Return to Video

Powstanie i upadek celtyckich wojowników - Philip Freeman

  • 0:08 - 0:13
    Pewnego letniego wieczoru
    w 335 roku p.n.e. Aleksander Wielki
  • 0:13 - 0:18
    odpoczywał nad Dunajem
    po walkach ze Scytami,
  • 0:18 - 0:21
    kiedy do jego obozu
    zbliżyła się grupa nieznajomych.
  • 0:21 - 0:26
    Aleksander nigdy nie widział tak wysokich,
    groźnie wyglądających wojowników
  • 0:26 - 0:30
    z ogromnymi złotymi obręczami
    na szyjach i w kolorowych płaszczach,
  • 0:30 - 0:34
    więc zaprosił ich na wspólną ucztę.
  • 0:34 - 0:41
    Goście z dumą wyznali, że są Keltoi,
    czyli Celtami z dalekich Alp.
  • 0:41 - 0:44
    Aleksander zapytał,
    czego boją się najbardziej,
  • 0:44 - 0:46
    mając nadzieję, że wymienią jego imię.
  • 0:46 - 0:51
    Roześmiali się i powiedzieli,
    że nie boją się niczego.
  • 0:51 - 0:55
    To jedna z najwcześniejszych
    historii o starożytnych Celtach.
  • 0:55 - 0:58
    Pochodzenie Celtów jest nieznane,
  • 0:58 - 1:02
    ale w czasach Aleksandra
    zajmowali już całą Europę
  • 1:02 - 1:05
    od Azji Mniejszej na wschodzie
  • 1:05 - 1:10
    po Hiszpanię i wyspy Brytanii
    i Irlandii na zachodzie.
  • 1:10 - 1:16
    Nigdy nie byli zjednoczonym imperium
    i nie budowali miast ani pomników.
  • 1:16 - 1:22
    Zamiast tego stworzyli setki niezależnych
    plemion mówiących tym samym językiem.
  • 1:22 - 1:26
    Każde plemię miało własnego
    króla-wojownika i centrum religijne.
  • 1:26 - 1:28
    Plemiona walczyły ze sobą
  • 1:28 - 1:31
    z takim samym zapałem, jak z wrogami.
  • 1:31 - 1:34
    Niewiele armii mogło się z nimi równać.
  • 1:34 - 1:38
    Nietypowo jak na tamte czasy
    Celtowie wierzyli w reinkarnację,
  • 1:38 - 1:44
    że odrodzą się na Ziemi,
    żeby znów żyć, ucztować i walczyć,
  • 1:44 - 1:48
    co mogło dodawać im odwagi.
  • 1:48 - 1:52
    Niektórzy walczyli nago,
    szydząc ze zbroi wrogów.
  • 1:52 - 1:55
    Największym trofeum celtyckiego wojownika
  • 1:55 - 1:58
    była odcięta głowa wroga.
  • 1:58 - 2:02
    Celtowie trzymali głowy
    w słoikach z olejem cedrowym
  • 2:02 - 2:05
    i pokazywali gościom.
  • 2:05 - 2:09
    Celtyckich wojowników ceniono tak wysoko,
  • 2:09 - 2:13
    że obcy królowie często
    zatrudniali ich jako najemników,
  • 2:13 - 2:15
    żeby walczyli w ich armiach.
  • 2:15 - 2:18
    Ale Celtowie byli kimś znacznie
    więcej niż wojownikami.
  • 2:18 - 2:24
    Wśród nich byli utalentowani rzemieślnicy,
    artyści i poeci zwani bardami.
  • 2:24 - 2:28
    Bardowie śpiewali
    o wielkich czynach przodków,
  • 2:28 - 2:31
    chwalili osiągnięcia królów-wojowników
  • 2:31 - 2:36
    i tworzyli kąśliwe satyry o tchórzliwych
    czy samolubnych przywódcach.
  • 2:36 - 2:39
    Celtowie czcili wielu bogów,
  • 2:39 - 2:43
    a kult nadzorowali kapłani zwani druidami.
  • 2:43 - 2:45
    Druidem mógł zostać każdy,
  • 2:45 - 2:50
    ale szkolenie wymagało wielu lat
    nauki i doskonałej pamięci,
  • 2:50 - 2:55
    bo druidzi nie mogli niczego zapisywać.
  • 2:55 - 2:59
    Druidzi nadzorowali praktyki religijne
    i składanie ofiar bogom,
  • 2:59 - 3:05
    ale byli też nauczycielami,
    uzdrowicielami, sędziami i naukowcami.
  • 3:05 - 3:09
    Szanowano ich tak bardzo, że mogli
    wkroczyć między walczące plemiona
  • 3:09 - 3:14
    i w samym środku bitwy zakończyć walkę.
  • 3:14 - 3:19
    Żaden Celt nie odważył się skrzywdzić
    druida czy zakwestionować jego decyzji.
  • 3:19 - 3:25
    W II wieku p.n.e. na terytorium
    Celtów wkroczyli Rzymianie
  • 3:25 - 3:28
    i podbili plemiona północnych Włoch.
  • 3:28 - 3:32
    Zamiast zjednoczyć się przeciw Rzymowi,
  • 3:32 - 3:36
    Celtowie utrzymali plemienne podziały.
  • 3:36 - 3:39
    Wkrótce potem padły plemiona z Hiszpanii.
  • 3:39 - 3:44
    W I wieku p.n.e. przez Francję
    przemaszerował z armią Juliusz Cezar,
  • 3:44 - 3:50
    który przy pomocy przekupstw, gróźb
    i kłamstw skłócał ze sobą plemiona.
  • 3:50 - 3:53
    Dopiero pod koniec wielkiej wojny
  • 3:53 - 3:56
    Celtowie zjednoczyli się
    przeciw wspólnemu wrogowi
  • 3:56 - 3:59
    pod przewodnictwem
    króla Wercyngetoryksa,
  • 3:59 - 4:01
    ale było za późno.
  • 4:01 - 4:05
    Niezliczeni wojownicy i ich rodziny
    zginęli albo trafili do niewoli
  • 4:05 - 4:08
    podczas rzymskiego podboju Francji.
  • 4:08 - 4:10
    Chronione przez otaczające wody
  • 4:10 - 4:15
    plemiona z Wielkiej Brytanii i Irlandii
    były ostatnim bastionem Celtów.
  • 4:15 - 4:18
    Kiedy Rzymianie najechali Brytanię,
  • 4:18 - 4:23
    królowa Budyka po śmierci męża
    zbuntowała plemię.
  • 4:23 - 4:28
    Prawie udało jej się
    wyrzucić Rzymian z Brytanii,
  • 4:28 - 4:33
    ale zginęła w ostatniej bitwie.
  • 4:33 - 4:37
    Pod koniec I wieku n.e. daleko na morzu
  • 4:37 - 4:41
    jedyną niezdobytą przez Rzymian
    wyspą pozostała Irlandia.
  • 4:41 - 4:46
    Tam świat starożytnych Celtów
    przetrwał nietknięty
  • 4:46 - 4:50
    długo po tym, jak sam Rzym legł w gruzach.
Cím:
Powstanie i upadek celtyckich wojowników - Philip Freeman
Speaker:
Philip Freeman
Leírás:

Pełna lekcja: https://ed.ted.com/lessons/the-rise-and-fall-of-the-celtic-warriors-philip-freeman

Pewnego letniego wieczoru w 335 roku p.n.e. Aleksander Wielki odpoczywał nad Dunajem, gdy do jego obozu zbliżyła się grupa nieznajomych. Aleksander nigdy nie widział tych wysokich, groźnie wyglądających wojowników z ogromnymi złotymi obręczami na szyi i kolorowymi płaszczami. Byli to Keltoi, czyli Celtowie - grupa niezależnych plemion rozsianych po całej Europie. Philip Freeman szczegółowo opisuje powstanie i upadek starożytnych Celtów.

Lekcja: Philip Freeman, reżyseria: Paper Panther.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Projekt:
TED-Ed
Duration:
04:51

Polish subtitles

Felülvizsgálatok