Afrika'da şöyle bir atasözü var:
"Hikâyeyi anlatan kişi avcı olduğu sürece
aslanın hikâyesi hiçbir zaman bilinemeyecektir."
Irkla ilgili bir konuşmadan çok
Amerika'daki ırksal tehdit siyasetini çözmek için
bir ırk kültürüne ihtiyacımız var.
Bu kültürün anahtarı ise
yüzyıllarca süregelen ırk ayrımcılığını,
insanlıktan çıkarmayı
ve hastalıkları düzeltmek için gücü temsil eden
kültürel farklılıklarımızı biz daha çok anladıkça
unutulmuş bir gerçek.
Hem annem hem babam Afrikalı Amerikalı idiler.
Babam Güney Delaware'de doğmuş,
annem ise Kuzey Philadephia'da
ve bu iki yer, doğu ile batının birbirinden farklı olduğu kadar farklı,
New York ile Montgomery, Alabama'nın farklı olduğu kadar da farklı.
Babamın ırksal çatışmalarla başa çıkma yöntemi,
erkek kardeşim Bryan, kız kardeşim Christy ve benimle birlikte
7 gün 24 saat kilisede kalmanın nasıl olabileceğini görmekti.
(Kahkahalar)
Tenimizin rengi yüzünden birisi bizi rahatsız ederse
onlar için dua etmemiz gerektiğine inanırdı,
Tanrı'nın sonunda onları geri alacağını bilerek buna inanırdı.
(Kahkahalar)
Babamın ırkla ilgili başa çıkma yaklaşımının
manevi olduğunu söyleyebilirsiniz -
daha sonraları bir gün tıpkı Martin Luther King'in yaptığı gibi.
Annemin başa çıkma yaklaşımı ise birazcık daha farklıydı.
Onun biraz daha ilişkiye dayalı olduğu söylenebilir,
tıpkı sizin yüzünüzün tam şu an olduğu gibi --
tam da şuan.
Daha çok Malcolm X gibiydi.
(Kahkahalar)
Annem ırk şiddeti ve ayrımı olan bir mahallede büyümüştü,
o mahalleden kovalanıp kovulmuştu
ve o da başkalarını defetmek için şiddet dayatmıştı.
Güney Delaware'a geldiğinde
yabancı bir ülkeye geldiğini düşündü.
Hiç kimseyi anlamadı,
özellikle de beyazların karşısında
fiziksel ve sözsel olarak uyumlu olan
birkaç siyahi ve esmer insanı anlamadı.
Annem değil.
Bir yere gitmek istediğinde yürürdü.
Ne düşündüğünüzü umursamazdı
ve kültürel tarzıyla birçok insanı gıcık etti.
Markete girmeden önce
bize şöyle derdi:
"Hiçbir şey sormayın,
hiçbir şeye dokunmayın.
Dediklerimi anlıyor musunuz?
Diğer çocukların yerlerinde duramamalarını umursamıyorum,
onlar benim çocuklarım değil.
Dediklerimi anlıyor musunuz?"
Üç kişilik uyum içinde şöyle söylüyorduk:
"Evet anne."
Markete girmeden önce
ihtiyacımız olan tek şey bu konuşmaydı.
Kaçınız hayatında bir kez olsun böyle bir konuşma işitti?
Kaçınız hayatında böyle bir konuşma yaptı?
(Kahkahalar)
Kaçınız hayatında böyle bir konuşmayı bugün yaptı?
Annem bize bu konuşmaları,
parayı, itibarı ya da terbiyesizliği
dert ettiği için yapmadı.
Biz hiç terbiyesizlik yapmadık.
Çok korkuyorduk.
Yedi gün 24 saat kilisedeydik.
(Kahkahalar)
Bu konuşmayı, sadece siyahi olduğumuz için
dünyada bizi terbiyesiz olarak algılayan bazı insanlar olduğunu
bize hatırlatmak için yapıyordu.
Her ebeveyn, ten rengi sebebiyle
çocukları yanlış anlaşıldığı için sadece nefes aldıkları için
endişelenmek zorunda değil.
Markete giriyoruz
ve insanlar bize bakıyor -
az önce bir şey çalmışız gibi bize dik dik bakıyorlar.
Arada bir satış elemanı, bizim kültürel tarzımıza gıcık olduğu için
ya bir şey yapardı ya da bir şey söylerdi
ve bu genellikle kasadaki konveyörde olurdu.
Yapabilecekleri en kötü şey ise aldıklarımızı poşete fırlatmalarıydı.
İşte bu olduğunda oyun başlıyordu.
(Kahkahalar)
Annem onlara kim olduklarını,
ailelerinin kim olduğunu,
evlerine en yakın ne zaman gideceğini
söylemeye başlardı.
(Kahkahalar)
Annem size küfretmemişse hayat yaşamamışsınızdır.
(Kahkahalar)
Satış elemanı yerde olurdu,
çürümüşçesine acıdan kıvranırdı,
ırktan utanarak mırıldanırdı.
(Kahkahalar)
Annem ve babam Hristiyandı.
Aralarındaki fark ise şuydu:
Babam ırk konusunda bir çatışma olmadan önce dua ederdi,
annem ise olduktan sonra dua ederdi.
(Kahkahalar)
Eğer doğru zamanda ve doğru biçimde kullanırsanız
her iki stratejiyi de kullanmanın zamanı vardır.
Uzlaşmak veya yüzleşmek için zaman vardır
fakat araba farına yakalanmış bir geyik gibi donakaldığınızda zamanınız yoktur
ve dikkatsizce, düşüncesizce bir öfkeyle saldırmak için de asla zamanınız yoktur.
Buradaki ders ise şu:
Konu ırk ilişkilerine geldiğinde
nasıl dua edeceğimizi bazen öğreniyoruz,
enine boyuna düşünüyoruz, işliyoruz, hazırlanıyoruz.
Başka zamanlarda ise nasıl baskı yapacağımızı
ve nasıl bir şeyler yapacağımızı öğreniyoruz.
Ne yazık ki bu iki yetinin ikisi de --
hazırlanmak ile
baskı yapmak --
günümüz toplumunda yaygın.
Şu sinir bilim araştırmasına göz atalım:
Biz ırkımız yüzünden tehdit edildiğimizde
beyinlerimiz hapsoluyor,
siyahi ve esmer insanları kişiliksizleştiriyoruz.
Beynimiz, çocuklar ile yetişkinlerin göründüklerinden daha yaşlı,
daha büyük ve birbirlerine daha yakın olduklarını sanıyor.
En kötü ihtimalle, onların şefkati veya korunmayı hak etmediklerine dair
kendimizi ikna ediyoruz.
Racial Empowerment Collaborative merkezinde,
biliyoruz ki en korkutucu anlardan biri ırk karşılaşmaları,
insanların hayatları boyunca yüzleşecekleri en korkutucu anlardan biri.
Bazı ihmaller sonucunda,
çoğunlukla yerli Amerikalılar ile Afrikalı Amerikalıların
bu ülkede ölümüne yol açan polis rastlaşmalarına bakacak olursanız
bunların yaklaşık iki dakika sürdüğünü görebilirsiniz.
Altmış saniye içinde,
beyinlerimiz adeta hapsediliyor.
Hazırlıksız olduğumuz anda da
aşırı tepki veriyoruz.
En iyi ihtimalle alıkonuluyoruz.
En kötüsü ise bize ateş ediliyor ve soru sorulmuyor.
Tehdidin yoğunluğunu 60 saniye içinde azaltabildiğimizi düşünün
ve beyinlerimizin hapsedilmesinin engellendiğini düşünün.
Ne kadar çocuğun okuldan atılmadan ya da vurulmadan
okuldan veya 7-Eleven mağazasından
eve döndüğünü düşünün.
Kaç anne ile babanın ağlamak zorunda kalmadığını düşünün.
Irkların sosyal uyumu,
genç insanların 60 saniyelik rastlaşmalar üzerinde görüşmelerine yardımcı olabilir
fakat bu bir sohbetten daha fazlası olacak.
Bu, bir ırk kültürü gerektiriyor.
Peki ebeveynler bu konuşmaları nasıl yapacaklar
ve ırk kültürü nedir?
Sorduğunuz için teşekkür ederim.
(Kahkahalar)
Irk kültürü, stresli ve ırkçı bir rastlaşmayı okuyabilme,
değiştirme ve çözümlemeyi içerir.
Okumak, ırk ile ilgili bir sorun olduğunda
bunu tanımayı ve buna yönelik stres tepkilerimizi fark etmeyi içerir.
Değiştirmek, bilinçli farkındalığı kapsayıp
şu an benim akın akın gelen yorumlamalarımı azaltmayı içerir
ve bunu bir dağ tırmanışı deneyimine kadar azaltır.
Bu tabirin karşılığı ise --
imkânsız bir durumu,
çok daha yapılabilir ve büyüleyici bir hale dönüştürmektir.
Irk ile ilgili bir sorunu çözümleme,
sağlıklı bir karar verebilmeyi kapsar,
bu karar ise benim, "bu beni rahatsız etmiyor" demiş gibi yaptığım
ve az beklentili bir tepki değildir
ya da anı abarttığım bir aşırı tepki de değildir.
Ebeveynlere ve çocuklara okumayı, değiştirmeyi ve çözümlemeyi öğretebiliriz,
bunu, "tanımla, yerini bul, iletişime geç, nefes al ve nefes ver" dediğimiz
bilinçli farkındalık stratejisini kullanarak yapıyoruz.
Benimle kalın.
"Tanımla" şunu sorar:
"Şu anda ne hissediyorum
ve bu hissin yoğunluğu 10 üzerinden kaç?"
"Yerini bul" şunu sorar:
Bunu vücudumda nerede hissediyorum?
Bu noktada spesifik olmalıyız.
Chicago'da beşinci sınıfa giden yerli Amerikalı bir kızın
bana söyledikleri kadar spesifik olmalıyız:
"9 oranında öfkeliyim çünkü tek yerli Amerikalı benim
ve bunu, karnımda bir sürü kelebek kavga ediyormuşçasına hissediyorum,
o kadar çok kavga ediyorlar ki boğazıma kadar uçup beni boğuyorlar."
Ne kadar çok detay verebilirseniz
o noktayı o kadar aza indirebilirsiniz.
"İletişime geç" şunu sorar:
"Aklıma hangi içsel konuşmalar ve imgeler geliyor?"
Gerçekten yardım istiyorsanız
yavaşça nefes alıp vermeyi deneyin.
Racial Empowerment Collaborative merkezindeki
birçok meslektaşımın yardımıyla,
birkaç araştırmada ve terapi projelerinde
anlık stres azaltımı tekniğini kullanıyoruz.
Bir projede, toplantıdaki 60 saniyelik patlamalar sırasında
gençlerin duygularını yönetmelerine yardım etmek için basketbolu kullanıyoruz.
Bir diğer projede Loretta ve John Jemmott isimli meslektaşlarımın yardımlarıyla,
Afrikalı Amerikalı berberlerin kültürel tarzlarını güçlendiriyoruz
ve siyahi berberlerin sağlık eğitmenleri olmaları için
onları iki alanda eğitiyoruz:
Biri, eş ilişkilerindeki cinsel riski güvenli biçimde azaltmak;
diğeri de öç alma şiddetini durdurmak.
Harika kısmı ise şu:
Berberler kültürel tarzlarını,
18 ile 24 yaş arasındaki erkeklerin saçlarını keserken
bu sağlık eğitimini vermek için de kullanıyorlar.
Başka bir projede ise
sınıflardaki stresli anları okumayı,
değiştirmeyi ve çözümlemeyi öğretmenlere öğretiyoruz.
Son projede ise gündelik saldırgan söylemleri çözmek için
ebeveynlerle çocukları bir araya getirmeden önce
ırk travmalarını anlamayı onlara ayrı ayrı öğretiyoruz.
Çocuklarımızla ırk kültürüne dair konuşmalar iyileştirici olabilir
fakat pratik gerektirir.
Biliyorum ki bazılarınız şöyle diyor:
"Pratik mi?
Nasıl pratik?
Pratik yapmaktan mı bahsediyoruz?"
Evet, pratik yapmaktan bahsediyoruz.
Benim iki oğlum var.
Büyüğü Bryan, 26 yaşında,
küçüğü de Julian, 12 yaşında.
Bunun nasıl olduğunu konuşmak için zamanımız yok.
(Kahkahalar)
Ama yine de
onlar ne zaman aklıma gelse
benim için hâlâ bebekler
ve dünya onları yanlış anlayacak diye her gün endişeleniyorum.
Ağustos 2013'te, Julian sekiz yaşındaydı
ve onunla çamaşır katlıyordum,
ki bu eylemin kendisi çok nadir gerçekleşirdi.
Tuhaf bir şeyin olacağını akıl etmeliydim.
Televizyonda Trayvon Martin'in ebeveynleri vardı ve ağlıyorlardı
çünkü George Zimmerman beraat etmişti.
Julian da âdeta televizyona yapışmıştı.
Binlerce sorusu vardı ve ben bunlara hazırlıklı değildim.
Şunların sebebini öğrenmek istiyordu:
Neden yetişkin bir adam,
17 yaşındaki bir çocuğu sinsice izler
ve ele geçirip öldürür?
Ne diyeceğimi bilemiyordum.
Ağzımdan çıkan en iyi şey şu oldu:
“Julian, bazen bu dünyada
siyahi ve esmer insanları küçük gören insanlar var,
onlar bizi ve siz çocukları
insan olarak görmüyorlar.”
Oğlum bütün bu durumu üzgün biçimde yorumladı.
(Dış ses) Julian Stevenson: Bu üzücü.
"Bunu umursamıyoruz, sen son kişi değilsin."
HS: Evet.
JS: Bu, senden daha iyiyiz" gibi bir şey mi?
HS: Evet öyle.
JS: "Bunun hakkında yapabileceğin hiçbir şey yok.
Beni korkutursan veya başka bir şey yaparsan
seni vururum çünkü senden korkuyorum."
HS: Kesinlikle.
Fakat birisi seni takip ediyorsa --
JS: Bu herkes için aynı değildir.
HS: Hayır, her zaman aynı değil, dikkatli olman gerek.
JS: Evet çünkü insanlar sana saygısızlık edebilir.
HS: Kesinlikle.
Düşün ki sen,
"sen şöyle görünmüyorsun" --
Sanki sana şöyle diyorlar:
"İyi görünmüyorsun, bu yüzden bence sana saygısızlık etme hakkım var."
HS: Evet bunun adı o,
buna ırkçılık diyoruz.
Julian, buna ırkçılık diyoruz
ve evet insanlar -- yani diğer insanlar -- kapüşonlu eşofman giyebilirler
ve onlara hiçbir şey olmaz.
Fakat sen ve Travyon'a olabilir,
bu yüzden babacığın senin güvende kalmanı istiyor.
(Dış ses) HS: Ve bu yüzden --
JS: Yani, "diğer insanlar" derken
eğer Travyon beyaz olsaydı
saygısız birisi olmaz mıydı demek istedin?
HS: Evet Julian, babacığın "diğer insanlar" derken
beyaz insanları kastetti.
Başlarda oldukça tuhaf olduğunu hissettiğim bir yol vardı
fakat bir kere ritme ve havaya girmeye başladığımda
klişeler ile ayrımcılık konuları hakkında konuşmaya başladım
ve sadece havaya girerken bile
Julian araya girdi.
(Dış ses) HS: Bu tehlikeli, siyahi olduğun için suçlusun
ve sen bir çocuksun --
Bu yanlış, bunu kimin yaptığı fark etmez.
JS: Baba, burada seni durdurmam gerek.
HS: Ne oldu?
JS: Hani hatırlasana biz --
HS: Bana bir hikâye anlatmak için araya girdi,
hikâye, bir yüzme havuzunda arkadaşıyla birlikteyken
yetişkin beyaz adamlar tarafından
ırkı sebebiyle tehdit edilmesiyle ilgiliydi,
annesi de bunu onayladı.
Ben de bunun hakkında konuşabildiği için kendimi mutlu hissettim
ve konuyu anladığını hissettim.
Travyon'un ebeveynlerinin üzgünlüğünü geçip
George Zimmerman'ın ebeveynleri hakkında konuşmaya başladık,
onların haberini bir gazetede okumuştum
ve onlar Travyon'un takip edilmesine göz yummuşlardı.
Julian'ın bana yönelik tepkisiyse çok kıymetliydi.
Çünkü anladığını bana hissettirmişti.
(Dış ses) JS: Onun hakkında ne söylediler?
HS: Bence, onun sinsice takip edilmesi konusunda
esasen haklı olduğunu düşündüler.
JS: Ne alaka?
HS: Evet, bence de yanlış.
JS: Bu -- bir dakika.
Yani, siyahi bir çocuğu takip etme, onunla kavgaya girişme
ve onu vurma hakkı olduğunu mu söylüyorlar?
HS: Julian anladıkça
ben geri kalmaya başladım.
Çünkü hayalimde şöyle düşünüyordum:
Ya benim Julian veya Bryan oğullarım Travyon'un yerinde olsaydı?
Öfkemin derecesi 10 olmuştu.
Buldum, yerini saptadım, sağ bacağım kontrolsüzce titriyordu,
tıpkı koşuyor gibiydim
ve hayalimde birilerinin Julian'ı kovaladığını görüyordum,
ben de onları kovalıyordum
ve ağzımdan çıkan tek şey,
birisinin benim çocuğumu rahatsız etmeye yeltenmesiydi.
(Dış ses) HS: Eğer birisi benim çocuğumu rahatsız etmeye çalışırsa
JS: O zaman ne olur?
HS: Koşarak kaçsalar iyi olur.
JS: Ne için?
HS: Onları yakalarım.
JS: Bak, gördün mü?
HS: Onları yakalarım.
JS: Gerçekten mi?
HS: Gerçekten.
JS: O zaman onlar seni yakalar çünkü silahları olabilir.
HS: Aslında polisi de ararım, aramam gerekir
ama sanırım onları ben yakalamak isterim.
Ama sen değil, haklısın, sen öylece insanları kovalayamazsın.
JS: Silahları olabilir.
HS: Evet haklısın, haklısın.
Onları kovalamak isterim diye düşünüyorum.
JS: Hem ordu falan da olabilirler.
HS: Biliyorum, oğlumla uğraştıkları için onları yakalamak isterim.
Bunu istemem.
HS: Ama sen haklısın, dikkatli olmalısın.
Dikkatli olmalısın.
Bazı deli insanların senin hakkında ne düşündüklerini asla bilemezsin.
Sen güzel olduğuna inandığın sürece,
tıpkı babanın senin güzel ve yakışıklı olduğuna inanması,
annenin de güzel, yakışıklı ve zeki olduğuna inanması yeterli.
Ayrıca sen mutlu, güzel ve zeki olmak istediğin kadar
bu gezegende olmayı hak ediyorsun.
İstediğini yapabilirsin bebeğim.
HS: Irkların sosyal uyumu
sadece ebeveynlerin çocuklarına öğrettiklerinden ibaret değil.
Ayrıca ana babalarının öğrettiklerine çocukların cevaplarıdır.
Benim çocuğum hazırlıklı mı?
Görmezden gelinen ırkçılık ortaya çıktığında onu tanıyabilecekler mi?
Irkçılığın akın akın gelen yorumlarıyla iletişime geçebilip
kaçmadıkları bir dağ tırmanışı deneyimine kadar
onu azaltabilecekler mi?
60 saniye içinde normal ve sağlıklı bir karar verebilecekler mi?
Ben yapabilir miyim?
Siz yapabilir misiniz?
Evet yapabiliriz.
Eğer en tehdit edici anlarımızın ortasında
tanımlamayı, iletişime geçmeyi, nefes alıp vermeyi öğrenirsek
ve kendimize yabancı halimizle yüzleştiğimizde
ırk konusunda daha sağlıklı ilişkiler kurabiliriz.
Vücutlarımızda, zihinlerimizde ve ruhlarımızda
yüzyıllardır kaynayan ırka yönelik öfkeyi göz önüne alırsak --
ayrıca vücudumuzu, zihnimizi ve ruhumuzu etkileyenler, sağlığımızı da etkiler --
muhtemelen kalbimizin silahlanmasını önleyebiliriz.
Sadece, buralarda olmadığımızda
her bir ebeveynin çocuğu için istediğini istiyorum:
Şefkat ve koruma.
Polisler ve öğretmenler benim çocuklarımı gördüklerinde
onlardan kendi çocuklarını düşünmelerini istiyorum.
Çünkü inanıyorum ki bizim çocuklarımızı kendi çocuğunuz gibi görürseniz
onları vurmazsınız.
Bu, ırk kültürüyle mümkün, ayrıca uygulama da gerek,
hikâyelerimizdeki ırk travmasını çözebiliriz
ve iyileşmemiz, anlatmakla gelecek.
Fakat şunu asla unutmamalıyız ki
bizim kültürel farklılıklarımız şefkat ve korumayla dolu
ve şunu daima hatırlayın:
"Hikâyeyi anlatan kişi avcı olduğu sürece
aslanın hikâyesi asla bilinemeyecektir."
Çok teşekkür ederim.
(Alkış)