Ben bir beyin cerrahıyım
ve bugün, benim gibilerinin sizlere ihtiyacı olduğunu söylemek için buradayım.
Birkaç dakika içinde size nedenini söyleyeceğim.
Fakat ilk önce size bir hastamdan bahsedeyim.
Yaklaşık 50 yaşlarında bir kadındı,
genel olarak iyi bir durumdaydı
fakat göğüs kanseri tedavisi için
zaman zaman hastaneye girip çıkıyordu.
Boyun fıtığı vardı
ve bu, ona sağ koluna kadar yayılan
bir türden acı veriyordu.
Meslektaşlarıma danışmadan önce MR'ına baktığımda
ameliyat olmasını teklif etmeyi kararlaştırdım.
Bu tarz boyun operasyonları standarttır ve çabuk biterler.
Ancak bazı riskler vardır.
Buradan bir kesik açarsınız
soluk borusunun ve yemek borusunun üzerinden dikkatle geçersiniz
ve şah damarı kesmemeye çalışırsınız.
(Gülüşmeler)
Mikroskobu getirirsiniz,
diski ve sinir köklerindeki sarkıntıyı
omuriliğe zarar vermeden
sinirlere yalnızca milimetreler varken
çıkartmaya çalışırsınız.
Olabilecek en kötü şey omuriliğin zarar görmesidir.
Bunun sonucunda boyundan aşağısının tamamen felç olduğu görülebilir.
Bunları hastama anlattığımda sessizliğe büründü.
Bir süre sonra,
hem benim için hem de kendisi için aşırı kararlı birkaç kelime dile getirdi.
"Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
(Gülüşmeler)
Tam orada o an ne fark etmiştim biliyor musunuz?
Gerekli değildi.
Aslına bakarsanız bu kadın gibi hastalarım geldiklerinde
ameliyatı önermeme eğiliminde oluyorum.
Peki bu sefer değişen şey neydi?
Bu sarkıntı çok hassastı.
Henüz hastam konsültasyon odasına girmeden önce
hakikaten kendimi sinir köklerindeki sarkıntıyı dışarı çekerken görebiliyordum.
Kabul etmeliyim ki onu ameliyat etmek istiyordum.
Ameliyat etmek için can atıyordum yahu!
Ne de olsa ameliyat etmek işimin en eğlenceli tarafıydı.
(Gülüşmeler)
Bence hissettiklerimi anlıyorsunuz.
Mimar komşum, oturup bir şeyler çizmeyi ve ev dizayn etmeyi sevdiğini söylüyor.
Parayı ödeyen müşterisiyle ev hakkında konuşurken
müşterisinin ev üzerinde bazı kısıtlamalar yapmasındansa
tüm gün ev çizmeyi tercih ederdi herhalde.
Yine de her mimar gibi
cerrahların da hastaların gözlerine bakıp
ameliyatın kişi için iyi mi kötü mü
olduğuna karar vermeleri gerekir.
Bu kulağa kolay bir şeymiş gibi gelebilir.
Bir de istatistiklere bakalım.
Bademcikler boğazınızın ardında bulunan iki topakçıktır.
Cerrahi müdahele ile alınabilirler
buna da bademcik ameliyatı denir.
Gördüğünüz grafik Norveç'teki bazı bölgelerin
bademcik ameliyatlarının oranını gösteriyor.
Gözünüze ilk çarpan şey, çocuğunuzun Trondheim bölgesine oranla
Finnmark bölgesinde bademcik ameliyatı olma şansının
iki kat daha fazla olduğu olacaktır.
İki bölgedeki belirtiler de aynı.
Hiç fark olmamalı ama var.
Bu da bir başka grafik.
Menisküs, dizleri dengede tutmaya yarar,
genellikle futbol gibi sporlar esnasında
aniden yırtılabilir ya da parçalanabilir.
Burada gördüğünüz şey bu sakatlığın ameliyat oranı.
Møre og Romsdal'daki ameliyat oranının
Stavanger'dekinin beş katı olduğunu görüyoruz.
Beş katı.
Bu nasıl oluyor?
Møre og Romsdal'daki futbolcular
ülkenin başka yerlerindeki futbolculardan daha mı hileli oynuyor dersiniz?
(Gülüşmeler)
Muhtemelen hayır.
Buna bazı bilgiler ekledim.
Şu an ekranda gördüğünüz
açık maviler devlet hastanelerinde uygulanan işlemleri
ve açık yeşiller özel kliniklerde uygulanan işlemleri gösteriyor.
Møre og Romsdal'daki özel kliniklere oldukça rağbet olmuş gibi görünüyor.
Bu bize ne gösteriyor peki?
Hastalara bakması için doktorlara ekonomik motivasyon verilmiş olabilir.
Bu kadarla sınır değil.
Son zamanlarda yapılan bir araştırma
normal bir fizyoterapi ile diz ameliyatları arasında
hiçbir fark olmadığını gösteriyor.
Demek ki az önce gösterdiğim grafikteki çoğu ameliyat önlenebilirmiş,
Stavanger'da bile.
Size ne demeye çalışıyorum öyleyse?
Dünyadaki çoğu hastalığın belirtileri standart olsa bile
lüzumsuz tedavi seçenekleri oldukça fazla
özellikle Batı dünyasında.
Bazı insanlar ihtiyaçları olan tedaviyi alamıyorlar
fakat o insanlardan daha fazlası da gerektiğinden çok tedavi alıyor.
"Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
Yalnızca bir defa bu soruyu aldım.
Meslektaşlarım daha önce bu soruyu hiç duymadıklarını söylüyorlar.
Bir de şöyle düşünelim,
bu soruyu bir doktora soracak olsanız
ne sıklıkla "hayır" kelimesini duyarsınız sizce?
Araştırmacılar bunu inceledi
ve nereye giderseler gitsinler "hayır" oranının aynı olduğunu gördüler.
Oran da %30.
Bu demek oluyor ki doktorunuz, önerdiği her on şeyden üçünde
size tamamen gereksiz bir şey öneriyor.
Bunun nedeninin ne olduğunu iddia ediyorlar biliyor musunuz?
Hasta baskısı.
Yani bir başka deyişle, siz.
Siz, bir şeyler yapılmasını istiyorsunuz.
Bir arkadaşım tıbbi bir tavsiye için bana gelmişti.
Sporla uğraşan bir çocuktu,
kışın kros kayağı yapar
yazın da koşardı.
Yavaş koşu yaptığında sırtında derin bir acı hissettiğini söyledi.
Acısı koşuyu bıraktıracak derecede çoğalmıştı hatta.
Muayene ettim, sorular sordum
ve anladım ki büyük ihtimalle omurgasının alt tarafında
dejenere olmuş disk vardı.
Her kasıldığında acı veriyordu.
Koşu yerine yüzmeye başlamıştı.
Yapacak bir şey yoktu
bu yüzden ona "Egzersizlerin hakkında daha seçici olmalısın,
bazı aktiviteler senin için iyi, bazıları kötü olabilir."
Cevabı şuydu:
"Sırtımdan MR çektirmek istiyorum."
"Neden MR çekirmek istiyorsun?"
"İş sigortam sayesinde ücretsiz çektirebilirim."
"Yapma ya," dedim. Sonuçta arkadaşımdı. "asıl sebebi bu olamaz."
"Sırtımın ne kadar kötü bir durumda olduğunu görmek iyi olacak."
"Ne zamandan beri çekilen MR'ları yorumluyorsun sen?" dedim.
(Gülüşmeler)
"Bana inan, taramaya falan ihtiyacın yok senin."
"Ama yani," dedi
bir süre sonra devam etti, "ya kansersem?"
(Gülüşmeler)
Taramasını aldı, tabii ki.
İş sigortası sayesinde meslektaşlarımdan birini gördü,
o da dejenere olmuş diskten ve yapacak bir şey olmadığından bahsetti;
arkadaşımın yüzmeye devam etmesi ve koşuyu bırakması gerektiğini söyledi.
Bir zaman sonra arkadaşımla karşılaştım ve bana dedi ki
"En azından bunun ne olduğunu artık biliyorum."
Size bir soru sorayım o zaman.
Bu odadaki semptomları aynı olan herkes MR çektirseydi ne olurdu?
Ya da Norveç'teki ara sıra sırtı ağrıyan herkes MR çektirseydi?
MR sırası bekleyen hasta sayısı dört katına çıkardı, belki daha da fazla
ve siz belki de gerçekten kanser olan birinin sırasını almış olurdunuz.
O yüzden iyi bir doktor bazen hayır der
ancak anlayışlı bir hasta da bazen
teşhis konulma ya da tedavi edilme imkânını geri çevirir.
"Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
Bu soruyu sormak size zor geliyor olabilir.
Aslına bakarsanız 50 yıl öncesine kadar
bu soruyu sormak kabalık sayılırdı.
(Gülüşmeler)
Doktor sizin hakkınızda ne karar verdiyse o olurdu.
Şu an pratisyen doktor olan bir meslektaşım
küçük bir kızken verem hastalığının tedavi edilmesi için altı aylığına
bir sağlıkevine gönderilmiş.
Bu onun için dehşet verici bir travmaymış.
Büyüdüğünde öğrenmiş ki
verem hastalığı için yaptırdığı tüm testler negatif çıkmış.
Doktoru onu yanlış bir şüphe yüzünden sağlıkevine göndermiş.
Kimse doktora karşı çıkmaya ne cesaret etmiş ne de bunu düşünmüş.
Ebeveynleri bile.
Günümüzde, Norveç sağlık bakanı
hasta sağlık hizmetleri hakkında konuşuyor.
Hasta, ne yapılması gerektiği hakkında doktora danışmak zorunda.
Bu büyük bir ilerleme.
Fakat bu sizin üzerinize de oldukça çok sorumluluk yüklüyor.
Ön koltuğa doktorunuzla oturmalısınız
ve nereye gitmeniz gerektiği hakkında fikirleşmelisiniz.
Öyleyse bir daha muayenehanede bulunduğunuzda
sizden doktorunuza şu soruyu sormanızı istiyorum:
"Doktor, bu gerçekten gerekli mi?"
Bahsettiğim kadın hastam gibi vakalarda
cevabım hayır olurdu
ama bazen ameliyat etmek de gerekli olabilir.
"Peki ameliyatın riskleri ne?"
Hastaların %5-10'u acılarının kötüleştiğini söylüyor.
Hastaların %1-2'sinin yaralarında ise
enfeksiyon ya da kanama oluyor
bunun sonucunda ise yeniden ameliyat olmaları gerekiyor.
Hastaların %0,5'inde kalıcı ses kısıklığı görülüyor
ve bir kısmı kollarında hatta bacaklarını kullanmada
işlevsizlik görülüyor.
"Doktor, başka seçenekler var mı?"
Evet var, dinlenin ve bir süre fizyoterapi alın.
Bu sizi belki de tamamen iyileştirir.
"Hiçbir şey yapmazsam ne olur?"
Bunu önermiyoruz
ama yapmazsanız bile küçük bir ihtimal iyileşme şansınız var.
Dört tane soru.
Basit sorular.
Bunları, bize yardım edecek bir alet çantası gibi görün.
Bu gerçekten gerekli mi?
Riskler neler?
Başka seçenekler de var mı?
Hiçbir şey yapmazsam ne olur?
Bu soruları, doktorunuz sizi MR çektirmeye göndermek istediğinde,
reçeteye antibiyotik yazdığında
ya da ameliyat önerdiğinde sorun.
Araştırmalardan öğrendiğimiz kadarıyla
her beş kişiden biri, yani %20'si,
ne yapılması gerektiği hakkındaki fikirlerini değiştiriyorlar.
Bunu yaparak sadece hayatınızı kolaylaştırmayacak, daha iyi yapmayacak
aynı zamanda tüm sağlık sektörünün
sizin kararınızdan faydalanmasını sağlayacaksınız.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)