Tôi là bác sĩ giải phẫu thần kinh,
hôm nay tôi muốn nói rằng những người như tôi cần các bạn giúp.
Một lúc sau tôi sẽ kể bạn nghe.
Nhưng trước tiên, để tôi kể về một bệnh nhân của mình.
Đó là một phụ nữ tầm 50 tuổi,
nói chung cô ấy khá cân đối,
nhưng cô ấy đã nhập viện vài lần
để điều trị ung thư vú.
Giờ cô ấy bị thoát vị đĩa đệm cổ,
dẫn đến tình trạng căng cơ lan toả,
ở phía cánh tay phải.
Sau khi xem kết quả MRI của cô ấy trước khi tư vấn,
tôi đã đề nghị làm phẫu thuật.
Giờ ca phẫu thuật cổ giống vầy đã được chuẩn hóa và rất nhanh.
Nhưng chúng cũng có rủi ro.
Bạn rạch ở ngay đây,
và bạn cẩn thận mổ qua khí quản,
thực quản,
và bạn cố gắng không cắt vào động mạch cảnh.
(Cười)
Sau đó bạn mang kính hiển vi vào,
cẩn thận bỏ đi đĩa đệm và phần thoát vị
trong ống tuỷ,
mà không làm hại dây và rễ thần kinh
nằm cách đó chỉ vài milimet.
Trường hợp xấu nhất là làm hại dây thần kinh,
có thể gây liệt từ cổ trở xuống.
Khi giải thích cho bệnh nhân, cô ấy im lặng.
Và một lúc sau,
cô ấy đưa ra quyết định cho cả tôi và cô ấy.
"Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
(Cười)
Bạn có biết tôi đã nhận ra điều gì ngay lúc đó không?
Không đâu.
Thật ra, mỗi khi có bệnh nhân giống người phụ nữ này,
tôi thường khuyên đừng phẫu thuật.
Tại sao lần này tôi làm vậy?
Bạn biết là,
đĩa đệm thoát vị rất mảnh,
tôi có thể tưởng tượng ra cảnh tôi lấy nó ra khỏi ống tủy
ngay trước khi cô ấy bước vào phòng tư vấn.
Tôi phải thừa nhận tôi muốn làm phẫu thuật cho cô ấy.
Tôi muốn làm phẫu thuật cho cô ấy.
Dù gì phẫu thuật cũng là điều thú vị nhất trong nghề của tôi.
(Cười)
Tôi nghĩ bạn hiểu cảm giác này.
Người hàng xóm kiến trúc sư nói anh ấy thích ngồi vẽ
và thiết kế nhà cửa.
Anh ấy muốn vẽ cả ngày
hơn là nói chuyện với khách hàng thanh toán tiền nhà
điều đó có thể khiến anh bị hạn chế việc cần làm.
Mỗi kiến trúc sư,
mỗi bác sĩ phẫu thuật cần nhìn vào mắt bệnh nhân
và ở cạnh người bệnh,
họ cần quyết định điều tốt nhất cho người bệnh chuẩn bị phẫu thuật.
Nghe có vẻ dễ dàng.
Nhưng hãy nhìn vào một vài số liệu.
Hai hạch trong cổ họng gọi là Amiđan.
Có thể làm phẫu thuật cắt bỏ
gọi là phẫu thuật cắt amiđan.
Biểu đồ này là tỉ lệ cắt Amiđan ở những vùng khác nhau
ở Na Uy.
Bạn có thể thấy rằng có gấp đôi khả năng
con của bạn -- vì đây là phẫu thuật cho trẻ em --
sẽ làm phẫu thuật cắt Amiđan ở Finnark hơn là ở Tronheim.
Số ca chỉ định ở hai khu vực là như nhau.
Có lẽ không khác biệt nhưng một số ca thì khác.
Đây là một biểu đồ khác.
Đĩa sụn giúp ổn định đầu gối,
có thể bị lệch hay vỡ nghiêm trọng,
do chơi thể thao như đá bóng.
Và đây là tỉ lệ phẫu thuật của tình trạng này.
Tỉ lệ này ở More og Romsdal
cao hơn năm lần so với ở Stavanger.
Năm lần.
Sao lại thế?
Có phải do cầu thủ ở More og Romsdal
chơi xấu hơn cầu thủ những vùng khác?
(Cười)
Có lẽ không phải.
Tôi đã bổ sung vài thông tin.
Bạn thấy bây giờ là quá trình thực hiện
ở bệnh viện công, màu xanh biển nhạt,
ở bệnh viện tư là màu xanh lá nhạt.
Có rất nhiều ca phẫu thuật ở bệnh viện tư
ở More og Romsdal, đúng không?
Nó nói lên điều gì?
Có thể ở đây, họ đang chữa trị bệnh nhân với mục đích kinh tế.
Và còn nhiều nữa.
Nghiên cứu gần đây chỉ ra kết quả chữa trị
giữa vật lý trị liệu và phẫu thuật khớp gối
không có sự khác biệt.
Nghĩa là hầu hết các phẫu thuật được thực hiện
trên biểu đồ tôi vừa trình bày
là có thể tránh được, ngay cả ở Stavanger.
Và điều tôi muốn nói là gì?
Mặc dù hầu hết các chỉ định điều trị bệnh trên thế giới
đều được chuẩn hoá,
nhiều biến thể không cần thiết trong điều trị bệnh vẫn tồn tại,
đặc biệt ở các nước phương Tây.
Một số người không nhận được trị liệu mà họ cần,
và nhiều người trong số các bạn
bị điều trị quá mức cần thiết.
"Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
Từ lúc làm bác sĩ, tôi chỉ nghe câu đó đúng một lần.
Đồng nghiệp tôi nói họ chưa từng nghe câu đó từ bệnh nhân.
Và nói cách khác thì,
bạn sẽ nhận được từ "không" từ bác sĩ mấy lần
nếu bạn hỏi câu hỏi đó?
Các nhà nghiên cứu đã điều tra,
tỉ lệ nói "không" từ bác sĩ là như nhau
ở những nơi họ tới.
Và tỉ lệ này là 30%.
Nghĩa là có 3/10 lần,
bác sĩ đã kê đơn hoặc đề nghị bạn làm vài thứ
thật sự không cần thiết.
Bạn có biết bác sĩ nói tại sao họ làm vậy không?
Áp lực từ bệnh nhân.
Nói cách khác, chính bạn.
Bạn muốn làm cho xong.
Một người bạn nhờ tôi tư vấn sức khỏe.
Là dân thể thao,
cậu ấy chơi trượt tuyết xuyên quốc gia vào mùa đông,
cậu ấy chạy bộ vào mùa hè.
Và giờ, cậu ấy bị đau lưng mỗi khi chạy bộ.
Đau tới nỗi cậu ấy phải tạm ngưng.
Tôi khám cho cậu ấy, hỏi thăm kỹ tình trạng bệnh,
và tôi phát hiện cậu ấy có lẽ đã bị thoái hóa đĩa đệm
ở phần dưới cột sống.
Mỗi khi cột sống bị căng thì sẽ đau.
Cậu ấy đã chuyển sang bơi thay cho chạy bộ,
không cần điều trị gì,
nên tôi chỉ khuyên "Cậu nên chọn lọc
môn thể thao để tập.
Có môn tốt cho cậu,
có môn thì không."
Và cậu ấy trả lời,
"Tôi muốn chụp MRI lưng tôi."
"Sao cậu muốn chụp MRI?"
"Vì bảo hiểm sẽ thanh toán chi phí chụp MRI cho tôi."
Dù sao cậu ấy cũng là bạn, tôi nói "Thôi nào," --
"Đó không phải lý do thật sự."
"Tôi nghĩ sẽ khá hơn nếu tôi thấy được tình trạng lưng của mình."
"Cậu tự đọc được kết quả MRI khi nào vậy?", tôi nói.
(Cười)
"Tin tôi đi.
Cậu không cần chụp MRI đâu."
Cậu ấy nói: "À thì..."
và sau một lúc, cậu ấy nói: "Biết đâu tôi bị ung thư."
(Cười)
Và cậu ấy đã chụp MRI,
Sử dụng bảo hiểm y tế.
đồng nghiệp của tôi khám cho cậu ấy,
nói là cậu ấy bị thoái hóa đĩa đệm,
không cần điều trị gì đâu,
chỉ cần tiếp tục bơi lội và từ bỏ chạy bộ.
Sau đó, chúng tôi gặp lại và cậu ấy nói:
"Ít ra giờ tôi biết mình bị gì."
Nhưng tôi muốn hỏi các bạn.
Sẽ ra sao nếu mọi người đều muốn chụp MRI khi có triệu chứng tương tự?
Sẽ ra sao nếu toàn bộ dân Na Uy
muốn chụp MRI khi đột nhiên đau lưng?
Danh sách chờ chụp MRI sẽ tăng gấp bốn lần, thậm chí nhiều hơn.
Và có thể bạn đã chiếm chỗ trong danh sách
của một người thật sự bị ung thư.
Một bác sĩ tốt đôi khi sẽ từ chối,
nhưng bệnh nhân tinh ý đôi khi cũng nên từ chối,
chẩn đoán hoặc đề nghị chữa trị.
"Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
Tôi biết đây có thể là một câu hỏi khó.
Thật ra, nếu trở về 50 năm trước,
hỏi câu này bị cho là không lịch sự.
(Cười)
Một khi bác sĩ đã chỉ định
thì bạn phải làm.
Đồng nghiệp của tôi giờ là bác sĩ khoa nội
lúc nhỏ cô ấy đã bị đưa đến trại lao
trong sáu tháng.
Đó là một cú sốc tâm lý với cô.
Sau này khi trưởng thành cô ấy phát hiện ra,
kết quả khám lao của cô ấy âm tính.
Bác sĩ đưa cô đến trại lao vì nghi ngờ sai.
Không ai dám, thậm chí là nghĩ tới việc chất vấn ông.
Ngay cả cha mẹ của cô.
Hiện tại, Bộ trưởng y tế của Na Uy
nói về dịch vụ chăm sóc sức khoẻ cho bệnh nhân.
Bệnh nhân sẽ nhận được lời khuyên từ bác sĩ là mình nên làm gì.
Đây là một bước tiến lớn.
Nhưng cũng đặt nhiều trách nhiệm hơn về phía bệnh nhân.
Bạn nên ngồi lại với bác sĩ
bắt đầu chia sẻ quyết định phải làm gì.
Vì thế, lần tới khi bạn đi gặp bác sĩ,
tôi muốn bạn hỏi:
"Bác sĩ, có thật sự cần thiết không?"
Và trường hợp bệnh nhân nữ của tôi,
câu trả lời sẽ là "không",
nhưng phẫu thuật có thể được xem xét.
"Vậy bác sĩ, nguy cơ liên quan cuộc phẫu thuật này là gì?"
5 - 10% bệnh nhân sẽ gặp triệu chứng đau nhiều hơn.
1 - 2% bệnh nhân
sẽ bị viêm nhiễm chỗ vết mổ hoặc thậm chí xuất huyết
có thể phải tái phẫu thuật.
0,5% bệnh nhân có thể bị khàn giọng vĩnh viễn
và một vài bệnh nhân,
sẽ bị giảm chức năng ở tay hoặc thậm chí cả chân.
"Bác sĩ, các lựa chọn khác là gì?"
Vâng, nghỉ ngơi và vật lý trị liệu một thời gian
có thể chữa khỏi bệnh hoàn toàn.
"Sẽ ra sao nếu tôi không làm gì cả?"
Tôi không khuyên vậy,
thậm chí cơ hội rất nhỏ là bạn sẽ khỏe hơn.
Bốn câu hỏi.
Câu hỏi đơn giản.
Hãy xem chúng như công cụ mới để giúp chúng tôi.
Nó thật sự cần thiết không?
Nguy cơ là gì?
Có lựa chọn khác hay không?
Sẽ ra sao nếu tôi không làm gì cả?
Hỏi những câu này khi bác sĩ muốn bạn chụp MRI,
khi bác sĩ kê kháng sinh cho bạn,
hoặc yêu cầu phẫu thuật.
Điều chúng tôi biết từ nghiên cứu
chính là 1/5, hay 20% bệnh nhân
sẽ thay đổi ý định về việc họ muốn làm gì.
Và khi làm vậy, bạn không chỉ làm cuộc sống của mình
dễ dàng hơn nhiều, thậm chí tốt đẹp hơn,
mà toàn hệ thống chăm sóc sức khỏe
sẽ được hưởng lợi từ quyết định của bạn.
Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)