Zihinsel bir rahatsızlığım var.
Saatler süren sözlü terapilerimin,
aylar süren doğru ilaç arayışlarımın
ve yıllar süren onunla yaşamayı başarma sürecimin sebebi olan.
Düşüncelerimi ve hislerimi yeniden tanımlarken
hayatımda ne tür insanlara ve deneyimlere izin verip nelere vermeyeceğimi öğrendim.
Şimdi, 55 yaşında, zihinsel rahatsızlığımın özellikleri
ve sınırlar olmadan yaşamanın getirdiği dirayet için minnet duyuyorum.
Ancak çok da dirayetli olamadığım zamanlar oldu.
Zihinsel rahatsızlığımın altında ezildiğim zamanlar.
19 yaşımda, hayatımı sonlandırmaya hazır bir şekilde,
silaha uzandığım zamanlar.
Genç bir kızken, depresyonda olduğumu bilmiyordum.
Çoğu zaman yorgun ve ağlayacak gibiydim o kadar.
Ve o yaşta, herkesin çocukken böyle hissettiğini düşündüm.
Öğretmenlerim, arkadaşlarım, ailem -
Kimse depresyonda olduğumu fark etmedi.
Sebebi biraz da klinik depresyonun küçük çocuklarda olmayacağı düşüncesiydi.
Biraz da çok fazla zahmeti olmayan
ve acısını saklamak adına gülümsemesini bilen bir çocuk olduğum içindi.
Ama ben büyüdükçe depresyonum da kötüleşti.
Yorgunluğum ve üzerimdeki o ağlama hissi,
sarsılmaz bir tükenmişliğe ve gittikçe büyüyen bir çaresizliğe dönüştü.
Üniversitedeyken, konsantre olamadığım için dersleri asmaya başladım.
İşler daha da ciddileşince tamamıyla okula gitmeyi bırakıp
odamda kaldım, saatlerce uyumaya başladım.
Bazı zamanlar sabah mı akşam mı
ya da günlerden salı mı perşembe mi ayırt edemiyordum.
Üstelik bu, buzdağının yalnızca görünen kısmıydı.
Suyun altında kalan kısımda ise,
beni tamamıyla bezdiren negatif, yok edici ve tehditkar
duygu ve düşünceler vardı.
"Babamın silahı komodininin sol tarafındaki çekmecede duruyor."
dedim bir sabah kendime.
"Ev boşaldığında, gidip onu al.
Küvete gir, emniyetini aç
ve duş perdesini tamamıyla kapatmış olduğundan emin ol."
İntiharım girişim olarak kaldığı için oldukça şanslı olduğumdan
bazen bu sözleri yüksek sesle söylemek zor geliyor.
Duygudurum bozuklukları ve zihinsel hastalıklar
özellikle de benim boğuştuğum "Tek kutuplu depresyon"
ile ilgili bilgi edinmemde yardımcı olan
bir psikoloğa gitmeye başladım.
Genetik yatkınlığımla hayat hikayemin bir araya gelip
bu zihinsel hastalığa böylesine mükemmel bir zemin oluşturduğunu öğrendim.
Yalnızca ailede de kalmayıp sadece kendime bakmak için değil
sevdiklerime de yardımcı olabilmek adına
tanımayı öğrendiğim bir şey haline geldi.
Psikoterapi sadece hayatımı kurtarmakla kalmadı,
onu değiştirdi.
O kadar çok ki psikolog olmaya karar verdim
ve benim gibi insanları tedavi edebildim.
Hem bir doktor hem de bir hasta olarak sahip olduğum eşsiz deneyimler,
bana çoğu insanın sahip olmadığı bir bakış açısı kazandırıyor.
Zihinsel bir rahatsızlıkla yaşamak nasıldır bilirim.
Hem zihninin hem de vücudunun sana ihanet etmesiyle gelen o hissi de.
Kilo almak, libido kaybı, uykuda terlemek, ellerin titremesi gibi
daha bir çok yan etkileri olan
o ilacı almak zorunda olmanın
nasıl hissettirdiğini bilirim.
Ama bir psikolog insanları iyileştirmek için,
o deneyimin ve rahatsızlığın nasıl olduğunu
bizzat deneyimlemek zorunda değil.
Ancak depresyonla baş ederken kazandığım bakış açısı,
bana klinik eğitim ve talimin asla öğretemeyeceği şeyler kazandırdı.
Hem bir hasta hem de bir doktor olarak depresyonu bilmek nasıl olurdu?
Öncelikle bahsedeceğim altı şeyi bilmeniz gerekirdi.
Bir doktor olarak duyduğunuz, gördüğünüz veya okuduğunuz şeylerin ötesinde,
damgalamanın hâlâ sürdüğünü rahatlıkla söyleyebilirim.
Teknoloji ve bilim zihinsel hastalıkları anlama üzerine ilerleme kaydetse de,
ne yazık ki hala,
toplumun büyük bir kesimi bu hastalıklara sahip insanlardan korkuyor.
Sert ve soğuk bakışların yarattığı utancın nasıl bir şey olduğunu bilirim.
Reçeteli ilaçlarım için eczacıma gittiğim bir gün bana:
"Prozac almayı unutmamalısın, bu gece dolunay var," dedi.
Zihinsel hastalıklı damgası yalnızca toplumda görülen bir durum da değil.
"Tanısal gölgeleme" adını verdiğimiz bir durum var.
Bu sağlık çalışanlarının zihinsel rahatsızlığı olan insanlara -
çocuklar ve yetişkinler - yaptığı ayrımcılıkla ortaya çıkmış.
Bunun bir sonucu olarak, tanı koyulamamış fiziksel rahatsızlıkları olan insanların,
ortalamaya göre daha genç bir yaşta öldüğü belirlenmiş.
Bir doktor olarak damgalanmanın zihinsel rahatsızlığı olanların iyileşmesindeki
en büyük engellerden olduğunu söyleyebilirim.
Daha fazlasını yapmamız gerektiğini de.
Bir doktor olarak söyleyebiliyorum ki,
kişiye özel ilaçlara yeterli erişime sahip değiliz.
Hatta, birazdan söyleyeceğim bir çoğunuzun aşina olmadığı bir tabir olabilir:
Kalıtsal ağırlıklı metabolizma testi.
Araştırmalar, depresyonda olan bir insanın
uygun bir tedaviye ulaşmasının 10 yılı bulduğunu gösteriyor.
Sebebi ise çoğunlukla doğru ilacı bulamamak.
Ama bunun gibi deneyler aylar yıllar sürebileceği gibi,
beklenmedik bir anda
kişinin kalıtsal açıdan en uygun ilacı bulması ile de sonlanabilir.
Şimdilerde, kişiselleştirilmiş ilaçlar büyük bir umut kaynağı.
Ancak birçok profesyonel bunun varlığından bile habersiz.
Bunu da "kalıtsal cehalet" olarak isimlendiriyoruz.
Bazenleri de sağlık profesyonelleri ayak uydurmakta zorlanıyor.
Çünkü konu genetik bilimine gelince
çok fazla yenilik var.
Bir doktor olarak şunu söylemeye geldim;
zihinsel rahatsızlığa sahip olan her bir insan,
kişiselleştirilmiş ilaçlardan ve kalıtsal metabolizma testinden yararlanabilmelidir.
Bir doktor olarak,
Zihinsel rahatsızlığı olan biriyle yaşıyorsanız
veya siz bir zihinsel rahatsızlığa sahipseniz,
yapabileceğiniz en önemli şey
tedavi planınıza sadık kalmaktır.
Araştırmalar gösteriyor ki, depresyonda olan insanların yaklaşık %80'i
asla tam olarak iyileşemiyor.
Bu demektir ki,
depresif belirtilerin kaybolmasını bırakın daha iyi hissedemiyorlar bile.
Elbette tedavi planının sürekliği demek,
yalnızca terapi seanslarınıza katılıp
ilaçlarınızı almak değildir.
Deneyimlerime göre, bu insanların daha iyi hissetmesinin önündeki en büyük engel.
Süreklilik, ilaçlarınızı her gün
aynı saatte ve aynı dozda alıp
tedavide boşluklar oluşmaması adına tam zamanında yeniden doldurduğunuza
emin olmaktır.
Süreklilik aynı zamanda,
psikoterapi seanslarına sadece iyi hissetmediğinizde katılmak değildir.
Plajda geçirilecek güzel bir gün de olsa,
konuşmak istemeseniz bile gitmek zorundasınız.
Herhangi bir kronik hastalık için süreklilik,
iyileşmeye açılan kapının anahtarıdır.
Gayrimenkul alanında bir laf vardır:
"Konum, konum, konum."
Eğer bunu zihinsel rahatsızlıklar alanına uyarlayacak olursak bu söz kesinlikle:
"Süreklilik, süreklilik, süreklilik." olurdu.
Şimdi bir hasta olarak bakış açımı sunmam gerekirse,
Herkesin düşünerek konuşmasını isterdim.
Lütfen bana "Biraz canlan" "Biraz daha çabala"
"Güçlü ol"
ya da " Belki bugün biraz tembelliğin tutmuştur," demeyin.
Kanser hastası, şeker hastası veya kas distrofisi olan birine
bunları asla söyleyemezdiniz.
Depresyon nörobiyolojik temelli gerçek bir hastalıktır.
Tıpkı tek bir kemoterapi seansının kanseri tamamen tedavi edemeyeceği
ya da insülinin kan şekerini sonsuza kadar düzene sokamayacağı gibi
depresyondan kurtulmak da yalnızca bir doz ilaçla
veya deneme psikoterapi seansları ile gerçekleşemez.
Depresyonun gerçek bir hastalık olarak kabul görmesi gerekir.
Bir hasta olarak, beni tetikleyen şeyleri bilmem
ve sizden bunlara saygı göstermenizi istemem gerekir.
Bu yüzden eğer aldığınız terfiyi kutlamak için
yaptığınız içki teklifine
veya şehir dışına gidip geç saatlere kadar vakit geçirmeye
"Hayır" cevabını veriyorsam
ya da vizyondaki yürek burkan filmi izlemeyi reddediyorsam
sebebi eğlenmek istememem değil.
Reddedişlerimin arkasında bir sebep var.
Alkol içmek ilaçlarımın etkilerini azaltıyor.
Geç saatlere kadar ayakta kalmak kurduğum uyku düzenini bozacak
ve benim günde 9-10 saat uykuya ihtiyacım var.
Üzücü bir film izlemek, benim için
duygusal açıdan çok yorucu olabilir.
Bu yüzden bir hasta olarak,
öz bakımıma ne kadar ilgiyle yaklaşmam gerektiğini anlayabildiğinizi umuyorum.
Bir hasta olarak bilmenizi isterim ki,
rahatsızlığımın ciddi bir şekilde kötüye gitme olasılığı bulunuyor.
Depresif vaka yaşayan hastaların %70'i
bir başka vaka daha yaşıyor.
Eğer iki vaka yaşamışsanız bu istatistik neredeyse %90'a kadar çıkıyor.
Bilmeliyim ki, intihara meyledersem veya tehlike oluşturacak kadar depresifsem;
ne yapacağınızı, kimi arayacağınızı, nereye gideceğinizi biliyor olun.
Bu bir acil durum planı
ve doktorlarım da dahil olmak üzere,
eczanemin ve yerel hastanelerin de ismini içeriyor.
Eğer kendi isteğimle gidiyorsam ne ala.
Ama gitmeyi istemiyorsam polisi aramak, 911'i tuşlamak,
sonra belki kızgın bir şekilde "Seninle bir daha asla konuşmayacağım."
diyen halime tahammül etmek zorunda kalabilirsiniz.
Ama bunun çok bir önemi yok çünkü onu bana dedirten depresyon.
Daha iyi hissettiğimde, size ilginiz için minnet duyarım.
Hayatta olduğuma şükrederim.
Depresyon ciddi ama tedavi edilebilir bir hastalık.
Bir doktor olarak, size umudun olduğunu söylüyorum.
Bir hasta olarak da iyileşmenin mümkün olduğunu.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)