeker wist
    dat Tolkien uitverkoren was.
  • 24:28 - 24:30
    Je moet je boeken uitgeven.
  • 24:32 - 24:36
    Smith was eigenlijk
    de eerste fan van Middenaarde.
  • 24:37 - 24:43
    In zijn brief schreef Smith dat zijn dood
    niet het einde zou betekenen voor de TCBS.
  • 24:43 - 24:46
    Hij noemde hen "de Onsterfelijke Vier".
  • 24:47 - 24:52
    Tolkien schreef de dingen
    die Smith had willen zeggen,
  • 24:53 - 24:56
    lang nadat hij nog in staat was om ze te zeggen.
  • 24:56 - 24:58
    Da's zeer ontroerend.
  • 24:58 - 25:04
    Hoewel Tolkien
    zijn eigen weg ging,
  • 25:04 - 25:09
    denk ik toch dat hij
    tijdens zijn latere carrière
  • 25:09 - 25:12
    hun gedeelde artistieke dromen wou waarmaken.
  • 25:12 - 25:16
    Hij slaagde erin al zijn moed te verzamelen.
  • 25:16 - 25:22
    Misschien zag hij Smith wel als een voorbeeld
  • 25:22 - 25:24
    waaraan hij wou voldoen.
  • 25:24 - 25:29
    In de zomer van 1918 verzamelden
    Tolkien en Wiseman enkele van Smiths gedichten,
  • 25:29 - 25:34
    en publiceerden ze in een klein boek,
    getiteld "A Spring Harvest".
  • 25:36 - 25:42
    Tolkiens oorlog zit erop, maar zijn
    ervaringen zullen hem altijd bijblijven,
  • 25:42 - 25:45
    en zullen vaak terugkeren in zijn verhalen.
  • 25:45 - 25:51
    Tolkiens oorlogservaringen zullen een
    belangrijke rol spelen in zijn mythologie.
  • 25:52 - 25:56
    Vlak na zijn terukeer van de Somme,
    schreef hij "De Val van Gondolin",
  • 25:56 - 26:01
    het eerste verhaal uit zijn mythologie
    waarin veldslagen plaatsvinden..
  • 26:01 - 26:04
    Het fascinerende hieraan is dat de vijand
  • 26:05 - 26:09
    voor het eerst "draken",
    "beesten" of "monsters" inzet.
  • 26:09 - 26:11
    Maar Tolkien beschrijft ze
  • 26:11 - 26:16
    als rijdende metalen monsters die vuurspuwen,
    en waaruit troepen tevoorschijn komen.
  • 26:16 - 26:22
    Een duidelijke verwijzing naar tanks,
    het geheime wapen van de Britten
  • 26:23 - 26:26
    dat voor de eerste keer
    gebruikt werd aan de Somme.
  • 26:26 - 26:30
    In "The Lord of the Rings" staat
    een reisgenootschap centraal,
  • 26:30 - 26:34
    dat moet vechten op verschillende fronten,
    net zoals de TCBS.
  • 26:34 - 26:40
    Het is ondenkbaar dat Tolkien bij het schrijven
    van het uiteenvallen van het Reisgenootschap
  • 26:40 - 26:45
    niet beïnvloed zou geweest zijn
    door z'n eigen verlies tijdens WOI,
  • 26:45 - 26:49
    en het uiteenvallen van de TCBS.
  • 26:49 - 26:52
    In één van de laatste brieven vermeldt Tolkien
  • 26:53 - 26:57
    dat de Dode Moerassen die Frodo,
    Sam en Gollem moeten oversteken
  • 26:57 - 27:03
    geïnspireerd zijn door het gebied
    rond de Somme, waar hij gevochten heeft.
  • 27:03 - 27:07
    Frodo en Sam symboliseren de relatie tussen
  • 27:07 - 27:10
    'n officier en z'n ondergeschikte.
  • 27:10 - 27:14
    En Tolkien zei ook dat Sam Gamgee
    geïnspireerd was
  • 27:16 - 27:20
    op de lakeien van de soldaten
    uit de Eerste Wereldoorlog.
  • 27:20 - 27:25
    Frodo symboliseert de gevoelens
    van 'n jongeman zoals Tolkien,
  • 27:26 - 27:30
    die ongewild terechtkomt in 'n oorlog,
    en een zware last moet dragen,
  • 27:31 - 27:32
    een zware plicht.
  • 27:32 - 27:38
    Frodo ontwikkelt duidelijk symptomen
  • 27:38 - 27:41
    van wat we nu post-traumatisch
    stresssyndroom zouden noemen.
  • 27:42 - 27:45
    of hoe men het toen ook noemde, shell shock.
  • 27:46 - 27:51
    Hij schermt zich af van de wereld,
    en trekt zich terug in zichzelf.
  • 27:51 - 27:56
    Hij kan zich niet meer herinneren
    hoe gras aanvoelt, of hoe zonlicht aanvoelt.
  • 27:56 - 28:02
    Als de oorlog eropzit in "The Lord of the Rings"
    wordt Frodo niet gevierd als een held.
  • 28:03 - 28:07
    Hij is zichtbaar getraumatiseerd,
    en dat gold ook
  • 28:07 - 28:11
    voor de vele soldaten
    die terugkwamen van het westfront.
  • 28:11 - 28:16
    Ze waren niet in staat om te praten over
    hun ervaringen, die hen zo diep hadden geraakt.
  • 28:22 - 28:27
    De generatie die in WO I
    gevochten heeft is ongetwijfeld heldhaftig.
  • 28:27 - 28:30
    De opofferingen van die generatie
    waren uitzonderlijk.
  • 28:31 - 28:37
    Het was 'n tragisch verlies,
    niet enkel voor de familie en vrienden,
  • 28:37 - 28:40
    maar voor de hele samenleving.
  • 28:40 - 28:41
    Het schudde
  • 28:43 - 28:48
    onze oude opvattingen
    over eer en glorie door elkaar.
  • 28:48 - 28:54
    Het was de eerste echte oorlog
    waarin machines werden ingezet.
  • 28:54 - 28:59
    Zoveel duizenden, en uiteindelijk
    zelfs miljoenen mensen
  • 28:59 - 29:05
    kunnen worden uitgeroeid, zonder dat ze
    hun vijand ooit in de ogen hadden gekeken.
  • 29:06 - 29:11
    Deze mannen hadden niet de luxe
    om alleen te sterven. Ze stierven in massa's.
  • 29:11 - 29:15
    Het zijn die aantallen die ons zo aangrijpen.
  • 29:15 - 29:20
    Daarom organiseren we al die herdenkingen
    in Thiepval en aan de Menenpoort,
  • 29:20 - 29:23
    met die ellenlange lijst namen.
  • 29:23 - 29:29
    De lichamen zijn verdwenen.
    De levens van die mensen zijn op slag verdwenen.
  • 29:30 - 29:38
    Als je de King Edwards Chronicle leest, zoals
    ik gedaan heb voor m'n onderzoek naar Tolkien,
  • 29:38 - 29:43
    dan leer je de jongens kennen
    waarmee hij opgroeide.
  • 29:43 - 29:46
    dan zie je hun verwezenlijkingen,
  • 29:46 - 29:51
    dan zie je hoe intelligent ze waren,
    hoe creatief en briljant.
  • 29:52 - 29:58
    En dan zie je hoe ze
    op de Eerste Wereldoorlog afstevenen.
  • 29:58 - 30:01
    Deze jongens hadden hun hele leven nog voor hen.
  • 30:01 - 30:05
    We zeggen het vaak,
    maar ze zijn ons te vroeg ontnomen.
  • 30:05 - 30:10
    Ze zaten vol levenslust en ambitie.
  • 30:11 - 30:16
    Ze wouden vanalles doen met hun professioneel
    en privéleven. En dat gaat niet meer.
  • 30:16 - 30:20
    Het is verbazingwekkend
    hoe Tolkien dit alles overleefde
  • 30:21 - 30:26
    en daarna zo'n meesterwerken kon schrijven,
    die onze cultuur hebben bepaald.
  • 30:27 - 30:31
    Je kunt je afvragen hoeveel mensen
    dit niet overleefd hebben.
  • 30:32 - 30:37
    Welk potentieel hadden ze nog,
    maar hebben ze nooit kunnen uiten?
  • 30:37 - 30:41
    Het verlies is ondenkbaar.
  • 30:43 - 30:47
    G.B. Smith geeft ons 'n kortstondige blik
  • 30:47 - 30:51
    van 'n jongeman, die nog
    z'n hele leven voor zich had,
  • 30:51 - 30:56
    maar die slechts weinig van z'n dromen
    heeft kunnen waarmaken.
  • 30:56 - 31:00
    Er werd in die generatie niet gepraat
    over gevoelens.
  • 31:00 - 31:04
    Het psychologisch effect daarvan
    zinderde nog lang na.
  • 31:04 - 31:10
    Vele overlevenden van de oorlog ondervonden
    dat ze niet met vrede konden omgaan.
  • 31:11 - 31:13
    In de kapel van King Edwards
  • 31:13 - 31:19
    staan de namen van 245 oud-studenten
    gegraveerd op acht koperen gedenkplaten.
  • 31:19 - 31:22
    Ze sneuvelden
    tijdens de Eerste Wereldoorlog.
  • 31:22 - 31:27
    Tolkien en z'n vrienden van de TCBS
    zijn slechts vier van bijna 1500 ex-studenten
  • 31:27 - 31:32
    die gehoor gaven aan de roep van hun land,
    en meevochten in de Groote Oorlog.
  • 31:32 - 31:36
    Elk van hun verhalen is het vertellen waard.
  • 31:36 - 31:40
    Je kunt rondlopen op kerkhoven
    in Noord-Frankrijk
  • 31:40 - 31:43
    die nu bijna kathedralen zijn geworden.
  • 31:44 - 31:50
    We moeten ons enkele zeer belangrijke vragen
    stellen over de aard van oorlog en opoffering.
  • 31:53 - 31:58
    En de grootte van die opoffering,
    in het geval van de Eerste Wereldoorlog.
  • 31:59 - 32:02
    Welke oorlog kan die opoffering waard zijn?
  • 32:11 - 32:16
    1403 oude Edwardianen dienden ons land
    tijdens het conflict. Bijna één op vijf kwam om.
  • 32:16 - 32:22
    Naar schatting zijn er toen meer dan 16 miljoen
    mensen gestorven. 20 miljoen mensen kwamen om.
  • 32:25 - 32:27
    vertaling: Dries Van der Smissen
Title:
Tolkiens Groote Oorlog
Description:

Tolkien's Groote Oorlog

Een halfuur-durende documentaire over JRR Tolkiens ervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog, geproduceerd voor de expositie in King Edward's School in Birmingham, naar aanleiding van hun honderdjarig bestaan. Meer informatie op www.kes.org/great-war-exhibition

Geproduceerd & geregiseerd door:
Elliot Weaver & Zander Weaver 2014
www.EllianderPictures.co.uk

more » « less
Video Language:
English
Duration:
32:58

Dutch subtitles

Revisions Compare revisions