Return to Video

Зошто се шират гласини за вакцините -- и како повторно да израдиме доверба

  • 0:02 - 0:04
    Јас проучувам гласини.
  • 0:04 - 0:05
    Не озборувања во таблоиди
  • 0:05 - 0:09
    или типот на гласини
    кои уриваат берзи --
  • 0:09 - 0:10
    или зголемуваат --
  • 0:10 - 0:13
    туку типот на гласини
    кои влијаат на вашето здравје...
  • 0:13 - 0:15
    и здравјето на светот.
  • 0:15 - 0:18
    Како јадењето многу лук
  • 0:18 - 0:19
    или пиењето многу вода
  • 0:19 - 0:22
    ќе помогне во заштитата
    против коронавирусот --
  • 0:22 - 0:23
    само ако беше така.
  • 0:24 - 0:27
    Гласините имаат лоша репутација.
  • 0:27 - 0:29
    Ги гледаат не како не-факт,
  • 0:29 - 0:30
    нешто погрешно
  • 0:30 - 0:32
    или „само гласина“.
  • 0:33 - 0:36
    Но јас проучувам гласини со години,
  • 0:36 - 0:39
    и нешто што имам научено
    е дека сите тие имаат приказна,
  • 0:39 - 0:42
    и често, важна приказна.
  • 0:42 - 0:48
    Една од најпотресните и алармантни
    епизоди на гласини што сум ја истражила
  • 0:48 - 0:51
    беше во северна Нигерија.
  • 0:51 - 0:54
    Работев со програмата за светска
    имунизација на УНИЦЕФ.
  • 0:55 - 0:59
    И не беа гласините што
    ми беа толку алармантни;
  • 0:59 - 1:02
    туку нивното глобално влијание.
  • 1:03 - 1:05
    Овие гласини велеа
  • 1:05 - 1:09
    дека вакцината против полио
    е всушност контрацептивно средство.
  • 1:09 - 1:12
    Контролира популации --
  • 1:12 - 1:15
    или можеби предизвикува сида.
  • 1:16 - 1:20
    Не, не, можеби ЦИА ги шпионира
    или ги брои.
  • 1:20 - 1:26
    Мислам, зошто луѓе би тропале
    од една врата на друга
  • 1:26 - 1:29
    со истата вакцина против полио?
  • 1:29 - 1:32
    Кога децата умираа од сипаници
  • 1:32 - 1:35
    никој не доаѓаше со вакцина против тоа.
  • 1:38 - 1:41
    Ова не беше за разбирање на фактите.
  • 1:41 - 1:43
    Ова беше за доверба.
  • 1:43 - 1:45
    Беше за нарушена доверба.
  • 1:45 - 1:48
    Зошто толку многу недоверба?
  • 1:48 - 1:52
    Всушност, не беа мајките тие
    со многу недоверба.
  • 1:52 - 1:54
    Беа локалните лидери,
  • 1:54 - 1:55
    религиозните лидери,
  • 1:55 - 1:57
    локалните политички лидери.
  • 1:57 - 2:00
    Беше гувернерот на државата Кано
  • 2:00 - 2:02
    кој реши да го бојкотира
  • 2:02 - 2:07
    целиот труд за искоренување
    на полио во таа држава...
  • 2:07 - 2:10
    околу 11 месеци.
  • 2:10 - 2:12
    Зошто толку многу недоверба?
  • 2:12 - 2:15
    Па, беше 2003.
  • 2:15 - 2:18
    Две години по 9/11.
  • 2:18 - 2:22
    И тие беа убедени дека западот,
  • 2:22 - 2:24
    впрочем, САД,
  • 2:24 - 2:26
    се во војна со муслиманите.
  • 2:26 - 2:28
    И знаеја дека западот,
  • 2:28 - 2:31
    впрочем, САД,
  • 2:31 - 2:32
    беше голем поддржувач --
  • 2:32 - 2:34
    и финансиер --
  • 2:34 - 2:37
    на иницијативата за светско
    искоренување на полио.
  • 2:37 - 2:38
    Си ги имаа своите причини.
  • 2:40 - 2:43
    Недостатокот на доверба,
  • 2:43 - 2:46
    тие „гласина или две“,
  • 2:46 - 2:52
    ја чинеше таа програма за искоренување
    на полио 500 милиони долари
  • 2:52 - 2:54
    за да го ресетира часовникот,
  • 2:54 - 2:58
    за да го врати напредокот
    изгубен за тие 11 месеци
  • 2:58 - 2:59
    и понатаму.
  • 2:59 - 3:06
    Нигериската нишка на овој вирус
    патуваше во преку 20 држави,
  • 3:06 - 3:07
    сѐ до Индонезија.
  • 3:09 - 3:11
    Цената на гласината.
  • 3:12 - 3:16
    Нигериската епизода беше
    една од многуте што ги истражував
  • 3:16 - 3:17
    кога бев со УНИЦЕФ
  • 3:17 - 3:22
    ја добив титулата „директорка на
    одделот за пожари во УНИЦЕФ“.
  • 3:23 - 3:24
    (Се смее)
  • 3:24 - 3:28
    Ние -- тогаш сфативме
    дека немавме доволно време.
  • 3:28 - 3:32
    Бев премногу зафатени со гаснење на
    пожари и немав многу време да сфатам
  • 3:32 - 3:36
    што ги движи
    поединечните епизоди,
  • 3:36 - 3:41
    и зошто постои и епидемија
    низ светот.
  • 3:41 - 3:45
    Го напуштив УНИЦЕФ и се вратив на
    истражување --
  • 3:45 - 3:47
    применето истражување --
  • 3:47 - 3:54
    и во 2010 го создадов т.н
    „Проект на доверба во вакцини“
  • 3:54 - 3:58
    при Лондонското училиште за
    хигиена и тропска медицина.
  • 3:58 - 4:01
    Свикав антрополози,
    епидемиолози,
  • 4:01 - 4:03
    психолози,
  • 4:03 - 4:06
    специјалисти за дигитална медија,
  • 4:06 - 4:08
    и математички моделари.
  • 4:08 - 4:11
    Си направивме задача
  • 4:11 - 4:15
    да истражиме историски епизоди на гласини
  • 4:15 - 4:17
    и нивното влијание,
  • 4:17 - 4:21
    откривајќи кои биле
    нивните први сигнали,
  • 4:21 - 4:23
    кои биле поттикнувачките фактори
  • 4:23 - 4:25
    и влијанијата,
  • 4:25 - 4:26
    како добиле замав,
  • 4:26 - 4:30
    за да можеме да разбереме
    што треба да бараме,
  • 4:30 - 4:32
    како да им помогнеме на властите
  • 4:32 - 4:37
    и на имунизациските програми
    да бидат поефикасни
  • 4:37 - 4:40
    при првите знаци на проблемите.
  • 4:40 - 4:43
    Тоа беше систем на рано предупредување.
  • 4:43 - 4:47
    Во 2015, направивме индекс
    на доверба во вакцини.
  • 4:47 - 4:54
    Тоа беше анкета која проба да истражи до
    кој степен луѓето се согласуваат
  • 4:54 - 4:57
    или не се согласуваат за значењето
    на вакцините.
  • 4:57 - 4:59
    дали се безбедни, ефективни --
  • 4:59 - 5:00
    ефикасни --
  • 5:00 - 5:04
    и усогласени со религиските убедувања.
  • 5:04 - 5:08
    Го пробавме ова со повеќе
    стотици илјади луѓе низ светот,
  • 5:08 - 5:14
    обидувајќи се да ја разбереме
    сигурноста и довербата,
  • 5:14 - 5:20
    но исто така, поважно, да видиме
    какао таа доверба се движи
  • 5:20 - 5:23
    затоа што сакаме да видиме
    кога почнува да се намалува,
  • 5:23 - 5:26
    за да можеме да реагираме,
  • 5:26 - 5:30
    да стигнеме пред да има
    криза како таа во Нигерија.
  • 5:32 - 5:37
    Поставивме и 24/7 онлајн и медиумски
    мониторинг низ светот --
  • 5:37 - 5:38
    на повеќе јазици --
  • 5:38 - 5:43
    слушајќи што се случува
    во разговорите за вакцини,
  • 5:43 - 5:47
    се обидовме да ја откриеме грижата
    пред време или да го промениме мислењето
  • 5:47 - 5:49
    на кои треба да обрнеме внимание.
  • 5:49 - 5:54
    Создадовме еко-систем
    на различен тип информации
  • 5:54 - 5:56
    за да пробаме да сфатиме:
  • 5:56 - 6:00
    што мисли јавноста
    и како можеме да се ангажираме?
  • 6:00 - 6:02
    Баравме рани сигнали.
  • 6:02 - 6:03
    Кога наидуваме на некој,
  • 6:03 - 6:07
    имаме глобална мрежа на соработници
    во голем број држави
  • 6:07 - 6:10
    со локални известувачи
    во средините
  • 6:10 - 6:11
    кои се обидуваат да разберат --
  • 6:12 - 6:14
    дали е ова сигнална дезинформација,
  • 6:14 - 6:17
    или нешто што тлее
    за кое треба да знаеме?
  • 6:17 - 6:19
    Во Лондон, имаме поголема слика.
  • 6:19 - 6:24
    Гледаме рој на гласини,
    кои не патуваат само локално,
  • 6:24 - 6:25
    туку преминуваат низ држави.
  • 6:25 - 6:29
    Сме гледале како скокаат
    од Јапонија до Колумбија,
  • 6:29 - 6:31
    низ Европа и пошироко.
  • 6:31 - 6:32
    Се движат.
  • 6:32 - 6:36
    Живееме во хиперповрзана средина.
  • 6:36 - 6:39
    Една од работите
    која ни беше фасцинантна,
  • 6:39 - 6:41
    а научивме многу
    во последните 10 години --
  • 6:41 - 6:44
    ова е нашата 10 годишнина,
  • 6:44 - 6:47
    ова не започна вчера,
    овој проблем со гласини --
  • 6:47 - 6:48
    и една од работите што ги научивме
  • 6:48 - 6:51
    е во нашиот глобален мониторинг,
  • 6:51 - 6:55
    дека Европа е најскептичниот
    регион во светот.
  • 6:55 - 6:57
    Всушност, Франција ја освои наградата.
  • 6:58 - 6:59
    (Смеа)
  • 6:59 - 7:00
    До сега.
  • 7:00 - 7:04
    И всушност некои од тие гласини
    патувале до други делови од светот.
  • 7:05 - 7:07
    Но пробуваме да ја сфатиме Европа.
  • 7:07 - 7:09
    Хмм. Зошто Европа?
  • 7:09 - 7:11
    Мислев дека САД беше навистина --
  • 7:11 - 7:13
    имаше најмногу скептицизам,
  • 7:13 - 7:15
    но човече, колку не бев во право.
  • 7:15 - 7:18
    Како политички научник,
    колега со кој работиме,
  • 7:18 - 7:20
    Џон Кенеди,
  • 7:20 - 7:24
    тој ни ги зеде податоците
    од 28 европски држави
  • 7:24 - 7:26
    и ги разгледа
  • 7:26 - 7:28
    и ги поврза со
    анкети за политички мислења.
  • 7:29 - 7:31
    И што најде?
  • 7:31 - 7:37
    Најде дека луѓето кои би гласале
    за популистичка партија,
  • 7:37 - 7:41
    се истите тие кои цврсто
    не би се согласиле
  • 7:41 - 7:44
    дека вакцините се важни,
    безбедни или ефективни.
  • 7:44 - 7:46
    Што научивме?
  • 7:46 - 7:51
    Вакцините не можат да ги избегнат
    политичките и социјалните превирања
  • 7:51 - 7:53
    кои ги опкружуваат.
  • 7:53 - 7:58
    Научниците не беа подготвени
    за овој бран на сомнежи,
  • 7:58 - 8:01
    прашања и недоверба.
  • 8:01 - 8:06
    Што -- зошто вакцините
    се толку зрели за отпор?
  • 8:06 - 8:08
    Па, откривме мноштво работи,
  • 8:08 - 8:09
    но една:
  • 8:09 - 8:12
    тие се посредувани од власта
  • 8:12 - 8:18
    која бара, регулира
    и понекогаш препорачува вакцини --
  • 8:18 - 8:21
    или често препорачува
    а понекогаш бара.
  • 8:22 - 8:24
    Со вакцините се прават големи бизниси,
  • 8:24 - 8:28
    и ниедна институција,
    власт или голем бизнис
  • 8:28 - 8:31
    не е високо на скалата
    на доверба деновиве.
  • 8:31 - 8:35
    Има научници кои
    откриваат и развиваат вакцини,
  • 8:35 - 8:37
    и тие се доста елитни
  • 8:37 - 8:39
    и недостапни за пошироката јавност,
  • 8:39 - 8:42
    барем за јазикот кој го говорат.
  • 8:43 - 8:48
    Трето, ние сме во хиперповрзана
    средина со социјални мрежи деновиве,
  • 8:48 - 8:51
    и луѓето можат да ги споделат
    нивните непрецизни гледишта,
  • 8:51 - 8:55
    грижи, анксиозности и ставови
  • 8:55 - 8:59
    и да најдат многу луѓе
    кои размислуваат на ист начин,
  • 8:59 - 9:05
    и мислат дека нивните грижи
    се вредни за да им се посвети внимание.
  • 9:05 - 9:06
    И конечно,
  • 9:06 - 9:11
    вакцините го допираат секој
    живот на планетава.
  • 9:11 - 9:13
    Која друга здравствена интервенција,
  • 9:13 - 9:16
    освен водата,
  • 9:16 - 9:19
    го допира секој живот?
  • 9:19 - 9:22
    Па, ако барате нешто
    да нарушите,
  • 9:22 - 9:24
    тоа е совршената сцена.
  • 9:25 - 9:29
    Можеби една од причините
    поради која треба повеќе внимание
  • 9:29 - 9:33
    и реизградба на доверба во проблемите.
  • 9:33 - 9:36
    Луѓето поставуваат секакви прашања.
  • 9:36 - 9:38
    Прашуваат,
  • 9:38 - 9:40
    зошто се вакцините --
  • 9:40 - 9:44
    и овие тработи за кои слушаме
    на социјалните мрежи --
  • 9:44 - 9:50
    зошто не може моето дете
    да има персонализиран календар на вакцини?
  • 9:50 - 9:53
    Која е мудроста на толку многу вакцини?
  • 9:54 - 9:58
    Што се случува со сите тие
    состојки и презервативи?
  • 9:58 - 10:00
    Ова не се луди луѓе,
  • 10:00 - 10:02
    ова не се неедуцирани;
  • 10:02 - 10:04
    ова се загрижени мајки.
  • 10:05 - 10:10
    Но некои ми пријдоа и рекоа:
    „Се чувстуваме игнорирано,
  • 10:10 - 10:14
    се чувствуваме осудено ако
    поставиме прашање,
  • 10:14 - 10:15
    и дури се чувствуваме отуѓено
  • 10:15 - 10:19
    дека можеби сме дел од некоја
    група која е против вакцини.
  • 10:20 - 10:23
    Па, мораме да слушаме.
  • 10:23 - 10:25
    И можеби затоа минатата година,
  • 10:25 - 10:27
    едно истражување откри
  • 10:27 - 10:31
    дека во 6 месеци во 2019,
  • 10:33 - 10:35
    онлајн --
  • 10:35 - 10:36
    ова беше со илјадници --
  • 10:36 - 10:40
    100 милиони различни корисници
    на социјалните мрежи --
  • 10:40 - 10:46
    иако бројките на индивидуите
    кои се изразиле во онлајн групите,
  • 10:46 - 10:47
    дека се позитивни,
  • 10:47 - 10:49
    како група,
  • 10:49 - 10:51
    и оние кои беа најнегативни
  • 10:51 - 10:55
    ги регрутираа
    разговорите во средината
  • 10:55 - 11:00
    кои беа неодлучни дали
    сакаат или не саат да се вакцинираат.
  • 11:00 - 11:01
    Високо негативните --
  • 11:01 - 11:04
    оние што ги викаме
    антиваксерски групи --
  • 11:04 - 11:06
    ги регрутираа неодлучните
  • 11:06 - 11:11
    со брзина од 500 проценти побрза
  • 11:11 - 11:14
    од групите на проваксери.
  • 11:14 - 11:17
    500 проценти побрзо.
  • 11:17 - 11:19
    Тие беа повеќе пргави,
    повеќе активни
  • 11:19 - 11:21
    и тие слушаа.
  • 11:21 - 11:24
    Многу луѓе веруваат дека
    вакцините се добри
  • 11:24 - 11:26
    и веруваат во нивната важност.
  • 11:26 - 11:29
    Но тоа верување е под напад.
  • 11:29 - 11:34
    Ние треба да градиме повеќе
    можности за разговор.
  • 11:34 - 11:36
    И има начини да се направи тоа.
  • 11:36 - 11:38
    Не е лесно за некои
    медицински стручњаци
  • 11:38 - 11:42
    да имаат разговори кога
    нивниот авторитет е под знак прашалник.
  • 11:42 - 11:44
    Не е пријатно.
  • 11:44 - 11:48
    И тие се многу зафатени
    да ги слушаат сите овие прашања.
  • 11:48 - 11:50
    Но треба да направиме нешто
    во врска со тоа,
  • 11:50 - 11:54
    затоа што губиме многу
    загрижени родители
  • 11:54 - 11:57
    кои само сакаат разговор.
  • 11:57 - 12:02
    Треба да тренираме волонтери
    да седат во чекални,
  • 12:02 - 12:04
    да бидат на телефонски линии,
  • 12:04 - 12:06
    да имаат онлајн форуми за разговор,
  • 12:06 - 12:08
    да имаат копчиња за разговор.
  • 12:08 - 12:11
    Кај младите деца,
    младите деца во училиште,
  • 12:11 - 12:14
    да ги учат за имунилошкиот систем
  • 12:14 - 12:15
    и да ги учат дека всушност,
  • 12:16 - 12:18
    знаеш за таа вакцина
    што ја доби твојот помал брат?
  • 12:18 - 12:23
    Па, го поттикна твојот
    природен имунолошки систем.
  • 12:23 - 12:26
    Тоа е одлична работа и еве зошто.
  • 12:27 - 12:29
    Треба да ја изградиме таа сигурност;
  • 12:29 - 12:31
    треба да слушаме.
  • 12:32 - 12:35
    И покрај сите прашања --
  • 12:35 - 12:37
    а има многу од нив --
  • 12:37 - 12:40
    Слушам повеќе од голем
    број на луѓе --
  • 12:41 - 12:42
    јас сум оптимист.
  • 12:42 - 12:47
    И мојот оптимизам е со
    помладата генерација.
  • 12:47 - 12:53
    Помладата генерација
    стануваат сѐ повеќе свесни
  • 12:53 - 12:55
    за ризиците на социјалните мрежи,
  • 12:55 - 12:57
    лажните вести,
  • 12:57 - 12:58
    лажните идентитети,
  • 13:00 - 13:03
    и ја прифаќаат науката.
  • 13:03 - 13:08
    Некои од нив се групи на деца
    чии мајки не дозволуваат вакцинирање.
  • 13:10 - 13:13
    Минатата пролет, во 2019,
  • 13:13 - 13:17
    18 -годишниот Итан Линденбергер
  • 13:17 - 13:20
    беше на Редит да објави нешто.
  • 13:22 - 13:25
    „Мајка ми не верува во вакцини.
  • 13:25 - 13:27
    Се сомнева дека создаваат аутизам.
  • 13:27 - 13:30
    Всушност, длабоко верува во тоа.
  • 13:30 - 13:32
    Но, јас имам 18 години.
  • 13:32 - 13:34
    Учам во четврта година средно.
  • 13:34 - 13:36
    Можам да возам автомобил, да гласам,
  • 13:36 - 13:39
    и можам сам да одам да се вакцинирам.
  • 13:39 - 13:41
    Може некој да ми каже каде да одам?“
  • 13:41 - 13:44
    Објавата стана вирална.
  • 13:44 - 13:48
    Започна да создава
    цело младинско движење.
  • 13:49 - 13:52
    Го гледав Итан како зборува
    на конференција,
  • 13:52 - 13:56
    Глобалниот вакцинален собир
    во ЕУ минатата есен.
  • 13:56 - 13:58
    Зборуваше елоквентно,
  • 13:58 - 14:00
    и јас бев импресионирана,
  • 14:00 - 14:02
    пред целиот форум.
  • 14:03 - 14:05
    Ја раскажа својата приказна,
  • 14:05 - 14:06
    и потоа кажа рече:
  • 14:06 - 14:10
    „Знаете, сите зборуваат за
    дезинформации,
  • 14:10 - 14:14
    но сакам да ви кажам за различен
    тип дезинформација,
  • 14:14 - 14:19
    и тоа е дезинформација која вели
    дека луѓе како мајка ми,
  • 14:19 - 14:21
    која е мајка која ме сака,
  • 14:21 - 14:26
    е лоша личност
    затоа што не ми дава да се вакцинирам.
  • 14:26 - 14:31
    Па, сакам да ви кажам дека
    таа не ми даде да се вакцинирам,
  • 14:31 - 14:33
    затоа што ме сака
  • 14:33 - 14:38
    и затоа што веруваше
    дека тоа беше најдоброто за мене.
  • 14:38 - 14:39
    Јас размислувам поинаку
  • 14:39 - 14:42
    и никогаш нема да го
    сменам нејзинот мислење,
  • 14:42 - 14:44
    но таа не е лош човек.“
  • 14:45 - 14:48
    Ова беше пораката од тинејџерот.
  • 14:48 - 14:52
    Емпатија, љубезност и разбирање.
  • 14:53 - 14:57
    Имаме изобилство од
    научни информации
  • 14:57 - 14:59
    кои демантираат лажни гласини.
  • 15:00 - 15:02
    Тоа не е нашиот проблем.
  • 15:02 - 15:04
    Имаме проблем со врските,
  • 15:04 - 15:06
    не со дезинформациите.
  • 15:06 - 15:09
    Дезинформација е симптом,
  • 15:09 - 15:11
    не е причина.
  • 15:11 - 15:13
    Ако луѓето веруваат,
  • 15:13 - 15:17
    ќе се справат со мал ризик,
    а ќе спречат уште поголем.
  • 15:17 - 15:21
    Единственото нешто кое
    го сакам и за кое се надевам
  • 15:21 - 15:25
    е дека ние како медицинска
    и здравствена заедница
  • 15:25 - 15:29
    ја имаме моралната храброст и скромност
  • 15:29 - 15:31
    продуктивно да се ангажираме,
  • 15:31 - 15:33
    како Итан,
  • 15:33 - 15:36
    со тие кои не се согласуваат со нас.
  • 15:36 - 15:37
    Се надевам.
  • 15:37 - 15:38
    Ви благодарам.
  • 15:38 - 15:40
    (Аплауз и поздрави)
Cím:
Зошто се шират гласини за вакцините -- и како повторно да израдиме доверба
Speaker:
Хајди Ларсон
Leírás:

Зошто луѓето не веруваат на вакцините? Антропологот Хајди Ларсон истражува како медицинските гласини создаваат, шират и потпалуваат отпор кон вакцините ширум светот. Иако вакцините не можат да ги избегнат „политичките и социјалните турбуленции“ што ги опкружуваат, вели таа, првиот чекор за запирање на ширењето на болеста е да разговарате со луѓето, да слушате и да градите доверба.

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Projekt:
TEDTalks
Duration:
15:54

Macedonian subtitles

Felülvizsgálatok